Matsya 43
Matsya 43
- Language
- Sanskrit
Contents
- 43.85 — 1 part
43.1
ṛṣaya ūcuḥ || || kimarthaṃ tadvanaṃ dagdhamāpavasya mahātmanaḥ || kārttavīryyeṇa vikramya sūta prabrūhi tattvataḥ
43.2
rakṣitā sa tu rājarṣiḥ prajānāmiti naḥ śrutam || sa kathaṃ rakṣitā bhūtvā adahattattapovanam
43.3
sūta uvāca || || ādityo dvijyarūpeṇa
kārttavīryyamupasthitaḥ || tṛptimekāṃ prayacchasva ādityo'haṃ nareśvara
43.4
rājovāca || || bhagavankena tṛptiste bhavyeva divākara || kīdṛśaṃ bhoja
naṃ dadmi śrutvā tu vidadhāmyaham
43.5
āditya uvāca || || sthāvaraṃ dehi me sarvvamāhāraṃ dadatāṃ vara || tena tṛpto bhaveyaṃ vai sā me tṛptirhi pārthiva
43.6
kārttavīryya uvāca || || na śaktyāḥ sthāvarāḥ sarvvaṃ tejasā ca balena ca || nirdagdhuṃ tapatāṃ śreṣṭha tena tvāṃ praṇamāmyaham
43.7
āditya
uvāca || || tuṣṭaste'haṃ śarāndadmi akṣayānsarvvatomukhān || ye prakṣiptā jvaliṣyaṃti mama tejaḥsamanvitāḥ
43.8
āviṣṭā mama tejobhiḥ śoṣayiṣya
nti sthāvarān || śuṣkānbhasmīkariṣyanti tena tṛptirnarādhipa
43.9
sūta uvāca || || tataḥ śarāṃstadādityastvarjunāya prayacchata || tato da
dāha samprāptānsthāvarānsarvvameva ca
43.10
grāmāṃstathāśramāṃścaiva ghoṣāṇi nagarāṇi ca || tapovanāni ramyāṇi vanānyupavanāni ca
43.11
evaṃ prācī
manvadahaṃ tataḥ sarvvāṃ sadakṣiṇām || nirvṛkṣā nistṛṇā bhūmirhatā ghoreṇa tejasā
43.12
etasminneva kāle tu āpavo jalamāsthitaḥ || daśavarṣasahasrā
ṇi tatrāste sa mahārṣiḥ
43.13
pūrṇe vrate mahātejā udatiṣṭhaṃstapodhanaḥ || so'paśyadāśramaṃ dagdhamarjunena mahāmuniḥ
43.14
krodhācchaśāpa rājarṣi kīrttitaṃ vo
yathā mayā || kroṣṭoḥ śṛṇuta rājarṣervaṃśamuttamapauruṣam
43.15
yasyānyavāye sambhūto viṣṇurvṛṣṇikulodvahaḥ || kroṣṭorevābhavatputro vṛjinīvānmahārathaḥ
43.16
vṛjinīvataśca putro'bhūtsvāho nāma mahābalaḥ || svāhaputro'bhavadrājannuṣaṅgurvedatāṃ varaḥ
43.17
sa tu prasūtimicchanvai ruṣaṅguḥ saumyamātmajam || citraśvitraratha
ścāsya putraḥ karmmabhiranvitaḥ
43.18
atha caitrarathirvīro jajñe vipuladakṣiṇaḥ || śaśabinduriti khyātaścakravarttī babhūva ha
43.19
atrānuvaṃśaśloko'yaṃ gītasta
sminpurābhavat || śaśabindostu putrāṇāṃ śatānāmabhavacchatam
43.20
dhīmatāñcābhirūpāṇāṃ bhūridraviṇatejasām || teṣāṃ śatapradhānānāṃ pṛthusāhlā mahā
balāḥ
43.21
pṛthuśravāḥ pṛthuyaśāḥ pṛthudharmmā pṛthuñjayaḥ || pṛthukīrttiḥ pṛthumanā rājānaḥ śaśabindavaḥ
43.22
śaṃsanti ca purāṇajñāḥ pṛthuśravasamuttamam
antarasya suyajñasya suyajñastanayo'bhavat
43.23
uśanā tu suyajñasya yo rakṣanpṛthivīmimām || ājahārāśvamedhānāṃ śatamuttamadhārmikaḥ
43.24
titikṣurabhavatputra auśanaḥ śatrutāpanaḥ || maruttastasya tanayo rājarṣīṇāmanuttamaḥ
43.25
āsīnmaruttatanayo vīraḥ kambalabarhiṣaḥ || putrastu rukmakavaco
vidvānkambalabarhiṣaḥ
43.26
nihatya rukmakavacaḥ parānrkavacadhāriṇaḥ || dhanvino vividhairvāṇairavāpya pṛthivīmimām
43.27
aśvamedhe dadau rājā
brāhmaṇebhyastu dakṣiṇām || yajñe tu rukmakavacaḥ kadācitparavīrahā
43.28
jajñire pañca putrāstu mahāvīryyā dhanurbhṛtaḥ || rukmeṣuḥ pṛthurukmaśca jyāmaghaḥ
parigho hariḥ
43.29
parighañca hariñcaiva videhe'sthāpayatpitā || rukmeṣurabhavadrājā pṛthurukmastadāśrayaḥ
43.30
tebhyaḥ pravājito rājyājjyāmaghastu tadā
śrame || praśāntaścāśramasthaśca brāhmaṇenāvabodhitaḥ
43.31
jagāma dhanurādāya deśamanyaṃ dhvajī rathī || narmmadāṃ nṛpa ekākī kevalaṃ vṛttikāmataḥ
43.32
ṛkṣavantaṃ giri gatvā bhuktamanyairūpāviśat || jyāmaghasyābhavadbhāryyā caitrā pariṇatā satī
43.33
aputro nyavasadrājā bhāryyāmanyāṃ na vindata || tasyāsī
dvijyo yuddhe tatra kanyāmavāpya saḥ
43.34
bhāryyāmuvāca santrāsātsnuṣeyaṃ te śucismite || evamuktābravīdenaṃ kasya ceyaṃ snuṣeti ca
43.35
rājovāca
yaste janiṣyate putrastasya bhāryyā bhaviṣyati || tasmātsā tapasogreṇa kanyāyāḥ samprasūyata
43.36
putraṃ vidarbhaṃ subhagā caitrā pariṇatā satī
rājaputryāñca vidvānsa snuṣāyāṃ krathakaiśikau || lomapādaṃ tṛtīyantu putraṃ paramadhārmikam
43.37
tasyāṃ vidarbho'janayacchūrān raṇaviśāradān
lomapādānmadhuḥ putro jñātistasya tu cātmajaḥ
43.38
kaiśikasya cidiḥ putro tasmāccaidyā nṛpāḥ smṛtāḥ || kratho vidarbhaputrastu kuntistasyai''
tmajo'bhavat
43.39
kunterdhṛṣṭaḥ suto jajñe raṇadhṛṣṭaḥ pratāpavān || dhṛṣṭasya putro dharmātmā nirvṛtiḥ paravīrahā
43.40
tadeko nirvṛteḥ putro
nāmnā sa tu vidūrathaḥ || daśārhastasya vai putro vyomastasya ca vai smṛtaḥ || daśārhāccaiva vyomāttu putro jīmūta ucyate
43.41
jīmūtaputro vima
lastasya bhīmarathaḥ sutaḥ || suto bhīmarathasyāsītsmṛto navarathaḥ kila
43.42
tasya cāsīddṛḍharathaḥ śakunistasya cātmajaḥ || tasmātkarambhaḥ
kārambhirdevarāto babhūva ha
43.43
devakṣatro'bhavadrājā daivarātirmahāyaśāḥ || devagarbhasamo jajñe devanakṣatranandanaḥ
43.44
madhurnoma mahātejā madhoḥ
puruvasastathā || āsītpuruvasaḥ putraḥ purudvānpuruṣottamaḥ
43.45
janturjajñe'tha vaidarbhyāṃ bhadrasenyāṃ purudvataḥ || aikṣvākī cābhavadbhāryā jantostasyāmajā
yata
43.46
sāttvataḥ sattvasaṃyuktaḥ sāttvatāṃ kīrttivarddhanaḥ || imāṃ visṛṣṭiṃ vijñāya jyāmaghasya mahātmanaḥ || prajāvāneti sāyujyaṃ rājñaḥ somasya dhīma
taḥ
43.47
sāttvatānsattvasampannānkauśalyā suṣuve sutān || bhajinaṃ bhajamānantu divyaṃ devāvṛdhaṃ nṛpa
43.48
andhakañca mahābhojaṃ vṛṣṇiñca yadunanda
nam || teṣāntu sargāścatvāro vistareṇaiva tacchṛṇu
43.49
bhajamānasya sṛñjayāṃ bāhyakāyāñca bāhyakāḥ || sṛñjayasya sute dve tu bāhyakāstu tadābhava
n
43.50
tasya bhāryye bhaginyau dve suṣuvāte bahūnsutān || nimiñca kṛmilañcaiva vṛṣṇiṃ parapurañjayam || te bāhyakāyāṃ sṛñjayāṃ bhajamānādvijajñire
43.51
yajñe devāvṛdho rājā bandhūnāṃ mitravarddhanaḥ || aputrastvabhavadrājā cacāra paramaṃ tapaḥ || putraḥ sarvvaguṇopeto mama bhūyāditi spṛhan
43.52
saṃyojya mantramevātha parṇāśājalamaspṛśat || tadoṣasparśanāttasya cakāra priyamāpagā
43.53
kalyāṇatvānnṛpatestasmai sā nimnagottamā || cinta
yātha parītātmā jagāmātha viniścayam
43.54
nādhigacchāmyahaṃ nārīṃ yasyāmevaṃvidhaḥ sutaḥ || jāyeta tasmādyāhaṃ bhavāmyatha sahasraśaḥ
43.55
atha bhūtvā kumārī sā bibhratī paramaṃ vapuḥ || jñāpayāmāsa rājānaṃ tāmitheṣa mahāvrataḥ
43.56
atha sā navame māsi suṣuve saritāṃ varā || putraṃ sarvvagu
ṇopetaṃ babhruṃ devāvṛdhānnṛpāt
43.57
anuvaṃśe purāṇajñā gāyantīti pariśrutam || guṇāndevāvṛdhasyāpi kīrttayanto mahātmanaḥ
43.58
yathaiva śṛṇu
mo dūrādapaśyāmastathāntikāt || babhruḥ śreṣṭho manuṣyāṇāṃ devairdevāvṛdhaḥ samaḥ
43.59
ṣaṣṭhiśca pūrvvapuruṣāḥ sahasrāṇi ca saptatiḥ || ete'mṛtatvaṃ sa
mprāptā babhrordevāvṛdhānnṛpa
43.60
yajvā dānapatirvīro brahmaṇyaśca dṛḍhavrataḥ || rūpavānsumahātejāḥ śrutavīryyadharastathā
43.61
atha kaṅkasya duhi
tā suṣuve caturaḥ sutān || kukuraṃ bhajamānañca śaśaṃ kambalavarhiṣam
43.62
kukurasya suto vṛṣṇirvṛṣṇestu tanayo dhṛtiḥ || kapotaromā tasyātha
taittiristasya cātmajaḥ
43.63
tasyāsīttanūjaḥ sarpo vidvānputro nalaḥ kilaḥ || khyāyate tasya nāmnā sa nandanodaradundubhiḥ
43.64
tasmin
pravivarte yajñe abhijātaḥ punarvvasuḥ || aśvamedhañca putrārthamājahāra narottamaḥ
43.65
tasya madhye'tirātrasya sabhāmadhyātsamutthitaḥ || atastu vi
dvānkarmmajño yajvā dātā punarvvasuḥ
43.66
tasyāsītputramithunaṃ babhūvāvijitaṃ kila || āhukaścāhukī caiva khyātaṃ matimatāṃ vara
43.67
i
māṃślodāharantyatra ślokānprati tamāhukam || sopāsaṅgānukarṣāṇāṃ sadhvajānāṃ vahūthinām
43.68
rathānāṃ meghaghoṣāṇāṃ sahasrāṇi daśaiva tu || nā
satyavādī nātejā nāyajvā nāsahasradaḥ
43.69
nāśucirnāpyavidvānhi yo bhojeṣvabhyajāyata || āhukasya dhṛtiṃ prāptā ityetadvai taducyate
43.70
āhukaścāpyavantīṣu svasārañcāhukīṃ dadau || āhukātkāśyaduhitā dvau putrau samasūta
43.71
devakaścograsenaśca devagarbhasamāvubhau || devakasya
sutā vīrā jajñire tridaśopamāḥ
43.72
devavānupadevaśca sudevo devarakṣitaḥ || teṣāṃ svasāraḥ saptāsanvasudevāya tā dadau
43.74
devakī śrutadevī ca
mitradevī yaśodharā || śrīdevī satyadevī ca sutāpī ceti saptamī ||73||navograsenasya sutāḥ kaṃsasteṣāntu pūrvvajaḥ || nyagrodhaśca sunāmā ca kaṅkaḥ śaṅkuśca
bhūyasaḥ
43.75
ajabhū rāṣṭrapālaśca yuddhamuṣṭiḥ sumuṣṭidaḥ || teṣāṃ svasāraḥ pañcāsankaṃsā kaṃsavatī tathā
43.76
sutantū rāṣṭrapālī ca kaṅkā ceti varāṅganāḥ
ugrasenaḥ sahāpatyo vyākhyātaḥ kukurodbhavaḥ
43.77
bhajamānasya putro'tha rathimukhyago vidūrathaḥ || rājādhidevaḥ śūraśca vidūrathasuto'bhavat
43.78
rājādhidevasya sutau jajñāte devasammitau || niyamavratapradhānau śoṇāśvaḥ śvetavāhanaḥ
43.79
śoṇāśvasya sutāḥ pañca śūrā raṇaviśāradāḥ
śamī ca devaśarmmā ca nikuntaḥ śatraśatrujit
43.82
śamiputraḥ pratikṣatraḥ pratikṣatrasya cātmajaḥ || pratikṣetraḥ suto bhojo hṛdīkastasya cātma
jaḥ||80||hṛdīkasyābhavanputrā daśa bhīmaparākramāḥ|| kṛtavarmmāgrejasteṣāṃ śatadhanvā ca madhyamaḥ||81||devā īścaiva nābhaśca bhiṣaṇaśca mahābalaḥ|| ajāto
vanajātaśca kanīyakakarambhakau
43.83
devāeṃhasya suto vidvāaṅge kambalavarhiṣaḥ || asāmañjāḥ sutastasya tatojāstasya cātmajaḥ
43.84
ajāta
putrā vikrāntāstrayaḥ paramakīrttayaḥ || sudaṃṣṭraśca sunābhaśca kṛṣṇa ityandhakā matāḥ
43.85
andhakānāmimaṃ vaṃśaṃ yaḥ kīrttayati nityaśaḥ || ātmano
vipulaṃ vaṃśaṃ prajāvānāpnute naraḥ
43.85.p1
iti śrīmātsye mahāpurāṇe somavaṃśe catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (10)
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brahmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Liṅga — Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar 1500, Sanskrit
- Brāhmī Saṃhitā — Sanskrit
- Brahmisamhita (gurumandalseries1962) — Sanskrit
- Kūrmapurāṇa (Ananta Gokhale) — Ananta Gokhale, Sanskrit