Pramāṇa · Search · About · API

Matsya 46

Matsya 46

Language
Sanskrit

Contents

46.1

sūta uvāca || || atha devo mahādevaḥ pūrvvaṃ kṛṣṇaḥ prajāpatiḥ || vihārārthaṃ sa deveśo mānuṣe
ṣviha jāyate

46.2

devakyāṃ vasudevasya tapasā puṣkarekṣaṇaḥ || caturvbāhustadā jāto divyarūpo jvalañchriyā

46.3

śrīvatsalakṣaṇaṃ devaṃ dṛṣṭvā divyai
śca lakṣaṇaiḥ || uvāca vasudevastaṃ rūpaṃ saṃhara vai prabho

46.4

bhīto'haṃ deva kaṃsasya tatastvetadbravīmi te || mama putrā hatāstena jyeṣṭhāste bhīmavikramāḥ

46.5

vasudevavacaḥ śrutvā rūpaṃ saṃharate'cyutaḥ || anujñāpya tataḥ śauriṃ nandagopagṛhe'nayat

46.6

dattvainaṃ nandagopasya rakṣyatāmiti cābravīt || ata
stu sarvvakalyāṇaṃ yādavānāṃ bhaviṣyati || ayantu garbho devakyāṃ jātaḥ kaṃsaṃ haniṣyati

46.7

ṛṣaya ūcuḥ || || ka eṣa vasudevastu devakī ca
yaśasvinī || nandagopaśca kastveṣa yaśodā ca mahāvratā

46.8

yo viṣṇuṃ janayāmāsa yaśca tātetyabhāṣata || yā garbhaṃ janayāmāsa yā cainaṃ tvabhyavarddhayat

46.9

sūta uvāca || || puruṣaḥ kaśyapastvvāsīdaditistu priyā smṛtā || brahmaṇaḥ kaśyapastvaṃśaḥ pṛthivyāstvaditistathā

46.10

atha
kāmānmahābāhurdevakyāḥ samapūrayat || ye tayā kāṅkṣitā nityamajātasya mahātmanaḥ

46.11

so'vatīrṇī mahīṃ devaḥ praviṣṭo mānuṣīṃ tanum || mohaya
nsarvvabhūtāni yogātmā yogamāyayā

46.12

naṣṭe dharmme tathā jajñe viṣṇurvṛṣṇikule prabhuḥ || karttuṃ dharmmasya saṃsthānamasurāṇāṃ praṇāśanam

46.13

rukmiṇī satyabhāmā ca satyā nāgnajitī tathā || subhāmā ca tathā śaibyā gāndhārī lakṣmaṇā tathā

46.14

mitravindā ca kālindī devī jāmbavatī
tathā || suśīlā ca tathā mādrī kauśalyā vijayā tathā || evamādīni devīnāṃ sahasrāṇi ca ṣoḍaśa

46.15

rukmiṇī janayāmāsa putrānraṇaviśāradān
cārudeṣṇaṃ raṇe śūraṃ pradyumnañca mahābalam

46.16

sucāruṃ bhadracāruñca sudeṣṇaṃ bhadrameva ca || paraśuñcāruguptañca cārubhadraṃ sucārukam || cāruhāsaṃ kani
ñcaiva kanyāṃ cārumatīṃ tathā

46.17

jajñire satyabhāmāyāṃ bhānuścamaratekṣaṇaḥ || rohito dīptimāṃścaiva tāmraścakro jalandhamaḥ

46.18

catasro jajñire
teṣāṃ svasārastu yavīyasīḥ || jāmbavatyāḥ suto jajñe sāmbaḥ samitiśobhanaḥ

46.19

mitravānmitravindaśca mitravindā varāṅganāḥ || mitrabāhuḥ
sunīthaśca nāgnajityāḥ prajā hi sā

46.20

evamādīni putrāṇāṃ sahasrāṇi nibodhata || śataṃ śatasahasrāṇāṃ putrāṇāṃ tasya dhīmataḥ

46.21

aśī
tiśca sahasrāṇi vāsudevasutāstathā || lakṣamekaṃ tathā proktaṃ putrāṇāñca dvijottamāḥ

46.22

upāsaraṅgarūya tu sutau vajraḥ saṃkṣita eva ca || bhūrindrase
no bhūriśca gaveṣaṇasutāvubhau

46.23

pradyumnasya tu dāyādo vaidarbhyyāṃ buddhisattamaḥ || aniruddho raṇe'ruddho jajñe'sya mṛgaketanaḥ

46.24

kāśyā su
pārśvatanayā sāmbāllebhe tarasvinaḥ || satyaprakṛtayo devāḥ pañca vīrāḥ prakīrttitāḥ

46.25

tisraḥ koṭyaḥ pravīrāṇāṃ yādavānāṃ mahātmanām || ṣaṣṭiḥ
śatasahasrāṇi vīryyavanto mahābalāḥ

46.26

devāṃśāḥ sarvva eveha hyutpannāste mahaujasaḥ || devāsure hatā ye ca tvasurā ye mahābalāḥ

46.27

iho
tpannā manuṣyeṣu bādhante sarvvamānavān || teṣāmutsādanārthāya utpanno yādave kule

46.28

kulānāṃ śatamekañca yādavānāṃ mahātmanām || sarvva
metatkulaṃ yāvadvarttate vaiṣṇave kule

46.29

viṣṇusteṣāṃ praṇetā ca prabhutve ca vyavasthitaḥ || nideśasthāyinastasya kathyante sarvvayādavāḥ

46.30

ṛṣaya ūcuḥ || saptarṣayaḥ kuberaśca yakṣo maṇicarastathā || śālakināradaścaiva siddho dhanvantaristathā

46.31

ādidevastathā viṣṇurebhistu saha
daivataḥ || kimarthaṃ saṅghaśo bhūtāḥ smṛtāḥ sambhūtayaḥ kati

46.32

bhaviṣyā kati caivānye prādurbhāvā mahātmanaḥ || brahmakṣetreṣu śānteṣu kimarthamiha
jāyate

46.33

yadarthamiha sambhūto viṣṇurvṛṣṇyandhakottamaḥ || punaḥ punarmanuṣyeṣu tannaḥ prabrūhi pṛcchatām

46.34

sūta uvāca || || tyaktvā
divyāṃ tanuṃ viṣṇurmānuṣeṣviha jāyate || yuge tvatha parāvṛtte kāle praśithile prabhuḥ

46.35

devāsuravimarddeṣu jāyate harirīśvaraḥ || hiraṇyakaśipau daitye
trailokyaṃ prākpraśāsati

46.36

balinādhiṣṭhite caiva purā lokatraye kramāt || sakhyamāsītparamakaṃ devānāmasuraiḥ saha

46.37

yugākhyāsurasampūrṇaṃ
hyāsīddatyākulaṃ jagat || nideśasthāyinaścāpi tayordevāsurāḥ samam

46.38

mṛdho balivimardāya sampravṛddhaḥ sudāruṇaḥ || devānāmasurāṇāñca ghoraḥ
kṣayakaro mahān

46.39

kartuṃ dharmmavyavasthānaṃ jāyate mānuṣeṣviha || bhṛgoḥ śāpanimittantu devāsurakṛte tadā

46.40

munaya ūcuḥ
kathaṃ devāsurakṛte vyāpāraṃ prāptavānsvataḥ || devāsuraṃ yathā vṛttaṃ tannaḥ prabrūhi pṛcchatām

46.41

sūta uvāca || || teṣāṃ dāyanimittaṃ te saṃgrāmā
stu sudāruṇāḥ || varāhādyā daśa dvau ca ṣaṇḍāmarkāntare smṛtāḥ

46.42

nāmatastu samāsena śṛṇuteṣāṃ vivakṣataḥ || prathamo nārasiṃhastu dvitīyaścāpi
vāmanaḥ

46.43

tṛtīyastu varāhaśca caturtho'mṛtamanthanaḥ || saṃgrāmaḥ pañcamaścaiva sañjātastārakaṃāmayaḥ

46.44

ṣaṣṭho hyāḍībaṃkākhyastu saptamaścaipurasta
thā || andhakārakhyo'ṣṭamasteṣāṃ navamo vṛtraghātakaḥ

46.45

dhātraśca daśamaścaiva tato hālāhalaḥ smṛtaḥ || prathito dvādaśasteṣāṃ ghoraḥ kolāhalastathā

46.46

hiraṇyakaśipurdaityo nārasiṃhena pātitaḥ || vāmanena balirbaddhastrailokyākramaṇe purā

46.47

hiraṇyākṣo hato dvandve pratighāte tu daivataiḥ || daṃṣṭra
yā tu varāheṇa samudrastu dvidhā kṛtaḥ

46.48

prahlādo nirjito yuddhe indreṇāmṛtamanthane || virocanastu prāhādirnityamindravadhodyataḥ

46.49

indre
ṇaiva tu vikramya nihatastārakaṃāmaye || aśaknuvansa devānāṃ sarvvaṃ soḍhuṃ sadaivattam

46.50

nihatā dānavāḥ sarvve trailokye tryambakeṇa tu || asurāśca
piśācāśca dānavāścāndhakāhave

46.51

hatā devamanuṣye sve pitṛbhiścaiva sarvvaśaḥ || saṃpṛkto dānavairvṛtro ghoro hālāhale hataḥ

46.52

tadā viṣṇu
sahāyena mahendreṇa nivarttitaḥ || hato dhvaje mahendreṇa māyācchannastu yogavit || dhvajalakṣaṇamāviśya vipracittiḥ sahānujaḥ

46.53

daityāṃśca dānavāṃścai
va saṃyatānkila saṃyutān || jayankolāhale sarvvāndevaiḥ parivṛto vṛṣā

46.54

yajñasyāvabhṛthe haśyau ṣaṇḍāmarkau tu daivataiḥ || ete devāsure vṛttāḥ
saṃgrāmā dvādaśaiva tu

46.55

devāsurakṣayakarāḥ prajānāntu hitāya vai || hiraṇyakaśipū rājā varṣāṇāmarbudaṃ babhau

46.56

dvisaptati tathānyāni niyu
tānyadhikāni ca || aśītiśca sahasrāṇi trailokyaiśvaryyatāṃ gataḥ

46.57

paryyāyeṇa tu rājābhūdbalirvarṣāyutaṃ punaḥ || ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi niyutāni ca viṃ
śatiḥ

46.58

bale rājyādhikārastu yāvatkālaṃ babhūva ha || tāvatkālantu prahlādo nivṛtto hyasuraiḥ saha

46.59

indrāścayaste vijñeyā asurāṇāṃ mahau
jasaḥ || daityasaṃsthamidaṃ sarvvamāsīddaśayugaṃ punaḥ

46.60

trailokyamidamavyagraṃ mahendreṇānupālyate || asapatnamidaṃ sarvvamāsīddaśayugaṃ punaḥ

46.61

prahlādasya hate tasmiṃstrailokye kālaparyyayāt || paryyāyeṇa tu samprāpte trailokyaṃ pākaśāsane || tato'surānaparityajya śukro devānagacchata

46.62

yajñe devānatha gatāndittijāḥ kāvyamāhvayan || kiṃ tvaṃ no miṣatāṃ rājyaṃ tyaktvā yajñaṃ punargataḥ

46.63

sthātuṃ na śaknumo hyatra
praviśāmo rasātalam || evamukto'bravīddaityānviṣaṇṇānsāntvayannirā

46.64

mā bhaiṣṭa dhārayiṣyāmi tejasā svena vo'surāḥ || mantrāṃ
ścaivauṣadhīṃścaiva rasāṃ vasu ca yatparam

46.65

kṛtsnāni mayi tiṣṭhanti pādasteṣāṃ sureṣu vai || tatsarvvaṃ vaḥ pradāsyāmi yuṣmadarthe dhṛtā mayā

46.66

tato devāstu tāndṛṣṭvā vṛtānkāvyena dhīmatā || saṃmantrayanti devā vai saṃvijñāstu jighṛkṣayā

46.67

kāvyo hyeṣa idaṃ sarvvaṃ vyāvartayati no
balāt || sādhu gacchāmahe tūrṇaṃ yāvannādhyāpayiṣyati

46.68

prasahya hatvā śiṣṭāṃstu pātāla prapayāmahe || tato devāstu saṃrabdhā dānavānupasṛtya ha

46.69

tataste badhyamānāstu kāvyamevābhidudruvuḥ || tataḥ kāvyastu tāndṛṣṭvā tūrṇaṃ devairabhidrutān

46.70

rakṣāṃ kāvyena saṃhṛtya devāste'pyasurā̍rditāḥ
kāvyaṃ dṛṣṭvā sthitaṃ devā niḥśaṅkamasurājahuḥ

46.71

tataḥ kāvyo'nucintyātha brāhmaṇo vacanaṃ hitam || tānuvāca tataḥ kāvyaḥ pūrvaṃ vṛttamanusmaran

46.72

trailokyaṃ vo hṛtaṃ sarvvaṃ vāmanena tribhiḥ kramaiḥ || balirbaddho hato jambho nihataśca virocanaḥ

46.73

mahāsurā dvādaśasu saṃgrāmeṣu surairhatāḥ
taistairupāyairbhūyiṣṭhaṃ nihatā vaḥ pradhānataḥ

46.74

kiñcicchiṣṭāstu yūyaṃ vai yuddhaṃ māstviti me matam || nītayo vo'bhidhāsyāmi tiṣṭhadhvaṃ kālaparyya
yāt

46.75

yāsyāmyahaṃ mahādevaṃ mantrārthe vijayāvaham || apratīpāṃstato mantrāndevātprāpya maheśvarāt || yudhyāmahe punardevāṃstataḥ prāpsyatha vai jayam

46.76

tataste kṛtasaṃvādā devānūcustadāsuraḥ||nyastaśastrā vayaṃ sarvve niḥsannāhā rathairvinā

46.77

vayaṃ tapaścariṣyāmaḥ saṃvṛtā valkalairvane
prahlādasya vacaḥ śrutvā satyābhivyāhṛtantu tat

46.78

tato devā nyavarttanta vijvarā muditāśca te || nyastaśastreṣu daityeṣu vinivṛttāstadā surāḥ

46.79

tatastānabravītkāvyaḥ kañcitkālamupāsyatha || nirutsiktāstapoyuktāḥ kālaṃ kāryyārthasādhakam

46.80

piturmemāśramasthā vai māṃ pratīkṣatha dānavāḥ
tatsaṃdiśyāsurānkāvyo mahādevaṃ prapadyata

46.81

śukra uvāca || || mantrānicchāmyahaṃ deva ye na santi bṛhaspatau || parābhavāya devānāmasuraṇāṃ
jayāya ca

46.82

evamukto'bravīddevo vrataṃ tvaṃ cara bhārgava || pūrṇaṃ varṣasahasrantu kaṇadhūmamavākśirāḥ || yadi pāsyasi bhadraṃ te tato mantrānavāpsya
si

46.83

tatheti samanujñāpya śukrastu bhṛgunandanaḥ || pādau saṃspṛśya devasya bāḍhamityabravīdvacaḥ || vrataṃ carāmyahaṃ deva tvayādiṣṭo'dya vai prabho

46.84

tato'nusṛṣṭo devena kuṇḍadhāro'sya dhūmakṛt || tadā tasmingate śukre hyasurāṇāṃ hitāya vai || mantrārthaṃ tatra vasati brahmacaryye maheśvare

46.85

tadbu
ddhā nītipūrvvantu rājye nyaste tadā suraiḥ || asmiṃśchindre tadāmarṣāddevāstānsamupādravan

46.86

daṃśitāḥ sāyudhāḥ sarvve bṛhaspatipuraḥsarāḥ

46.87

dṛṣṭvā' suragaṇā devānpragṛhītāyudhānpunaḥ || utpetaḥ sahasā te vai santrastāstānvaco'bruvan

46.88

nyaste śastre'bhaye datte ācāryye vratamāsthite
dattvā bhavanto hyabhayaṃ samprāptā no jighāṃsayā

46.89

anācāryyā vayaṃ devāstyaktaśastrāstvavasthitāḥ || cīrakṛṣṇājinadharā niṣkriyā niṣparigra
hāḥ

46.90

raṇe vijetuṃ devāṃśca na śakṣyāmaḥ kathañcana || ayuddhena prapatsyāmaḥ śaraṇaṃ kāvyamātaram

46.91

yāpayāmaḥ kṛcchramidaṃ yāvadabhyeti no
guruḥ || nivṛtte ca tathā śukre yotsyāmo daṃśitāyudhāḥ

46.92

evamuktvāsurānyonyaṃ śaraṇaṃ kāvyamātaram || prāpadyanta tato bhītāstebhyo'dādabhayaṃ
ntu sā

46.93

na bhetavyaṃ na bhetavyaṃ bhayaṃ tyajata dānavāḥ || matsaṃnidhau varttatāṃ vo na bhīrbhavitumarhati

46.94

tayā cāmyupapannāṃstāndṛṣṭvā
devāstato'surān || abhijagmuḥ prasahyaitānavicārryya balābalam

46.95

tatastānbādhyamānāṃstu devairdṛṣṭvā'surāṃstadā || devī kruddhā'bravīddevān
nindrānvaḥ karomyaham

46.96

sambhṛtya sarvvasambhārānindraṃ sābhyacarattadā || tastambha devī balavadyogayuktā tapodhanā

46.97

tatastaṃ
stambhitaṃ dṛṣṭvā indraṃ devāśca mūkavat || prādravanta tato bhītā indraṃ dṛṣṭvā vaśīkṛtam

46.98

gateṣu surasaṅgheṣu śakraṃ viṣṇurabhāṣata || māṃ tvaṃ pravi
śa bhadraṃ te nayiṣye tvāṃ surottama

46.99

evamuktastato viṣṇuṃ praviveśa purandaraḥ || viṣṇunā rakṣitaṃ dṛṣṭvā devī kruddhā vaco'bravīt

46.100

eṣā
tvāṃ viṣṇunā sārddhaṃ dahāmi maghavanbalāt || miṣatāṃ sarvvabhūtānāṃ dṛśyatāṃ me tapobalam

46.101

athābhibhūtau tau devāvindraviṣṇū babhūvatuḥ || kathaṃ mucyeva
sahitau viṣṇurindramabhāṣata

46.102

indro'bravījjahi hyenāṃ yāvannau na dahetprabho || viśeṣeṇābhibhūto'smi tvatto'haṃ jahi mā ciram

46.103

tataḥ samīkṣya viṣṇustāṃ strīvadhe kṛcchramāsthitaḥ || abhidhyāya tataścakramapaduddharaṇe tu tat

46.104

tatastu tvarayā yuktaḥ śīghrakārī bhayānrvitaḥ
jñātvā viṣṇustatastasyāḥ krūraṃ devyāścikīrṣitam || kruddhaḥ svamastramādāya śiraśchiccheda vai bhiyā

46.105

taṃ dṛṣṭvā strīvadhaṃ ghoraṃ cukrodha bhṛgurīśvaraḥ
tato'bhiśapto bhṛguṇā viṣṇurbhāryyāvadhe tadā

46.106

yasmātte jānato dharmamavadhyā strī niṣūditā || tasmāttvaṃ saptakṛtveha mānuṣeṣūpapatsyasi

46.107

tatastenābhiśāpena naṣṭe dharme punaḥpunaḥ || lokasya ca hitārthāya jāyate mānuṣeṣviha

46.108

anuvyāhṛtya viṣṇuṃ sa tadādāya śirastvaran
samānīya tataḥ kāyamasau gṛhedamabravīt

46.109

eṣā tvaṃ viṣṇunā devi hatā sañjīvayāmyaham || tatastāṃ yojya śirasā abhijīveti so'bravīt

46.110

yadi kṛtsno mayā dharmo jñāyate carito'pi vā || tena satyena jīvasva yadi satyaṃ vadāmyaham

46.111

tatastāṃ prokṣya śītābhiradbhirjī
veti so'bravīt || tato'bhivyāhṛte tasya devī sañjīvitā tadā

46.112

tatastāṃ sarvvabhūtāni dṛṣṭvā suptotthitāmiva || sādhu sādhviti cakruste vacatā
sarvvato diśam

46.113

evaṃ pratyāhṛtā tena devī sā bhṛguṇā tadā || miṣatāṃ devatānāṃ hi tadadbhutamivābhavat

46.114

asambhrāntena bhṛguṇā patnīṃ
sañjīvitāṃ punaḥ || dṛṣṭvā cendro nālabhata śarma kāvyabhayātpunaḥ || prajāgare tataścendro jayantīmidamabravīt

46.115

sañcintya matimānvākyaṃ
svāṃ kanyāṃ pākaśāsanaḥ || eṣa kāvyo hyamitrāya vrataṃ carati dāruṇam || tenāhaṃ vyākulaḥ putrikṛto matimatā bhṛśam

46.116

gaccha saṃsādhayasvainaṃ
śramāpanayanaiḥ śubhaiḥ || taistairmano'nukūlaiśca hyupacārairatandritā

46.117

kāvyamārādhayasvainaṃ yathā tuṣyeta sa dvijaḥ || gaccha tvaṃ tasya dattāsi prayatnaṃ
kuru matkṛte

46.118

evamuktā jayantī sā vecaḥ saṃgṛhya vai pituḥ || agacchadyatra ghoraṃ sa tapa ārabhya tiṣṭhati

46.119

taṃ dṛṣṭvā tu pibantaṃ sā
kaṇadhūmamavāṅmukham || yakṣeṇa pātyamānañca kuṇḍadhāreṇa pātitam

46.120

dṛṣṭvā ca taṃ pātyamānaṃ devī kāvyamavasthitam || svarūpadhyānaśāmyaṃ taṃ
durbalaṃ dhūtimāsthitam || pitrā yathoktaṃ vākyaṃ sā kāvye kṛtavatī tadā

46.121

gīrbhirśvānukūlābhiḥ stuvatī valgubhāṣiṇī || gātrasaṃvāhanaiḥ kāle
sevamānā tvacaḥ sukhaiḥ || vratacaryyānukūlābhiruvāsa bahulāḥ samāḥ

46.122

pūrṇe dhūmavrate tasminghore varṣasahasrake || vareṇa cchandayāmāsa kāvyaṃ
prīto bhavastadā

46.123

mahādeva uvāca || || etaddvrataṃ tvayaikena cīrṇaṃ nānyena kenacit || tasmāddvai tapasā buddhyā śrutena ca balena ca

46.124

tejasā ca surānsarvvāṃstvameko'bhibhaviṣyasi || yaccābhilaṣitaṃ brahmanvidyate bhṛgunandana

46.125

prapatsyase tu tatsarvvaṃ nānuvācyantu kasyacit
sarvvābhibhāvī tena tvaṃ bhaviṣyasi dvijottama

46.126

etāndattvā varāṃstasmai bhārgavāya bhavaḥ punaḥ || prajeśatvaṃ dhaneśatvamavadhyatvañca vai
dadau

46.127

etānlabdhvā varānkāvyaḥ samprahṛṣṭatanūruhaḥ || harṣātprādurvvabhau tasya divyastotraṃ maheśvare || tathā tiryyaksthitaścaiva tuṣṭuve nīlago
hitam

46.128

śukra uvāca || || namo'stu śitikaṇṭhāya kaniṣṭhāya suvarcase || lelihānāya kāvyāya vatsarādhāndhasaḥ pate

46.129

kaparddine karālāya haryyakṣaṇe varadāya ca || saṃstutāya sutīrthāya devadevāya raṃhase

46.130

uṣṇīṣiṇe suvakrāya bahurūpāya vedhase || vasuretaya rudrāya
tapase citravāsase

46.131

hrasvāya muktakeśāya senānye rohitāya ca || kavaye rājavṛkṣāya takṣakakrīḍanāya ca

46.132

sahasraśirase caiva sahasrā
kṣāya mīḍhuṣe || varāya bhavyarūpāya śvetāya puruṣāya ca

46.133

giriśāya namo'rkāya baline ajryapāya ca || sutṛptāya suvastrāya dhanvine bhārgavāya
ca

46.134

niṣaṅgiṇe ca tārāya svakṣāya kṣapaṇāya ca || tāmrāya caiva bhīmāya ugrāya ca śivāya ca

46.135

mahādevāya śarvvāya viśvarūpaśikhāya
ca || hiraṇyāya variṣṭhāya jyeṣṭhāya madhyamāya ca

46.136

vāstoṣpate pinākāya muktaye kevalāya ca || mṛgavyādhāya dakṣāya sthāṇave bhāṣaṇāya ca

46.137

bahunetrāya dhuryyāya trinetrāyeśvarāya ca || kapāline ca vīrāya mṛtyave tryaṃbakāya ca

46.138

babhrave ca piśaṅgāya piṅgalāyāruṇāya ca || pinākine
ceṣumate citrāya rohitāya ca

46.139

dundubhyāyaikapādāya ajāya buddhidāya ca || āraṇyāya gṛhasthāya yataye brahmacāriṇe

46.140

sāṃkhyāya caiva yogāya
vyāpine dīkṣitāya ca || anāhatāya śarvvāya bhavyeśāya yamāya ca

46.141

rodhase cekitānāya brahmiṣṭhāya maharṣaye || catuṣpadāya medhyāya rakṣiṇe śīghragāya
ca

46.142

śikhaṇḍine karālāya daṃṣṭriṇe viśvavedhase || bhāsvarāya pratītāya sudīptāya sumedhase

46.143

krūrāyāvikṛtāyaiva bhīṣaṇāya śivāya ca || saumyāya caiva
muruyāya dhārmrikāya śubhāya ca

46.144

avadhyāyāmṛtāyaiva nityāya śāśvatāya ca || vyāpṛtāya viśiṣṭāya bharatāya ca sākṣiṇe

46.145

kṣemāya sahamānāya
satyāya cāmṛtāya ca|| kartre paraśave caiva śūline divyacakṣuṣe

46.147

somapāyājyapāyaiva dhūmapāyoṣmapāya ca || śucaye paridhānāya sadyojātāya mṛtyave 146
piśitāśāya sarvvāya meghāya vidyutāya ca || vyāvṛttāya variṣṭhāya bharitāya tarakṣave

46.148

tripuraghnāya tīrthāṃyāvakrāya romaśāya ca || tigmā
yudhāya vyāruyāya susiddhāya pulastaye

46.149

rocamānāya caṇḍāya sphītāya ṛṣabhāya ca || vratine yuñjamānāya śucaye corddharetase

46.150

asuraghnāya svāghnāya mṛtyughne yajñiyāya ca || kṛśānave pracetāya vahnaye nirmamalāya ca

46.151

rakṣoghnāya paśughnāyāvighnāya śvasitāya ca || viśrā
ntāya mahāntāya atyantaṃ durgamāya ca

46.152

kṛṣṇāya ca jayantāya lokānāmīśvarāya ca || anāśritāya vedhyāya samatvādhiṣṭhitāya ca

46.153

hiraṇyavāhave caiva vyāptāya ca mahāya ca || sukarmaṇe prasahmāya ceśānāya sucakṣuṣe

46.154

kṣipreṣave sadaśvāya śivāya mokṣadāya ca || kapilāya
piṅgaṅgāya mahādevāya dhīmate

46.155

mahākāyāya dīptāya rodanāya sahāya ca || dṛḍhadhanvine kavacine rathine ca varūthine

46.156

bhṛgu
nāthāya śukrāya gahvariṣṭhāya vedhase || amoghāya praśāntāya sumedhāya vṛṣāya ca

46.157

namo'stu tubhyaṃ bhagavanviśvāya kṛttivāsase || paśūnāṃ
pataye tubhyaṃ bhūtānāṃ pataye namaḥ

46.158

praṇave ṛgyajuḥ sāmne svāhāya ca svadhāya ca || vaṣaṭkārātmane caiva tubhyaṃ mantrātmane namaḥ

46.159

tvaṣṭre dhātre tathā kartre cakṣuḥśrotramayāya ca || bhūtabhavyabhaveśāya tubhyaṃ karmmātmane namaḥ

46.160

vasave caiva sādhyāya rudrādityasurāya ca
viṣāya mārutāyaiva tubhyaṃ devātmane namaḥ

46.161

agnīṣomavidhijñāya paśumantrauṣadhāya ca || svayambhuve hyajāyaiva apūrvvaprathamāya ca || prajānāṃ pa
taye caiva tubhyaṃ brahmātmane namaḥ

46.162

ātmeśāyātmavaśyāya sarvvaśātiśayāya ca || sarvvabhūtāṅgabhūtāya tubhyaṃ bhūtātmane namaḥ

46.163

nirgu
ṇāya guṇajñāya vyākṛtāyāmṛtāya ca || nirupārakhyāya mitrāya tubhyaṃ sāṃkhyātmane namaḥ

46.164

pṛthivyai cāntarikṣāya divyāya ca mahāya ca
janastapāya satyāya tubhyaṃ lokātmane namaḥ

46.165

avyaktāya ca mahate bhūtāderindriyāya ca || ātmajñāya viśeṣātha tubhyaṃ sarvvātmane namaḥ

46.166

nityāya cātmaliṅgāya sūkṣmāyaivetarāya ca || buddhāya vibhave caiva tubhyaṃ mokṣātmane namaḥ

46.167

namaste triṣu lokeṣu namaste parata
striṣu || satyāṃteṣu mahāyeṣu caturṣu ca namo'stu te

46.168

namaḥ stotre mayā hyasmin yadi na vyāhṛtaṃ bhavet || madbhakta iti brahmaṇya tatsarvvaṃ
kṣantumarhasi

46.169

sūta uvāca || || evamābhāṣya deveśamīśvaraṃ nīlalohitam || prahvo'bhipraṇatastasmai prāñjalirvvāgyato'bhavat

46.170

kāvyasya gātraṃ saṃspṛśya hastena prītimānbhavaḥ || nikāmaṃ darśanaṃ dattvā tatraivāntaradhīyata

46.171

tataḥ so'ntarhite tasmindeveśe'nucarīṃ tadā
tiṣṭhantīṃ pārśvato dṛṣṭvā jayantīmidamabravīt

46.172

kasya tvaṃ subhage kā vā duḥkhite mayi duḥkhitā || mahatā tapasā yuktā kimarthaṃ māṃ niṣevase

46.173

anayā saṃstuto bhaktyā praśrayeṇa damena ca || snehena caiva suśroṇi prīto'smi varavarṇini

46.174

kimicchasi varārohe kaste kāmaḥ sa
mṛddhyatām || tatte sampādayāmyadya yadyapi syātsuduṣkaraḥ

46.175

evamuktā'bravīdenaṃ tapasā jñātumarhasi || cikīrṣitaṃ hi me brahmaṃstvaṃ hi vettha ya
thātatham

46.176

evamukto'bravīdenāṃ dṛṣṭvā divyena cakṣuṣā || mayā saha tvaṃ suśroṇi daśa varṣāṇi bhāmini

46.177

devi cendīvaraśyāme varāheṃ vā
malocane || evaṃ vṛṇoṣi kāmaṃ tvaṃ matto vai valgubhāṣiṇi

46.178

evaṃ bhavatu gacchāmo gṛhānno mattakādhini || tataḥ svagṛhamāgatya jayantyāḥ pā
ṇimudvahan

46.179

tayā sahāvasaddevyā daśa varṣāṇi bhārgavaḥ || adṛśyaḥ sarvvabhūtānāṃ māyayā saṃvṛtaḥ prabhuḥ

46.180

kṛtārthamāgataṃ dṛṣṭvā kāvyaṃ sa
rvve diteḥ sutāḥ || abhijagmurgṛhaṃ tasya muditāste didṛkṣavaḥ

46.182

yadā gatā na paśyanti māyayā saṃvṛtaṃ gurum || lakṣaṇaṃ tasya tadbuddhvā pratijagmu
ryathāgatam ||181||bṛhaspatistu saṃruddhaṃ kāvyaṃ jñātvā vareṇa tu|| tuṣṭyarthaṃ daśa varṣāṇi jayantyā hitakāmyayā

46.183

buddhvā tadantaraṃ so'pi daityānāmindra
noditaḥ || kāvyasya rūpamāsthāya asurānsamupāhvayat

46.184

tatastānāgatānrdṛṣṭvā bṛhaspatiruvāca ha || svāgataṃ mama yājyānāṃ prāpto'haṃ vo hitāya ca

46.185

ahaṃ vo'dhyāpayiṣyāmi vidyāḥ prāptāstu yā mayā || tataste hṛṣṭamanaso vidyārthamupapedire

46.186

pūrṇe kāvyastadā tasminsamaye daśavārṣike
samayānte devayānī tadotpannā iti śrutiḥ || buddhiṃ cakre tataḥ so'tha yājyānāṃ pratyavekṣaṇe

46.187

devi gacchāmyahaṃ draṣṭuṃ mama yājyāñchucismite
vibhrāntavīkṣite sādhvi vivarṇāyatalocane

46.188

evamuktā'bravīdenaṃ bhaja bhaktānmahāvrata || eṣa dharmmaḥ satāṃ brahmanna dharmaṃ lopayāmi te

46.189

tato gatvā'surānrdṛṣṭvā devācāryyeṇa dhīmatā || vañcitānkāvyarūpeṇa tataḥ kāvyo'bravīttu tān

46.190

kāvyaṃ māṃ vo vijānīdhvaṃ toṣito giriśo
vibhuḥ || vañcitā bata yūyaṃ vai sarvve śṛṇuta dānavāḥ

46.193

śrutvā tathā bruvāṇaṃ taṃ saṃbhrāntāste tadā'bhavan || prekṣantarastāvubhau tatra sthitāsīnau suvi
smitāḥ||191||sampammūḍhāstataḥ sarvve na prābudhyanta kiñcana || abravītsampramūḍheṣu kāvyastānasurāṃstadā || 192||ācāryyo vo hyahaṃ kāvyo devācāryyo'
yamaṅgirāḥ || anugacchata māṃ daityāstyajatainaṃ bṛhaspatim

46.195

ityuktā hyasurāstena tāvubhau samavekṣya ca || yadāsurrā viśeṣantu na jānantyubhayosta
yoḥ||194||bṛhaspatiruvācainānasaṃbhrāntaratapodhanaḥ || kāvyo vo'haṃ gururdetyā madrūpo'yaṃ bṛhaspatiḥ

46.196

saṃmohayati rūpeṇa māmakenaiṣa vo'surāḥ
śrutvā tasya tataste vai sametya tu tato'bruvan

46.197

ayaṃ no daśavarṣāṇi satataṃ śāsti vai prabhuḥ || eṣa vai gururasmākamantare sphurayandvijaḥ

46.198

tataste dānavāḥ sarvve praṇipatyābhinandya ca || vacanaṃ jagṛhustasya cirābhyāsena mohitāḥ

46.199

ūcustamasurāḥ sarvve krodhasaṃraktalocanāḥ
ayaṃ gururhito'smākaṃ gaccha tvaṃ nāsi no guruḥ

46.200

bhārgavo vāṅgirā vāpi bhagavāneṣa no guruḥ||sthitā vayaṃ nideśe'sya sādhu tvaṃ gaccha mā ciram

46.201

evamuktvā'surāḥ sarvve prāpadyanta bṛhaspatim || yadā na pratyapadyanta kāvyenoktaṃ mahadvitam

46.202

cukopa bhārgavasteṣāmavalepena tena tu
bodhitā hi mayā yasmānna māṃ bhajatha dānavāḥ

46.203

tasmātpranaṣṭasaṃjñā vai parābhavamavāpsyatha || iti vyāhṛtya tānkāvyo jagāmātha yathāgatam

46.204

jñātāṃstānasurānjñātvā kāvyena sa bṛhaspatiḥ || kṛtārthaḥ sa tadā hṛṣṭaḥ svarūpaṃ pratyapadyata

46.205

buddhyā'surānhatānjñātvā kṛtā
rtho'ntaradhīyata || tataḥ pranaṣṭe tasmiṃstu vibhrāntā dānavābhavan

First 200 of 257 passages. Read on

Linked texts (5)