Matsya 259
Matsya 259
- Language
- Sanskrit
Contents
- 259.75 — 1 part
259.1
cha || || ṛṣaya ūcuḥ || || kriyāyogaḥ kathaṃ sidhyedgṛhasthādiṣu sarvvadā || jñānayogasahasrāddhi
karmmayogo viśiṣyate
259.2
sūta uvāca || || kriyāyogaṃ pravakṣyāmi devatārccānukīrttanam || bhuktimuktipradaṃ yasmānnānyallokeṣu vidyate
259.3
pratiṣṭhāyāṃ surāṇāntu devatārccānukīrttanam || devayajñotsavañcāpi bandhanādyena mucyate
259.4
viṣṇostāvatpravakṣyāmi yādagrūpaṃ praśasyate
śaṅkhacakradharaṃ śāntaṃ padmahastaṃ gadādharam
259.5
chatrakāraṃ śirastasya kambugrīvaṃ śubhekṣaṇam || tuṅganāsaṃ śuktikarṇaṃ praśāntorubhujakramam
259.6
kvacidaṣṭabhujaṃ vidyāccaturbhujamathāparam || dvibhujaścāpi kartavyo bhavaneṣu purodhasā
259.7
devasyāṣṭabhujasyāsya yathāsthānaṃ nibodhata
khaḍgo gadā śaraḥ padmaṃ divyaṃ dakṣiṇato hareḥ
259.8
dhanuśca kheṭakañcaiva śaṅkhacakre ca vāmataḥ || caturbhujasya vakṣyāmi yathaivāyudhasaṃsthitiḥ
259.9
dakṣiṇena gadā padmaṃ vāsudevasya kārayet || vāmataḥ śaṅkhacakre ca karttavye bhūtimicchatā
259.10
kṛṣṇāvatāre tu gadā vāmahaste praśasyate
yathecchayā śaṅkhacakre copariṣṭātprakalpayet
259.11
adhastātpṛthivī tasya karttavyā pādamadhyataḥ || dakṣiṇe praṇataṃ tadvadgarutmantaṃ niveśayet
259.12
vāmatastu bhavellakṣmīḥ padmahastā śubhānanā || garutmānagrato vāpi saṃsthāpyo bhūtimicchatā
259.13
śrīśca puṣṭiborderśca karttavye pārśvayoḥ padmasaṃyute
toraṇañcopariṣṭāttu vidyādharasamanvitam
259.14
devadundubhisaṃyuktaṃ gandharvvamithunānvitam || patravallīsamopetaṃ siṃhavyāghrasamanvitam
259.16
tathā
kalpalatopetaṃ stuvadbhiramareśvaraiḥ || evaṃvidho bhavedviṣṇostribhāgenāsya pīṭhikā || 15||navatālapramāṇāstu devadānavakinnarāḥ || ataḥparaṃ pravakṣyāmi māno
nmānaṃ viśeṣataḥ
259.17
jālāntarapraviṣṭānāṃ bhānūnāṃ yadrajaḥ sphuṭam || trasareṇuḥ sa vijñeyo vālāgraṃ tairathāṣṭabhiḥ
259.18
tadaṣṭakena likṣyā tu yūkā
likṣyāṣṭakairmatā || yavo yūkāṣṭakaṃ tadvadaṣṭabhistaistadaṅgulam
259.19
svakīyāṅgulimānena mukhaṃ syāddvādaśāṅgulam || mukhyamānena karttavyā sarvvāvayavaka
lpanā
259.20
sauvarṇī rājatī vāpi tāmrī ratnamayī tathā || śailī dārumayī cāpi lohasaṅghamayī tathā
259.21
rītikādhātuyuktā vā tāmrakāṃsyamayī
tathā || śubhadārumayī vāpi devatārccā praśasyate
259.22
aṅguṣṭhaparvvādvārabhya vitastiryāvadeva tu || gṛheṣu pratimā kāryyā nādhikā śasyate budhaiḥ
259.25
āṣoḍaśā tu prāsāde karttavyā nādhikā tataḥ || madhyottamakaniṣṭhā tu kāryyā vittānusārataḥ||23||dvārocchrāyasya yanmānamaṣṭadhā tantu kārayet
bhāgamekaṃ tatastyaktvā pariśiṣṭantu yadbhavet||24||bhāgadvayena pratimā tribhāgīkṛtya tatpunaḥ || pīṭhikā bhāgataḥ kāryyā nātinīcā nacocchritā
259.26
pratimāmukhamānena nava bhāgānprakalpayet || caturaṅgulā bhavedgrīvā bhāgena hṛdayaṃ punaḥ
259.27
nābhiratasmādadhaḥ kāryā bhāgenaikena śobhanā
nimnatve vistaratve ca aṅgulaṃ parikīrttitam
259.28
nābhesystemthastathā meḍhraṃ bhāgenaikena kalpayet || dvibhāgenāyatāvūrū jānunī caturaṅgule
259.29
jaṅghe dvibhāge vikhyāte pādau ca caturaṅgulau || caturdaśāṅgulastadvanmaulirasya prakīrttitaḥ
259.30
ūrddhamānamidaṃ proktaṃ pṛthutvañca nibodhata || sarvā
vayavamāneṣu vistāraṃ śṛṇuta dvijāḥ
259.31
caturaṅgulaṃ lalāṭaṃ syādūrddhaṃ nāsā tathaiva ca || dvyaṅgulastu hanurjñeya oṣṭhaḥ svāṅgulasammitaḥ
259.32
aṣṭāṅgule lalāṭe ca tāvanmātre dhruvau mate || arddhāṅgulā bhruvorlekhā madhye dhanurivānatā
259.33
unnatāgrā bhavetpārśve ślakṣṇā tīkṣṇā praśasyate
akṣiṇī dvyaṅgulāyāme tadarddhenaiva vistare
259.34
unnatodaramadhye tu raktānte śubhalakṣaṇe || tārakārddhavibhāgena dṛṣṭiḥ syātpañcabhāgikā
259.35
dvyaṅgulantu bhruvormadhye nāsāmūlamathāṅgulam || nāsāgravistaraṃ tadvatpuṭadvayamathānatam
259.36
nāsāpuṭabilaṃ tadvadarddhāṅgulamudāhṛtam || kapole
dvyaṅgule tadvatkarṇamūlādvinirgate
259.37
hanvagramaṅgulaṃ tadvadvistāro dvyaṅgulo bhavet || arddhāṅgulā bhruvo rājī praṇālasadṛśī samā
259.38
arddhāṅgulasamastadvaduttaroṣṭhastu vistare || niṣpāvasadṛśaṃ tadvannāsāpuṭadalaṃ bhavet
259.39
sṛkkiṇījyotitulye tu karṇamūlātṣaḍaṅgule || karṇau tu bhrūsamau
jñeyāvūrddhantu caturaṅgulau
259.40
dvyaṅgulau karṇapārśvau tu mātrābhekāntu vistṛtau || karṇayorupariṣṭācca mastakaṃ dvādaśāṅgulam
259.41
lalāṭātpṛṣṭhato'
rddhena proktamaṣṭādaśāṅgulam || ṣaṭtriṃśadaṅgulaścāsya pariṇāhaḥ śirogataḥ
259.42
sakeśanicayo yasya dvicatvāriṃśadaṅgulaḥ || keśāntāddhanukā tadva
daṅgulāni tu ṣoḍaśa
259.43
grīvāmadhyaparīṇāhaścaturviṃśatikāṅgulaḥ || aṣṭāṅgulā bhavedgrīvā pṛthutvena praśasyate
259.44
stanagrīvāntaraṃ proktamekatāla
svayambhuvā || stanayorantaraṃ tadvaddvādaśāṅgulamiṣyate
259.45
stanayormaṇḍalaṃ tadvadvyaṅgulaṃ parikīrttitam || cūcukau maṇḍalasyāntaryavamātrāvubhau
smṛtau
259.46
dvitālañcāpi vistārādvakṣaḥsthalamudāhṛtam || kakṣe ṣaḍaṅgule prokte bāhumūlastanāntare
259.47
caturdaśāṅgulau pādāvaṅguṣṭhau
tu tryaṅgulau || pañcāṅgulaparīṇāhamaṅguṣṭhāgraṃ tathonnatam
259.48
aṅguṣṭhakasamā tadvadāyāmā syātpradeśinī || tasyāḥ ṣoḍaśabhāgena hīyate madhyamāṅgulī
259.49
anāmikāṣṭabhāgena kaniṣṭhā cāpi hīyate || parvatrayeṇa cāṅgulyau gulphau dvyaṅgulakau matau
259.50
pāṇirdvyaṅgulamātrastu kalayoccaiḥ
prakīrttitaḥ || dviparvāṅguṣṭhakaḥ proktaḥ parīṇāhaśca dvyaṅgulaḥ
259.51
pradeśinīparīṇāharuyaṅgulaḥ samudāhṛtaḥ || kaniṣṭhikāṣṭabhāgena hīyate kramaśro
dvijāḥ
259.52
aṅgulenocchrayaḥ kāryoṃ hyaṅguṣṭhasya viśeṣataḥ || tadarddhena tu śeṣāṇāmaṅgulīnāṃ tathocchrayaḥ
259.53
jaṅghāgre pariṇāhastu aṅgulāni
caturdaśa || jaṅghāmadhye parīṇāhastathaivāṣṭādaśāṅgulaḥ
259.54
jānumadhye parīṇāha ekaviṃśatiraṅgulaḥ || jānūcchrayo'ṅgulaḥ prokto maṇḍalantu tryaṅgulam
259.55
ūrumadhye parīṇāho hyaṣṭāviṃśatikāṅgulaḥ || ekatriṃśopariṣṭācca vṛṣaṇau tu tryaṅgulau
259.56
dvyaṅgulañca tathāneḍhraṃ parīṇāhaḥ ṣaḍaṅgulaḥ
maṇibandhādadho vidyātkeśarekhāstathaiva ca
259.57
maṇikośaparīṇāhaścaturaṅgula iṣyate || vistareṇa bhavettadvatkaṭiraṣṭādaśāṅgulā
259.58
dvāviṃśatiṃ tathā
strīṇāṃ stanau ca dvādaśāṅgulau || nābhimadhyaparīṇāho dvicatvāriṃśadaṅgulaḥ
259.59
puruṣe pañcapañcāśatkaṭyāścaiva tu veṣṭanam || kakṣayorupariṣṭāttu skandhau
proktau ṣaḍaṅgulau
259.60
aṣṭāṅgulāntu vistāre grīvāñcaiva vinirdiśet || parīṇāhe tathā grīvāṃ kalā dvādaśa nirdiśet
259.61
āyāmo bhujayostadvaddvicatvā
riṃśadaṅgulaḥ || kāryyantu bāhuśikharaṃ pramāṇe ṣoḍaśāṅgulam
259.62
ūrddhaṃ yadvāhuparyyantaṃ vinyādaṣṭāṅgulaṃ śatam || tathaikāṅgulahīnantu dvitīyaṃ parvva ucyate
259.63
bāhumadhye parīṇāho bhavedaṣṭādaśāṅgulaḥ || ṣoḍaśoktaḥ prabāhustu ṣaṭkalo'grakaro mataḥ
259.64
saptāṅgulaṃ karatalaṃ pañca madhyāṅgulī matā
anāmikā madhyamāyāḥ saptabhāgena hīyate
259.65
tasyāstu pañcabhāgena kaniṣṭhā parihīyate || madhyamāyāstu hīnā vai pañcabhāgena tarjanī
259.66
aṅguṣṭhastarjanīmūlādadhaḥ proktastu tatsamaḥ || aṅguṣṭhapariṇāhastu vijñeyaścaturaṅgulaḥ
259.67
śeṣāṇāmaṅgulīnāntu bhāgo bhāgena hīyate || madhyamāpa
rvvamadhyantu aṅguladvayamāyatam
259.68
yavo yavena sarvvāsoṃ tasyāstasyāḥ prahīyate || aṅguṣṭhaparvvamadhyantu tarjanyā sadṛśaṃ bhavet
259.70
yavadvayādhikaṃ
tadvadgraparvva udāhṛtam || parvvārddhe tu nakhānviyādaṅgulīṣu samantataḥ||69||snigdhaṃ ślakṣṇaṃ prakurvīta īṣadvaktaṃ tathāgrataḥ||nimnapṛṣṭhaṃ bhavenmadhye pārśvataḥ kalayo
cchritam
259.71
tathaiva keśavallīyaṃ skandhopari daśāṅgulā || striyaḥ kāryyāstu tanvaṅgyaḥ stanorujaghanādhikāḥ
259.73
caturdaśāṅgulāyāmamudaraṃ nāma nirdi
śet || nānābharaṇasampannāḥ kiñcicchukṣṇabhujāstataḥ||72||kiñciddīrghaṃ bhavedvaktramalakāvaliruttamā || nāsā grīvā lalāṭañca sārddhamātraṃ tryaṅgulam
259.74
adhyarddhāṅgulavistāraḥ śasyate'dharapallavaḥ || adhikaṃ netrayugmantu caturbhāgena nirdiśet || grīvāvaliśca karttavyā kiñcidarddhāṅgulocchrathā
259.75
evaṃ nārīṣu
sarvvāsu devānāṃ pratimāsu ca||tava cālamidaṃ proktaṃ lakṣaṇaṃ pāpanāśanam
259.75.p1
iti śrīmātsye mahāpurāṇe devāccānukīrttane pramāṇānukīrttanaṃ nāmāṣṭapañcā śadadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ
Linked texts (5)
- Rājadharmakaustubha — Anantadeva 1645, Sanskrit
- Śukranīti (Śukrācārya) — Śukrācārya, Sanskrit
- Aparājitapṛcchā — Bhuvanadeva, Sanskrit
- Śilparatna — Śrīkumāra (Śilparatna) 1500, Sanskrit
- Śilparatna (Nampūtiri Brāhmaṇa) — Nampūtiri Brāhmaṇa, Sanskrit