Pramāṇa · Search · About · API

Matsya 3

Matsya 3

Language
Sanskrit

Contents

3.1

cha || || manuruvāca || || caturmukhatvamagamatkasmāllokapitāmahaḥ || kathantu lokānsṛ
jadbrahmā brahmavidāṃ varaḥ

3.2

matsya uvāca || tapaścacāra prathamamamarāṇāṃ pitāmahaḥ || āvirbhūtāstato vedāḥ sāṅgopāṅgapadakramāḥ

3.3

purā
ṇaṃ sarvvaśāstrāṇāṃ prathamaṃ brahmaṇā smṛtam || nityaṃ śabdamayaṃ puṇyaṃ śatakoṭipravistaram

3.4

anantarañca vaktrebhyo vedāstasya viniḥsṛtāḥ
mīmāṃsā nyāyavidyāśca pramāṇrāṣṭakasaṃyutāḥ

3.5

vedābhyāsaratasyāsya prajākāmasya mānasāḥ || manasaḥ pūrvvasṛṣṭā vai jātā yattena mānasāḥ

3.6

marīcirabhavatpūrvvaṃ tato'trirbhagavānṛṣiḥ || aṅgirāścābhavatpaścātpulastyastadanantaram

3.7

tataḥ pulahanāmā vai tataḥ kraturajāyata || pracetāśca
tataḥ putro vasiṣṭhaścābhavatpunaḥ

3.8

putro bhṛgurabhūttadvannārado'pyacirādabhūt || daśemānmānasānbrahmā munīnputrānajījanat

3.9

śārīrāna
tha vakṣyāmi mātṛhīnānprajāpateḥ || aṅguṣṭhāddakṣiṇāddakṣaḥ prajāpatirajāyata

3.10

dharmmastanāntādabhavaddhṛdayātkusumāyudhaḥ || bhrūmadhyādabhavatkro
dho lobhaścādharasambhavaḥ

3.11

buddhermohaḥ samabhavadahaṅkārādabhūnmadaḥ || pramodaścābhavatkaṇṭhānmṛtyulaum̐canato nṛpa || bharataḥ karamadhyāttu brahmasūnu
rabhūttataḥ

3.12

ete nava sutā rājankanyā ca daśamī punaḥ|| aṅgajā iti vikhyātā daśamī brahmaṇaḥ sutā

3.13

manuruvāca || buddhe
rmohaḥ samabhavaditi yatparikīrttitam || ahaṅkāraḥ smṛtaḥ krodho buddhirnāma kimucyate

3.14

matsya uvāca || sattvaṃ rajastamaścaiva guṇatrayamudāhṛ
tam || sāmyāvāsthitireteṣāṃ prakṛtiḥ parikīrttitā

3.15

kecitpradhānamityāhuravyaktamapare jaguḥ || etadeva prajāsṛṣṭiṃ karoti vikaroti ca

3.16

guṇebhyaḥ kṣobhamāṇebhyastrayo devā vijajñire || ekā mūrttistrayo bhāgā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ

3.17

savikārātpradhānāttu mahattattvaṃ prajā
yate || mahāniti yataḥ khyātirlokānāṃ jāyate sadā

3.18

ahaṅkāraśca mahato jāyate mānavarddhanaḥ || indriyāṇi tataḥ pañca vakṣye buddhivaśāni tu
prādurbhavanti cānyāni tathā karmmavaśāni tu

3.19

śrotraṃ tvak cakṣuṣī jihvā nāsikā ca yathākramam || pāyūpasthaṃ hastapādaṃ vāk cendriyasaṃgra
haḥ

3.20

śabdaḥ sparśaśca rūpañca raso gandhaśca pañcamaḥ|| utsargānandanādānagatyālāpāśca tatkriyāḥ

3.21

mana ekādaśaṃ teṣāṃ karmmabuddhigu
ṇānvitam || indriyāvayavāḥ sūkṣmāstasya mūrttiṃ manīṣiṇaḥ

3.22

śrayanti yasmāttanmātrāḥ śarīraṃ tena saṃsmṛtam || śarīrayogājjīvo'pi śa
rīrī gadyate budhaiḥ

3.23

manaḥ sṛṣṭiṃ vikurute codyamānaṃ sisṛkṣayā || ākāśaṃ śabdatanmātrādabhūcchabdaguṇātmakam

3.24

ākāśādvikṛtervāyuḥ
śabdasparśaguṇo'bhavat || vāyośca sparśatanmātrāttejaścāvirabhūttataḥ

3.25

triguṇaṃ tadvikāreṇa tacchabdasparśarūpavat || tejovikārādabhavadvā
ri rājaṃścaturguṇam

3.26

rasatanmātrasambhūtaṃ prāyorasaguṇātmakam || bhūmirastu gandhatanmātrādbhūtapañcaguṇānvitā

3.27

prāyogandhaguṇā sā tu bu
ddhireṣā garīyasī|| ebhiḥ sampāditaṃ buddheḥ puruṣaḥ pañcaviṃśakaḥ

3.28

īśvarecchāvaśaḥ so'pi jīvātmā kathyate budhaiḥ|| evaṃ ṣaḍviṃśakaṃ proktaṃ śarīramiha
mānave

3.29

sāṃkhyaṃ saṃkhyātmakatvācca kapilādibhirucyate || etattattvātmakaṃ kṛtvā jagaddvedhā ajījanat

3.30

sāvitrīṃ lokasṛṣṭyarthaṃ hṛdi
kṛtvā samāsthitaḥ || tataḥ saṃjapatastasya bhittvā dehamakalmaṣam

3.31

strīrūpamarddhamakarodarddhaṃ puruṣarūpavat || śatarūpā ca sā khyātā sāvitrī ca niga
dyate

3.32

sarasvatyatha gāyatrī brahmāṇī ca parantapa || tataḥ svadehasambhūtāmātmajāmityakalpayat

3.33

dṛṣṭvā tāṃ vyathitastāvat kāmabāṇārddito vibhuḥ
aho rūpamaho rūpamiti cāha prajāpatiḥ

3.34

tato vasiṣṭhapramukhā bhaginīmiti cukruśuḥ || brahmā na kiñciddadṛśe tanmukhālokanādṛte

3.35

ahorūpamaho
rūpamiti prāha punaḥ punaḥ || tataḥ praṇāmanamrāṃ tāṃ punarevābhyalokayat

3.36

atha pradakṣiṇaṃ cakre sā piturvvaravarṇinī || putrebhyo lajjitasyāsya tadrūpālokane
cchayā

3.37

āvirbhūtaṃ tato vaktraṃ dakṣiṇaṃ pāṇḍugaṇḍavat || vismayasphuradoṣṭhañca pāścātyamudagāttataḥ

3.38

caturthamabhavatpaścāddāmaṃ kāmaśarāturam
tato'nyadabhavattasya kāmāturatayā tathā

3.39

utpatantyāstadākārā lokanakutūhalāt || sṛṣṭyarthaṃ yatkṛtaṃ tena tapaḥ paramadāruṇam

3.40

tatsarvvaṃ nāśamagamatsvasutopagamecchayā || tenorddhaṃ vaktramabhavatpañcamaṃ tasya dhīmataḥ || āvirbhavajjaṭābhiśca tadvaktrañcāvṛṇotprabhuḥ

3.41

tatastānabravī
dbrahmā putrānātmasamudbhavān || prajāḥ sṛjadhvamabhitaḥ sadevāsuramānuṣīḥ

3.42

evamuktāstataḥ sarvve sasṛjurvividhāḥ prajāḥ || gateṣu teṣu sṛṣṭyarthaṃ praṇāmā
vanatāmimām

3.43

upayeme sa viśvātmā śatarūpāmaninditām || saṃbabhūva tayā sārddhamatikāmāturo vibhuḥ || salajjāṃ cakame devaḥ kamalodaramandire

3.44

yāvadabdaśataṃ divyaṃ yathānyaḥ prākṛto janaḥ || tataḥ kālena mahatā tasyāḥ putro'bhavanmanuḥ

3.45

svāyambhuva iti khyātaḥ sa virāḍiti naḥ śrutam
tadrūpaguṇasāmānyādadhipūruṣa ucyate

3.46

vairājā yatra te jātā bahavaḥ śaṃsitavratāḥ || svāyambhuvā mahābhāgāḥ sapta sapta tathāpare

3.47

svāro ciṣādyāḥ
sarvve te brahmatulyasvarupiṇaḥ || auttamipramukhāstadvadyeṣāṃ tvaṃ saptamo'dhunā

3.3-2

iti śrīmātsye mahāpurāṇe ādisarge mukhotpattirnāma tṛtīyo'dhyā
yaḥ

3.1-2

manuruvāca || || aho kaṣṭatarañcaitadaṅgajāgamanaṃ vibho || kathaṃ na doṣamagamatkarmaṇānena padmabhūḥ

3.2-2

parasparañca sambandhaḥ sagotrāṇāmabhū
tkatham || vaivāhikastatsutānāṃ chindhi me saṃśayaṃ vibho

3.3-3

matsya uvāca || divyīyamādisṛṣṭistu rajoguṇasamudbhavā || atīndriyendriyā tadvadatī
ndriyaśarīrikā

3.4-2

divyatejomayī bhūpa divyajñānasamudbhavā || na martyairabhitaḥ śakyā vaktuṃ vai māṃsacakṣubhiḥ

3.5-2

yathā bhujaṅgāḥ sarpāṇāmākāśaṃ viśvapakṣi
ṇām || vidanti mārge divyānāṃ divyā eva na mānavāḥ

3.6-2

kāryākārye na devānāṃ śubhāśubhaphalaprade || yasmāttasmānna rājendra tadvicāro nṛṇāṃ śubhaḥ

3.7-2

anyacca sarvvavedānā madhiṣṭhātā caturmukhaḥ || gāyatrī brahmaṇastadvadaṅgabhūtā nigadyate

3.8-2

amūrtta mūrttimadvāpi mithunaṃ tatpracakṣate || viriściyaṃtra bhagavāṃ
statra devī sarasvatī || bhāratī yatra yatraiva tatra tatra prajāpatiḥ

3.9-2

yathātapo na rahitaśchāyayā dṛśyate kvacit || gāyatrī brahmaṇaḥ pārśvaṃ tathaiva na
vimuñcati

3.10-2

vedarāśiḥ smṛto brahmā sāvitrī tadadhiṣṭhitā || tasmānna kaściddoṣaḥ syātsāvitrī gamane vibhoḥ

3.11-2

tathāpi lajjāvanataḥ prajāpatirbhūtapurā || svasutopagamādbrahmā śaśāpa kusumāyudham

3.12-2

yasmānmamāpi bhavatā manaḥ saṃkṣobhitaṃ śaraiḥ || tasmāttvaddehamacirādrudro bhasmī
kariṣyati

3.13-2

tataḥ prasādayāmāsa kāmadevaścaturmukham || na māmakāraṇe śaptuṃ tvamihārhasi mānada

3.14-2

ahamevaṃvidhaḥ sṛṣṭastvayaiva caturāna
na || indriyakṣobhajanakaḥ sarvveṣāmeva dehinām

3.15-2

strīpuṃsoravicāreṇa mayā sarvvatra sarvvadā || kṣobhyaṃ manaḥ prayatnena tvayaivoktaṃ purā vibho

3.16-2

tasmādanaparādho'haṃ tvayā śaptastathā vibho || kuru prasādaṃ bhagavansvaśarīrāya punataḥ

3.17-2

brahmovāca || || vaivasvate'ntare prāpte yādavānvaya
sambhavaḥ || rāmo nāma yadā martyo matsattvabalamāśritaḥ

3.18-2

avatīryyāsuradhvaṃsī dvārakāmadhivatsyati || tadbhātṛstatsasamasya tvaṃ tadā putratvameṣya
si

3.19-2

evaṃ śarīramāsādya bhuktvā bhogānaśeṣataḥ || tato bharatavaṃśānte bhūtvā vatsanṛpātmajaḥ

3.20-2

vidyādharādhipatyaṃ ca yāvadbhūtasaṃplavam
sukhāni dharmmataḥ prāpya matsamīpaṃ gamiṣyasi

3.21-2

evaṃ śāpaprasādābhyāmupetaḥ kusumāyudhaḥ || śokapramodābhiyuto jagāma sa yathāgatam

3.22-2

manuruvāca || || ko'sau yaduriti prokto yadvaṃśe kāmasambhavaḥ|| kathañca dagdho rudreṇa kimarthaṃ kusumāyudhaḥ

3.23-2

bharatasyānvaye kasya kā ca sṛṣṭiḥ purā
bhavat || etatsarvvaṃ samācakṣva mūlataḥ saṃśayo hi me

3.24-2

matsya uvāca || || yā sā dehārddhasambhūtā gāyatrī brahmavādinī || jananī yā manordevī
śatarūpā śatendriyā

3.25-2

ratirmanastapo buddhirmhāndiksambhramastathā || tataḥ sa śatarūpāyāṃ saptāpatyānyajījanat

3.26-2

ye marīcyādayaḥ
putrā mānasāstasya dhīmataḥ || teṣāmayamabhūllokaḥ sarvvajñānātmakaḥ purā

3.27-2

tato'sṛjadvāmadevaṃ triśūlavaradhāriṇam || sanatkumārañca vibhuṃ pūrvve
ṣāmapi pūrvvajam

3.28-2

vāmadevastu bhagavānasṛjanmakhato dvijān|| rājanyānasṛjadvāhvorviṭśūdrānūrupādayoḥ

3.29-2

vidyuto'śanimeghāṃśca rohitendra
dhanūṃṣi ca || chandāṃsi ca sasarjādau parjjanyañca tataḥ param

3.30-2

tataḥ sādhyaganānīśāṃstrinetrānasṛjatpunaḥ || koṭīśca caturaśītirjarāmaraṇavarji
tāḥ

3.31-2

vāmo'sṛjannamartyāṃstānbrahmaṇā vinivāritaḥ || naivaṃvidhā bhavetsṛṣṭirjarāmaraṇavarjitā

3.32-2

śubhāśubhātmikā yā tu saiva sṛṣṭiḥ praśasyate
evaṃ sthitaḥ sa tenādau sṛṣṭeḥ sthāṇurato'bhavat

3.33-2

svāyambhuvo manurdhīmāṃstapastaptvā suduścaram || patnīmevāpa rūpāḍhyāmannantīṃ nāma nāmataḥ

3.34-2

priyavratottānapādau manustasyāmajījanat || dharmmasya kanyā caturā sūnṛtā nāma bhāminī

3.35-2

uttānapādāttānyānprāpa mantharagāmi
nī || apasyatimapasyantaṃ kīrttimantaṃ dhruvaṃ tathā

3.36-2

uttānapādo'janayatsūnṛtāyāṃ prajāpatiḥ || dhruvo varṣasahasrāṇi trīṇi kṛtvā tapaḥ purā

3.37-2

divyamāpa tataḥ sthānamacalaṃ brahmaṇo varāt || tameva purataḥ kṛtvā dhruvaṃ saptarṣayaḥ sthitāḥ

3.38-2

dhanyā nāma manoḥ kanyā dhruvācchiṣṭamajī
janat || agnikanyā tu succhāyā śiṣṭātsā suṣuve sutān

3.39-2

kṛpaṃ ripuṃjayaṃ vṛttaṃ vṛkañca vṛkatejasam|| cakṣuṣaṃ brahmadauhittryāṃ vīriṇyāṃ sa ripuñjayaḥ

3.40-2

vīraṇasyātmajāyāntu cakṣurmanumajījanat || manurvai rājakanyāyāṃ naṅgalāyāṃ sa cākṣuṣaḥ

3.41-2

janayāmāsa tanayāndaśa śūrānakalmaṣān || ūruḥ pūruḥ śa
tadyumnastapasvī satyavāgghaviḥ

3.42-2

agniṣṭudatirātraśca sudyumnaścāparājitaḥ || abhimanyustu daśamo naṅgalāyāmajāyata

3.43-2

ūrorajanayatputrā
nṣaḍāgneyī tu suprabhān || agniṃ sumanasaṃ khyātiṃ kratumaṅgirasaṃ gayam

3.44-2

pitṛkanyā sunīthā tu venamaṅgādajījanat || venamanvāyinaṃ viprā mamanthu
statkarādabhūt || pṛthurnāma mahātejāḥ sa putrau dvāvajījanat

3.45-2

antarddhānastu mārīcaṃ śikhaṇḍinyāmajījanat || havirddhānātṣaḍāgneyī dhiṣaṇājana
yatsutān||prācīnavarhiṣaṃ sāṅgaṃ yamaṃ śuklaṃ balaṃ śubham

3.46-2

prācīnavarhirbhagavānmahānāsītprajāpatiḥ || havirddhānāḥ prajāstena bahavaḥ sampravarttitāḥ

3.47-2

savarṇāyantu sāmudryāṃ daśādhatta sutānprabhuḥ || sarve pracetaso nāma dhanurvedasya pāragāḥ

3.48

tattaporakṣitā vṛkṣā babhuloṃke samantataḥ || devādeśācca
tānagniradahadbhāvindanandana

3.49

somakanyā'bhavatpatnī mārīṣā nāma viśrutā || tebhyastu dakṣamekaṃ sā putramagryamajījanat

3.50

dakṣādanantaraṃ
vṛkṣānauṣadhāni ca sarvvaśaḥ || ajījanatsomakanyā nadīṃ candravatīṃ tathā

3.51

somāṃśasya ca tasyāpi dakṣasyāśītikoṭayaḥ || tāsāṃ tu vistaraṃ
vakṣye loke yaḥ supratiṣṭhitaḥ

3.52

dvipadaścābhavankecitkecidvahupadā narāḥ valīmukhāḥ śaṅkukarṇāḥ karṇaprāvaraṇāstathā

3.53

aśvaśṛṅga
mukhāḥ kecitkecitsiṃhānānāstathā || śvasṛkaramukhāḥ kecitkecidbahumukhāstathā

3.54

janayāmāsa dharmātmā mlecchānsarvvānanekaṃśaḥ || sa sṛṣṭvā
manasā dakṣaḥ striyaḥ paścādajījanat

3.55

dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa || saptaviṃśati somāya dadau nakṣatrasaṃjñitāḥ || devāsuramanuṣyādi tā
bhyaḥ sarvvamabhūjjagat

3.55.p1

iti śrīmātsye mahāpurāṇe ādisarge caturtho'dhyāyaḥ

Linked texts (7)