Pramāṇa · Search · About · API

Matsya 43

Matsya 43

Language
Sanskrit

Contents

43.1

ṛṣaya ūcuḥ || || kimarthaṃ tadvanaṃ dagdhamāpavasya mahātmanaḥ || kārttavīryyeṇa vikramya sūta prabrūhi tattvataḥ

43.2

rakṣitā sa tu rājarṣiḥ prajānāmiti naḥ śrutam || sa kathaṃ rakṣitā bhūtvā adahattattapovanam

43.3

sūta uvāca || || ādityo dvijyarūpeṇa
kārttavīryyamupasthitaḥ || tṛptimekāṃ prayacchasva ādityo'haṃ nareśvara

43.4

rājovāca || || bhagavankena tṛptiste bhavyeva divākara || kīdṛśaṃ bhoja
naṃ dadmi śrutvā tu vidadhāmyaham

43.5

āditya uvāca || || sthāvaraṃ dehi me sarvvamāhāraṃ dadatāṃ vara || tena tṛpto bhaveyaṃ vai sā me tṛptirhi pārthiva

43.6

kārttavīryya uvāca || || na śaktyāḥ sthāvarāḥ sarvvaṃ tejasā ca balena ca || nirdagdhuṃ tapatāṃ śreṣṭha tena tvāṃ praṇamāmyaham

43.7

āditya
uvāca || || tuṣṭaste'haṃ śarāndadmi akṣayānsarvvatomukhān || ye prakṣiptā jvaliṣyaṃti mama tejaḥsamanvitāḥ

43.8

āviṣṭā mama tejobhiḥ śoṣayiṣya
nti sthāvarān || śuṣkānbhasmīkariṣyanti tena tṛptirnarādhipa

43.9

sūta uvāca || || tataḥ śarāṃstadādityastvarjunāya prayacchata || tato da
dāha samprāptānsthāvarānsarvvameva ca

43.10

grāmāṃstathāśramāṃścaiva ghoṣāṇi nagarāṇi ca || tapovanāni ramyāṇi vanānyupavanāni ca

43.11

evaṃ prācī
manvadahaṃ tataḥ sarvvāṃ sadakṣiṇām || nirvṛkṣā nistṛṇā bhūmirhatā ghoreṇa tejasā

43.12

etasminneva kāle tu āpavo jalamāsthitaḥ || daśavarṣasahasrā
ṇi tatrāste sa mahārṣiḥ

43.13

pūrṇe vrate mahātejā udatiṣṭhaṃstapodhanaḥ || so'paśyadāśramaṃ dagdhamarjunena mahāmuniḥ

43.14

krodhācchaśāpa rājarṣi kīrttitaṃ vo
yathā mayā || kroṣṭoḥ śṛṇuta rājarṣervaṃśamuttamapauruṣam

43.15

yasyānyavāye sambhūto viṣṇurvṛṣṇikulodvahaḥ || kroṣṭorevābhavatputro vṛjinīvānmahārathaḥ

43.16

vṛjinīvataśca putro'bhūtsvāho nāma mahābalaḥ || svāhaputro'bhavadrājannuṣaṅgurvedatāṃ varaḥ

43.17

sa tu prasūtimicchanvai ruṣaṅguḥ saumyamātmajam || citraśvitraratha
ścāsya putraḥ karmmabhiranvitaḥ

43.18

atha caitrarathirvīro jajñe vipuladakṣiṇaḥ || śaśabinduriti khyātaścakravarttī babhūva ha

43.19

atrānuvaṃśaśloko'yaṃ gītasta
sminpurābhavat || śaśabindostu putrāṇāṃ śatānāmabhavacchatam

43.20

dhīmatāñcābhirūpāṇāṃ bhūridraviṇatejasām || teṣāṃ śatapradhānānāṃ pṛthusāhlā mahā
balāḥ

43.21

pṛthuśravāḥ pṛthuyaśāḥ pṛthudharmmā pṛthuñjayaḥ || pṛthukīrttiḥ pṛthumanā rājānaḥ śaśabindavaḥ

43.22

śaṃsanti ca purāṇajñāḥ pṛthuśravasamuttamam
antarasya suyajñasya suyajñastanayo'bhavat

43.23

uśanā tu suyajñasya yo rakṣanpṛthivīmimām || ājahārāśvamedhānāṃ śatamuttamadhārmikaḥ

43.24

titikṣurabhavatputra auśanaḥ śatrutāpanaḥ || maruttastasya tanayo rājarṣīṇāmanuttamaḥ

43.25

āsīnmaruttatanayo vīraḥ kambalabarhiṣaḥ || putrastu rukmakavaco
vidvānkambalabarhiṣaḥ

43.26

nihatya rukmakavacaḥ parānrkavacadhāriṇaḥ || dhanvino vividhairvāṇairavāpya pṛthivīmimām

43.27

aśvamedhe dadau rājā
brāhmaṇebhyastu dakṣiṇām || yajñe tu rukmakavacaḥ kadācitparavīrahā

43.28

jajñire pañca putrāstu mahāvīryyā dhanurbhṛtaḥ || rukmeṣuḥ pṛthurukmaśca jyāmaghaḥ
parigho hariḥ

43.29

parighañca hariñcaiva videhe'sthāpayatpitā || rukmeṣurabhavadrājā pṛthurukmastadāśrayaḥ

43.30

tebhyaḥ pravājito rājyājjyāmaghastu tadā
śrame || praśāntaścāśramasthaśca brāhmaṇenāvabodhitaḥ

43.31

jagāma dhanurādāya deśamanyaṃ dhvajī rathī || narmmadāṃ nṛpa ekākī kevalaṃ vṛttikāmataḥ

43.32

ṛkṣavantaṃ giri gatvā bhuktamanyairūpāviśat || jyāmaghasyābhavadbhāryyā caitrā pariṇatā satī

43.33

aputro nyavasadrājā bhāryyāmanyāṃ na vindata || tasyāsī
dvijyo yuddhe tatra kanyāmavāpya saḥ

43.34

bhāryyāmuvāca santrāsātsnuṣeyaṃ te śucismite || evamuktābravīdenaṃ kasya ceyaṃ snuṣeti ca

43.35

rājovāca
yaste janiṣyate putrastasya bhāryyā bhaviṣyati || tasmātsā tapasogreṇa kanyāyāḥ samprasūyata

43.36

putraṃ vidarbhaṃ subhagā caitrā pariṇatā satī
rājaputryāñca vidvānsa snuṣāyāṃ krathakaiśikau || lomapādaṃ tṛtīyantu putraṃ paramadhārmikam

43.37

tasyāṃ vidarbho'janayacchūrān raṇaviśāradān
lomapādānmadhuḥ putro jñātistasya tu cātmajaḥ

43.38

kaiśikasya cidiḥ putro tasmāccaidyā nṛpāḥ smṛtāḥ || kratho vidarbhaputrastu kuntistasyai''
tmajo'bhavat

43.39

kunterdhṛṣṭaḥ suto jajñe raṇadhṛṣṭaḥ pratāpavān || dhṛṣṭasya putro dharmātmā nirvṛtiḥ paravīrahā

43.40

tadeko nirvṛteḥ putro
nāmnā sa tu vidūrathaḥ || daśārhastasya vai putro vyomastasya ca vai smṛtaḥ || daśārhāccaiva vyomāttu putro jīmūta ucyate

43.41

jīmūtaputro vima
lastasya bhīmarathaḥ sutaḥ || suto bhīmarathasyāsītsmṛto navarathaḥ kila

43.42

tasya cāsīddṛḍharathaḥ śakunistasya cātmajaḥ || tasmātkarambhaḥ
kārambhirdevarāto babhūva ha

43.43

devakṣatro'bhavadrājā daivarātirmahāyaśāḥ || devagarbhasamo jajñe devanakṣatranandanaḥ

43.44

madhurnoma mahātejā madhoḥ
puruvasastathā || āsītpuruvasaḥ putraḥ purudvānpuruṣottamaḥ

43.45

janturjajñe'tha vaidarbhyāṃ bhadrasenyāṃ purudvataḥ || aikṣvākī cābhavadbhāryā jantostasyāmajā
yata

43.46

sāttvataḥ sattvasaṃyuktaḥ sāttvatāṃ kīrttivarddhanaḥ || imāṃ visṛṣṭiṃ vijñāya jyāmaghasya mahātmanaḥ || prajāvāneti sāyujyaṃ rājñaḥ somasya dhīma
taḥ

43.47

sāttvatānsattvasampannānkauśalyā suṣuve sutān || bhajinaṃ bhajamānantu divyaṃ devāvṛdhaṃ nṛpa

43.48

andhakañca mahābhojaṃ vṛṣṇiñca yadunanda
nam || teṣāntu sargāścatvāro vistareṇaiva tacchṛṇu

43.49

bhajamānasya sṛñjayāṃ bāhyakāyāñca bāhyakāḥ || sṛñjayasya sute dve tu bāhyakāstu tadābhava
n

43.50

tasya bhāryye bhaginyau dve suṣuvāte bahūnsutān || nimiñca kṛmilañcaiva vṛṣṇiṃ parapurañjayam || te bāhyakāyāṃ sṛñjayāṃ bhajamānādvijajñire

43.51

yajñe devāvṛdho rājā bandhūnāṃ mitravarddhanaḥ || aputrastvabhavadrājā cacāra paramaṃ tapaḥ || putraḥ sarvvaguṇopeto mama bhūyāditi spṛhan

43.52

saṃyojya mantramevātha parṇāśājalamaspṛśat || tadoṣasparśanāttasya cakāra priyamāpagā

43.53

kalyāṇatvānnṛpatestasmai sā nimnagottamā || cinta
yātha parītātmā jagāmātha viniścayam

43.54

nādhigacchāmyahaṃ nārīṃ yasyāmevaṃvidhaḥ sutaḥ || jāyeta tasmādyāhaṃ bhavāmyatha sahasraśaḥ

43.55

atha bhūtvā kumārī sā bibhratī paramaṃ vapuḥ || jñāpayāmāsa rājānaṃ tāmitheṣa mahāvrataḥ

43.56

atha sā navame māsi suṣuve saritāṃ varā || putraṃ sarvvagu
ṇopetaṃ babhruṃ devāvṛdhānnṛpāt

43.57

anuvaṃśe purāṇajñā gāyantīti pariśrutam || guṇāndevāvṛdhasyāpi kīrttayanto mahātmanaḥ

43.58

yathaiva śṛṇu
mo dūrādapaśyāmastathāntikāt || babhruḥ śreṣṭho manuṣyāṇāṃ devairdevāvṛdhaḥ samaḥ

43.59

ṣaṣṭhiśca pūrvvapuruṣāḥ sahasrāṇi ca saptatiḥ || ete'mṛtatvaṃ sa
mprāptā babhrordevāvṛdhānnṛpa

43.60

yajvā dānapatirvīro brahmaṇyaśca dṛḍhavrataḥ || rūpavānsumahātejāḥ śrutavīryyadharastathā

43.61

atha kaṅkasya duhi
tā suṣuve caturaḥ sutān || kukuraṃ bhajamānañca śaśaṃ kambalavarhiṣam

43.62

kukurasya suto vṛṣṇirvṛṣṇestu tanayo dhṛtiḥ || kapotaromā tasyātha
taittiristasya cātmajaḥ

43.63

tasyāsīttanūjaḥ sarpo vidvānputro nalaḥ kilaḥ || khyāyate tasya nāmnā sa nandanodaradundubhiḥ

43.64

tasmin
pravivarte yajñe abhijātaḥ punarvvasuḥ || aśvamedhañca putrārthamājahāra narottamaḥ

43.65

tasya madhye'tirātrasya sabhāmadhyātsamutthitaḥ || atastu vi
dvānkarmmajño yajvā dātā punarvvasuḥ

43.66

tasyāsītputramithunaṃ babhūvāvijitaṃ kila || āhukaścāhukī caiva khyātaṃ matimatāṃ vara

43.67

i
māṃślodāharantyatra ślokānprati tamāhukam || sopāsaṅgānukarṣāṇāṃ sadhvajānāṃ vahūthinām

43.68

rathānāṃ meghaghoṣāṇāṃ sahasrāṇi daśaiva tu || nā
satyavādī nātejā nāyajvā nāsahasradaḥ

43.69

nāśucirnāpyavidvānhi yo bhojeṣvabhyajāyata || āhukasya dhṛtiṃ prāptā ityetadvai taducyate

43.70

āhukaścāpyavantīṣu svasārañcāhukīṃ dadau || āhukātkāśyaduhitā dvau putrau samasūta

43.71

devakaścograsenaśca devagarbhasamāvubhau || devakasya
sutā vīrā jajñire tridaśopamāḥ

43.72

devavānupadevaśca sudevo devarakṣitaḥ || teṣāṃ svasāraḥ saptāsanvasudevāya tā dadau

43.74

devakī śrutadevī ca
mitradevī yaśodharā || śrīdevī satyadevī ca sutāpī ceti saptamī ||73||navograsenasya sutāḥ kaṃsasteṣāntu pūrvvajaḥ || nyagrodhaśca sunāmā ca kaṅkaḥ śaṅkuśca
bhūyasaḥ

43.75

ajabhū rāṣṭrapālaśca yuddhamuṣṭiḥ sumuṣṭidaḥ || teṣāṃ svasāraḥ pañcāsankaṃsā kaṃsavatī tathā

43.76

sutantū rāṣṭrapālī ca kaṅkā ceti varāṅganāḥ
ugrasenaḥ sahāpatyo vyākhyātaḥ kukurodbhavaḥ

43.77

bhajamānasya putro'tha rathimukhyago vidūrathaḥ || rājādhidevaḥ śūraśca vidūrathasuto'bhavat

43.78

rājādhidevasya sutau jajñāte devasammitau || niyamavratapradhānau śoṇāśvaḥ śvetavāhanaḥ

43.79

śoṇāśvasya sutāḥ pañca śūrā raṇaviśāradāḥ
śamī ca devaśarmmā ca nikuntaḥ śatraśatrujit

43.82

śamiputraḥ pratikṣatraḥ pratikṣatrasya cātmajaḥ || pratikṣetraḥ suto bhojo hṛdīkastasya cātma
jaḥ||80||hṛdīkasyābhavanputrā daśa bhīmaparākramāḥ|| kṛtavarmmāgrejasteṣāṃ śatadhanvā ca madhyamaḥ||81||devā īścaiva nābhaśca bhiṣaṇaśca mahābalaḥ|| ajāto
vanajātaśca kanīyakakarambhakau

43.83

devāeṃhasya suto vidvāaṅge kambalavarhiṣaḥ || asāmañjāḥ sutastasya tatojāstasya cātmajaḥ

43.84

ajāta
putrā vikrāntāstrayaḥ paramakīrttayaḥ || sudaṃṣṭraśca sunābhaśca kṛṣṇa ityandhakā matāḥ

43.85

andhakānāmimaṃ vaṃśaṃ yaḥ kīrttayati nityaśaḥ || ātmano
vipulaṃ vaṃśaṃ prajāvānāpnute naraḥ

43.85.p1

iti śrīmātsye mahāpurāṇe somavaṃśe catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ

Linked texts (10)