Matsya 47

Language: Sanskrit

47.108 — 1 part

47.1

cha || || sūta uvāca || || turvvasostu suto garbho
gobhānustasya cātmajaḥ || gobhānostu suto vīrastrisāriraparājitaḥ

47.2

karandhamastu traisārirbharatastasya cātmajaḥ || duṣyantaḥ pauravasyāpi tasya
putro hyakalmaṣaḥ

47.3

evaṃ yayātiśāpena jarāsaṃkramaṇe purā || turvvasoḥ pauravaṃ vaṃśaṃ praviveśa purā kila

47.4

duṣyantasya tu dāyādo varutho
nāma pārthivaḥ || varuthāttu tathā ḍīraḥ sandhānastasya cātmajaḥ

pāṇḍyaśca keralaścaiva colaḥ karṇastathaiva ca || teṣāṃ janapadāḥ sphītāḥ pāṇḍyā
ścolāḥ sakeralāḥ||5||druhyostu tanayau śūrau setuḥ ketustathaiva ca || setuputraḥ śaradvāṃstu gandhārastasya cātmajaḥ||6||khyāyate yasya nāmnāsau gandhāravi
ṣayo mahān || ārahṛdeśajāstasya turagā vājināṃ varāḥ

47.8

gandhāraputro dharmmastu ghṛtastasyātmajo'bhavat || ghṛtācca viduṣo jajñe pracetāstasya
cātmajaḥ

47.9

pracetasaḥ putraśataṃ rājānaḥ sarvva eva te || mleccharāṣṭrādhipāḥ sarvve udīcīṃ diśamāśritāḥ

47.10

anoścaiva sutā vīrāstrayaḥ
paramadhārmikāḥ || sabhānaraścākṣuṣaśca parameṣustathaiva ca

47.11

sabhānarasya putrastu vidvānkolāhalo nṛpaḥ || kolāhalasya dharmmātmā sañjayo
nāma viśrutaḥ

47.12

sañjayasyābhavatputro vīro nāma purañjayaḥ || janamejyo mahārāja purañjayasuto'bhavat

47.13

janamejayasya rājarṣermahājñā
lo'bhavatsutaḥ || āsīdindrasamo rājā pratiṣṭhitayajñābhavat

47.14

mahāmanāḥ sutastasya mahāśālasya dhārmmikaḥ || saptadvīpeśvaro jajñe cakravartī
mahāmanāḥ

47.15

mahāmanāstu dvau putrau janayāmāsa viśrutau || uśīnarañca dharmmajñaṃ titikṣuñcaiva tāvubhau

47.16

uśīnarasya patnyastu pañca rājarṣi
sambhavāḥ || bhṛśā kṛśā navā darbhā yā ca devī dṛṣadvatī

47.17

uśīnarasya putrāstu tāsu jātāḥ kulodvahāḥ || tapasā te tu mahatā jātā
vṛddhasya dhārmmikāḥ

47.18

bhṛśāyāstu nṛgaḥ putro navāyā nava eva ca || kṛśāyāstu kṛśo jajñe darbhāyāḥ suvrato'bhavat || dṛṣadvatyāḥ
sutaścāpi śibirauśīnaro nṛpaḥ

47.19

śivestu śivayaḥ putrāścatvāro lokaviśrutāḥ || pṛthudarbhaḥ suvīraśca kekayo bhadrakastathā

47.20

teṣāṃ janapadāḥ sphītāḥ kekayā bhadrakāstathā || sauvīrāścaiva paurāśca nṛgasya kekayāstathā

47.21

suvratasya tathāmbaṣṭhā kṛśasya vṛṣalā purī
navarasya navarāṣṭrantu titikṣostu prajāṃ śṛṇu

47.22

titikṣurabhavadrājā pūrvvasyāṃ diśi viśrutaḥ || vṛṣadrathaḥ sutastasya tasya seno'bhavatsutaḥ

47.23

senasya sutapā jajñe sutapastanayo baliḥ || jāto mānuṣayonyāntu kṣīṇe vaṃśe prajecchayā

47.24

mahāyogī tu sa balirbaddho bandhairmahātmanā || putrā
nutpādayāmāsa kṣetrajānpañca pārthivān

47.25

aṅgaṃ sa janayāmāsa vaṅgaṃ suhmaṃ tathaiva ca || puṇḍraṃ kaliṅgañca tathā bāleyaṃ kṣetramucyate || bāleyā brāhma
ṇāścaiva tasya vaṃśakarāḥ prabhoḥ

47.26

baleśca brahmaṇā datto varaḥ prītena dhīmataḥ || mahāyogitvamāyuśca kalpasya parimāṇakam

47.27

saṃgrāme cā
pyajeyatvaṃ dharmme caivotttamā matiḥ || traikālyadarśanañcaiva prādhānyaṃ prasave tathā

47.28

jayañcāpratimaṃ yuddhe dharmme tattvārthadarśanam || caturo niyatānvaṇī
nsa vai sthāpayitā prabhuḥ

47.29

teṣāñca pañca dāyādā vaṅgāṅgāḥ suhmakāstathā || puṇḍrāḥ kaliṅgāśca tathā aṅgasya tu nibodhata

47.30

muna
ya ūcuḥ || || kathaṃ baleḥ sutā jātāḥ pañca tasya mahātmanaḥ || kinnāmnī mahiṣī tasya janitā katamo ṛṣiḥ

47.31

kathañcotpāditāstena ta
nnaḥ prabrūhi pṛcchatām || māhātmyañca prabhāvañca nikhilena vadasva tat

47.32

sūta uvāca || || athośija iti khyāta āsīdvidvānṛṣiḥ purā
patnī vai mamatā nāma babhūvāsya mahātmanaḥ

47.33

uśijasya yavīyānvai bhrātṛpatnīmakāmayat || bṛhaspatirmahātejā mamatāmetya kāmataḥ

47.34

uvāca mamatā tantu devaraṃ varavarṇanī || antarvvatnyasmi te bhrāturjyeṣṭhasya tu viramyatām

47.35

ayantu me mahābhāga garbhaḥ kupyedbṛhaspate || au
śijo bhrātṛjanyaste sopāṅgaṃ vedamūddhiran

47.36

amogharetāstvañcāpi na māṃ bhajitumarhasi || asminneva gate kāle yathā vā manyase prabho

47.37

evamuktastathā samyagbṛhattejā bṛhaspatiḥ || kāmātmā sa mahātmāpi na manaḥ so'bhyavārayat

47.38

sambabhūvaiva dharmātmā tayā sārddhamakāmayā
utsṛjantantu tadreto vācaṃ garbho'bhyabhāṣata

47.39

bho tāta vācāmadhipa dvayornāstīha saṃsthitiḥ || amogharetāstvañcāpi pūrvañcāhamihāgataḥ

47.40

so'śapattaṃ tataḥ kruddha evamukto bṛhaspatiḥ || putraṃ jyeṣṭhasya vai bhrāturgarbhasthaṃ bhagavānṛṣiḥ

47.41

yasmāttvamīdṛśe kāle garbhastho'pi niṣedhasi|| māmevamuktavāṃ
stasmāttamo dīrghaṃ pravekṣyasi

47.42

tato dīrghatamā nāma śāpādṛṣirajāyata || ato'śvajo bṛhatkīrttirbṛhaspatirivaujasā

47.43

ūrddharetāsta
to'sau vai vasate bhrāturāśrame || sa dharmmānsaurabheyāṃstu vṛṣabhācchrutavāṃstataḥ

47.44

tasya bhrātā pitṛvyo yaścakāra bharaṇaṃ tadā || tasminnivasatasta
sya yadṛcchevāgato vṛṣaḥ

47.45

yajñārthamāhṛtāndabhaścicāra surabhīsutaḥ || jagrāha taṃ dīrghatamāḥ śṛṅgayostu catuṣpadam

47.46

tenāsau nigṛhīta
śca na cacāla padātpadam || tato'bravīdvṛṣastaṃ vai muñca māṃ balīnāṃ vara

47.47

na mayāsāditastāta balavāṃstvatsamaḥ kvacit || mama cānyaḥ samo vā
pi na hi me balasaṃśayaḥ|| muñca tāteti ca punaḥ prītaste'haṃ varaṃ vṛṇu

47.48

evamukto'bravīdenaṃ jīvanme tvaṃ kva yāsyasi || eṣa tvāṃ na vimokṣyāmi
parasvādaṃ catuṣpadam

47.49

vṛṣabha uvāca || || nāsmākaṃ vidyate tāta pātakaṃ steyameva ca || bhakṣyābhakṣyaṃ tathā caiva peyāpeyaṃ tathaiva ca

47.50

dvipadāṃ bahavo hyete dharma eṣa gavāṃ smṛtaḥ || kāryyākāryyaṃ na vāgamyāgamanañca tathaiva ca

47.51

sūta uvāca || || gavāṃ dharmmantu vai śrutvā sa
mprāntastu visṛjya tam || śaktyānnapānadānāttu gopatiṃ samprasādayat

47.52

prasādite gate tasmingordharmaṃ bhaktitastu saḥ || manasaiva samādadhyau
tanniṣṭhastatparo hi saḥ

47.53

tato yavīyasaḥ patnīṃ gautamasyābhyapadyata || kṛtāvalepāṃ tāṃ matvā so'naḍḍāniva na kṣame

47.54

godharmantu paraṃ
matvā snuṣāṃ tāmabhyapadyata || nirbhartsaye cainaṃ ruddhā ca bāhubhyāṃ sampragṛhya ca

47.55

bhāvyamarthantu taṃ jñātvā māhātmyātsubuvāca sā || viparyyayantu
tvaṃ labdhvā anaḍḍāniva varttase

47.56

gamyāgamyaṃ na jānīṣe godharmmātprārthayansutām || durvṛttaṃ tvāṃ tyajāmyadya gaccha tvaṃ svena karmaṇā

47.57

kāṣṭhe samudre prakṣipya gaṅgāmbhasi samutsṛjat || tasmāttvamandho vṛddhaśca bharttavyo duradhiṣṭhitaḥ

47.58

tamuhyamānaṃ vegena srotaso'bhyāśamāgataḥ
jagrāha taṃ sa dharmātmā balivairocanistadā

47.59

antaḥpure jugopainaṃ bhakṣyabhojyaiśca tarpayan || prītaścaivaṃ vareṇaiva cchandayāmāsa vai balim

47.60

tasmācca sa varaṃ vatre putrārthaṃ dānavarṣabhaḥ || santānārthaṃ mahābhāga bhāryāyāṃ mama mānada || putrāndharmādhaitatvajñānutpādayitumarhasi

47.61

evamukto'tha
derṣistathāstvityuktavānprabhuḥ || sa tasya rājā svāṃ bhāryyā sudeṣṇāṃ nāma prāhiṇot || andhaṃ vṛddhañca taṃ jñātvā na sā devī jagāma ha

47.62

śūdrāṃ
dhātreyikāṃ tasmāvandhāya prāhiṇotsadā || tasyāṃ kākṣīvadādīṃśca śūdrayonāvṛṣirveśī

47.63

janayāmāsa dharmmātmā śūdrānnityevamādikam || uvāca
taṃ balī rājā dṛṣṭvā kākṣīvadādikān

47.64

rājovāca || || pravīṇāṃnṛṣidharmmasya ceśvarānnahmavādinaḥ || viddānpratyakṣadharmmāṇaṃ buddhimānvṛttimāñchu
cīn

47.65

mamaiva ceti hovāca taṃ dīrghatamasaṃ baliḥ || netyuvāca munistaṃ vai mamaivamiti cābravīt

47.66

utpannāḥ śūdrayonau tu bhavacchande surottama
andhaṃ vṛddhañca māṃ jñātvā sudeṣṇā mahiṣī tava || prāhiṇodvavamānānme śūdrāṃ dhātreyikāṃ nṛpa

47.67

tataḥ prasādayāmāsa balistamṛṣisattamam
baliḥ sudeṣṇāṃ tāṃ bhāryyā bhartsayāmāsa dānavaḥ

47.68

punaścaināmalaṅkṛtya ṛṣaye pratyapādayat || tāṃ sa dīrghatamā devīṃ tathā kṛtavatīṃ tadā

47.69

dadhnā lavaṇamiśreṇa tvabhyaktaṃ madhukena tu || liha māmajugupsantī āpādatalamastakam || tatastvaṃ prāpsyase devi putrānvai manasepsitān

47.70

tasya
sā tadvaco devī sarvvaṃ kṛtavatī tadā || tasya sā'pānamāsādya devī pariharattadā

47.71

tāmuvāca tataḥ so'tha yatte parihṛtaṃ śubhe || vinā'pānaṃ kumā
rantu janayiṣyasi pūrvvajam

47.72

sudeṣṇovāca || || nārhasi tvaṃ mahābhāga putraṃ me dātumīdṛśam || toṣitaśca yathāśakti prasādaṃ kuru me
prabho

47.73

dīrghatamā uvāca || || tavāpacārāddevyeṣa nānyathā bhavitā śubhe || naiva dāsyati putraste pautro vai dāsyate phalam

47.74

tasyā'
pānaṃ vinā caiva yogyabhāvo bhaviṣyati || tasmāddīrghatamāṅgeṣu kukṣau spṛṣṭvedamabravīt

47.75

prāśitaṃ yadyadaṅgeṣu na sopasthaṃ śucismite || tena tiṣṭhanti
te garbhe paurṇamāsyāmivoḍurāṭ

47.76

bhaviṣyanti kumārāstu pañca devasutopamāḥ || tejasvinaḥ suvṛttāśca yajvāno dhārmikāśca te

47.77

sūta
uvāca || || tadaṅgastu sudeṣṇāyā jyeṣṭhaḥ putro vyajāyata || aṅgastathā kaliṅgaśca puṇḍraḥ suhyastathaiva ca

47.78

vaṅgarājastu pañcaite baleḥ putrāśca kṣetra
jāḥ || ityete dīrghatamasā balerdattāḥ sutāstathā

47.79

pratiṣṭhāmāgatānāṃ hi brāhmaṇyaṃ kārayaṃstataḥ || tato mānuṣayonyāṃ sa janayāmāsa vai prajāḥ

47.80

tatastaṃ dīrghatamasaṃ surabhirvākyamabravīt || vicāryya yasmādbhoddharmmaṃ pramāṇaṃ te kṛtaṃ vibho

47.81

bhaktyā cānanyayāsmāsu tena prītāsmi te'nagha || tasmā
ttubhyaṃ tamo dīrghamāghrāyāpanudāmi vai

47.82

bārhaspatyastathaivaiṣa pāpmā vai tiṣṭhati tvayi || jarāṃ mṛtyuṃ tamaścaiva āghrāyāpanudāmi te

47.83

sadyaḥsa ghrāta
mātrastu asito munisattamaḥ || āyuṣmānśca vapuṣmāṃśca cakṣuṣmāṃśca tato'bhavat

47.84

go'bhyāhate tamasi vai gautamastu tato'bhavat || kākṣīvāṃstu tato
gatvā saha pitrā girivrajam

47.85

dṛṣṭvā spṛṣṭvā piturvai sa hyupaviṣṭaściraṃ tapaḥ || tataḥ kālena mahatā tapasā bhāvitastu saḥ

47.86

vidhūya mātṛjaṃ
kāryaṃ brāhmaṇyaṃ prāptavānvibhuḥ || tato'bravītpitā taṃ vai putravānasmyahaṃ tvayā

47.89

satputreṇa tu dharmajña kṛtārtho'haṃ yaśasvinā|| muktavātmānaṃ tato'sau vai
prāptavānbrahmaṇaḥ kṣayam ||87||brāhmaṇyaṃ prāpya kākṣīvānsahasramasṛjatsutān || kauṣmāṇḍā gautamāścaiva smṛtāḥ kākṣīvataḥ sutāḥ ||88||ityeṣa dīrghatamaso
balervairocanasya ca || samāgamo vaḥ kathitaḥ santatiścobhayostathā

Linked texts (3)

Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Vallālacarita — Ānandabhaṭṭa 1510, Sanskrit
Critical edition (BORI) — Sanskrit

Matsya 47

Contents

Linked texts (3)