Angavidya 3
Aṅgavidyā 3
- Language
- Sanskrit
3.1
vacasā manasā yaśca dṛśyate kāryatatparaḥ
karmaṇā viparītaśca sa śaṭhaḥ sadbhiriṣyate
3.2
śuśrūṣā śravaṇaṃ caiva grahaṇaṃ dhāraṇaṃ tathā
ūhāpohārthavijñānaṃ tattvajñānaṃ ca dhīguṇāḥ
3.67
pārśvāyatā cirāyuṣamupariṣṭācceśvaraṃ gavāḍhyamadhaḥ
śatapatrakarṇikābhā nābhirmanujeśvaraṃ kurute
3.98
vartulā vipulā'tyuccā nābhiryadi nareśvaraḥ
alpā'dṛśyā tathā nimnā nābhiḥ kleśāvahā bhavet
3.99
valimadhyagatā yā ca sā śūlāvadhakāriṇī
vāmāvartā śāṭhyabhāvaṃ dhiṣaṇāṃ ca pradakṣiṇā
3.100
pārśvāyatā dīrghajīvaṃ dhanayutā tathordhvagā
adhogā bahulaṃ kuryānnābhirbhogasamanvitam
3.101
padmasya karṇikātulyā nābhiḥ kuryānnareśvaram
3.102
valīnāṃ lakṣaṇam
śāstrāntaṃ strībhoginamācāryaṃ bahusutaṃ yathāsaṃkhyam
eka-dvi-tri-caturbhirvalibhirvidyānnṛpaṃ tvavalim
3.103
viṣamavalayo manuṣyā: bhavantyagamyābhigāminaḥ pāpāḥ
ṛjuvalayaḥ sukhabhājaḥ paradāradveṣiṇaścaiva
3.104
ekavaliḥ śastramṛtyuḥ strībhogī dvivaliḥ smṛtaḥ
tribhirācārya ityāhuścaturbhiḥ syād bahuprajaḥ
3.105
avalistu nṛpaḥ prokto yajvā dānaikatatparaḥ
viṣamā valayo yeṣu te ' narā duḥkhabhāginaḥ
3.106
pārśvalakṣaṇam
māṃsalāmṛdubhiḥ pāśrvaiḥ pradakṣiṇāvartta romabhirbhūpāḥ
viparītairnidravyāḥ sukhaparihīṇāḥ parapreṣyāḥ
3.107
kaṭerupari caturaṅgulo bhāgaḥ pāśrvaṃ śabdavācyaḥ
māṃsalairmṛdbhiḥ pāśrvairdakṣiṇāvartaromabhiḥ
narā bhūmyadhipā jñeyā viparītaiḥ suduḥkhitāḥ
3.108
cūcukalakṣaṇam
subhagā bhavantyanudvaddha-cūcukā nirdhanā viṣamadīrghaiḥ
pīnopacitanimnaiḥ kṣitiptayaḥ cūcukaiḥ sukhinaḥ
3.108-2
viṣame:-na same: viṣame:, dīrghe:-lambāyamānaḥ cūcukaḥ kṣitipatayaḥ=rājānaḥ sukhinaśca bhavanti
3.109
tathā ca samudraḥ:cūcukaṃścāpyanudbaddhaiḥ subhagāḥ sukhabhāginaḥ
nirdhanā viṣamairdīrghairmagnairmāṃsayutairnṛpāḥ
3.110
hṛdayalakṣaṇam
hṛdayaṃ samunnataṃ pṛthu na vepanaṃ māṃsalaṃ ca nṛpatīnām
viparītamadhamānāṃ khara-roma-citasirālaṃ ca
3.111
tathā ca samudraḥ:—
acalaṃ pṛthumuccaṃ ca nṛpāṇāṃ hṛdayaṃ smṛtam
viparītaṃ sirālaṃ ca romaśaṃ duḥkhabhāginam
3.112
vakṣolakṣaṇam
samavakṣaso'rthavantaḥ pīnaiḥ śūrā hyakiñcanāstanubhiḥ
viṣamaṃ vakṣo yeṣāṃ te niḥsvāḥ śastranidhanāśca
3.113
arthavān samavakṣāḥ syāt pīnaiḥ śūrā dhanānvitāḥ
alpaiśca vikalā dīnā viṣamāḥ śastramṛtyavaḥ
3.114
jatrulakṣaṇam
viṣamairviṣamo jatrubhirarthavihīno'sthisandhipariṇaddhaiḥ
unnatajatrubhogī nimnairniḥsvo'rthavān pīnaiḥ
3.115
jatrubhirviṣamaiḥ krūrā daridrāḥ krūrasandhibhiḥ
bhogī connatajatruḥ syānnimnairniḥsvo'nyathā dhanī
3.116
grīvā-pṛṣṭhalakṣaṇam
cipiṭagrīvo niḥsvaḥ śuṣkā saśirā ca yasya vā grīvā
mahiṣagrīvaḥ śūraḥ śastrānto vṛṣasamagrīvaḥ
3.117
kambugrīvo rājā pralambakaṇṭhaḥ prabhakṣaṇo bhavati
pṛṣṭhamabhagnamaromaśamarthavatāmaśubhadamato'nyat
3.118
grīvā ca vartulā yasya sa naro dhanavān smṛtaḥ
kambugrīvā narā ye tu rājānaste na saṃśayaḥ
3.119
dīrghagrīvā narā ye tu te'pi duḥkhasya bhāginaḥ
bakagrīvā narā ye te dāmbhikāḥ piśunāstathā
3.120
niḥsvastu cipaṭagrīvaḥ śuṣkagrīvastathaiva ca
śūrastu mahiṣagrīvaḥ śastrānto vṛṣakandharaḥ
3.121
asnigdhaṃ māṃsalaṃ pṛṣṭhamabhagnaṃ cātha romaśam
sadhanānāṃ viparyastaṃ nirdhanānāṃ prakīrtitam
3.122
strasvedana pīnonnata-sugandhi-sama-roma-saṃkulāḥ kakṣāḥ¹
vijñātavyā dhanināmato'nyathārthavihīnānām
3.123
tathā ca samudraḥ=
niḥsveda-māṃsalāḥ kakṣāḥ romasaṃkulāḥ
dhanināṃ tu vijānīyānnirdhanānāmatonyathā
3.124
aṃsalakṣaṇam
nirmāṃsau romacitau bhagnāvalpau ca nirdhanasyāṃsau
vipulāvapyucchinnau suśliṣṭau saukhyavīryavatām
3.125
tathā ca samudraḥkadalītambhasaṃkāśā ajaskandhāśca ye narāḥ
rājānaste hi vijñeyā mahākośā mahābalāḥ
3.126
nirmāṃsaromabahulā nidhanasya prakīrtitāḥ
bāhulakṣaṇam
karikarasadṛśau vṛttāvājānulambinau samau pīnau
bāhū pṛthivīśānāmadhanānāṃ romaśau hrasvau
3.127
tathā ca samudraḥ:—
udbaddhabāhuḥ puruṣo vadhabandhamavāpnuyāt
dīrghabāhurbhavedrājā samudravacanaṃ yathā
3.128
pralambabāhuraiśvaryaṃ prāpnuyād guṇasaṃyutam
hrasvabāhurbhaved dāsaḥ parapreṣakarastathā
3.129
vāmāvartabhujā ye tu ye ca dīrghabhujā narāḥ
samānabāhavo ye tu rājānaste prakīrtitāḥ
3.130
hastāṃgulayo dīrghāścirāyuṣāmavalitāśca subhagānām
medhāvināṃ ca sūkṣmāścipiṭāḥ parakarmaniratānām
3.131
sthūlābhirghanarahitā bahirnatābhiśca śastraniryāṇāḥ
kapisadṛśakarā dhanino vyāghropamapāṇayaḥ pāpāḥ
3.132
maṇibandhalakṣaṇam
anyadapyāha—
maṇibandhanairnigūḍhairdṛḍhaiśca suśliṣṭasandhibhirbhūpāḥ
hīnairhastacchedāḥ ślathaiḥ saśabdaiśca nirdravyāḥ
3.133
anyadapyāha—
pitṛvittena vihīnā bhavanti nimnena karatalena narāḥ
saṃvṛttanimnairdhaninaḥ prottānakarāśca dātāraḥ
3.134
tuṣasadṛśanakhāḥ klībāścipaṭaiḥ sphuṭitaiśca vittasaṃtyaktāḥ
kunakhavivarṇāḥ paratarkāśca tāmraiśca bhūpatayaḥ
3.135
anyadapyāha—
aṃguṣṭhayavairāḍhacāḥ sutavanto'guṣṭhamūlajaiśca yavaiḥ
dīrghāṅguliparvāṇaḥ subhagā dīrghāyuṣaścaiva
3.136
anyadapyāha—
snigdhā nimnā rekhā dhanināṃ tadviparyayeṇa niḥsvānām
viralāṅgulayo niḥsvā dhanasañcayino ghanāṅgulayaḥ
3.137
anyadapyāha—
tisro rekhā maṇibandhanotthitāḥ karatalopagā nṛpateḥ
mīnayugśāṅkitapāṇirnityaṃ satraprado bhavati
3.138
vajrākārā dhanināṃ vidyābhājāṃ ca mīnapucchanibhāḥ
śaṅkhātapatraśivikāgajāśvapadmopamā nṛpateḥ
3.139
kalaśamṛṇālapatākāṅkuśopamābhirbhavanti nidhipālāḥ
dāmanibhābhiścāḍhyāḥ svastikarūpābhiraiśvaryam
3.140
cakrāsiparaśutomaraśaktidhanuḥkuntasannibhā rekhāḥ
kurvanti cāmūnāthaṃ yajvānaṃ mūsalolūkhalākārāḥ
3.140-2
tā rekhāḥ kurvanti
3.141
makara-dhvaja-koṣṭhāgārasannibhābhirmahādhanopetāḥ | ॰
vedīnibhena caivāgnihotriṇo brahmatīrthena
3.142
vāpīdevakulādacairdharmaṃ kurvanti ca trikoṇābhiḥ
aṃguṣṭhamūle rekhāstu putrāḥ syurdārikā sūkṣmāḥ
3.143
rekhā pradeśinigā śatāyuṣāṃ kalpanīyamūnābhiḥ
chinnābhirdrumapatanaṃ bahurekhārekhino niḥsvāḥ
3.144
cibuka-adhara-daśanānāṃ lakṣaṇāni
pratikṛśadīrghaiścibukairnirdravyā māṃsalairdhanopetāḥ
bimbopamairavakrairadharairbhūpāḥ tanubhirasvāḥ
3.145
oṣṭhaiḥ sphuṭitavikhaṇḍitavivarṇarūkṣaiśca dhanaparityaktāḥ
snigdhā ghanāśca daśanāḥ sutīkṣṇadaṃṣṭrāḥ samāśca śubhāḥ
3.146
tathā ca samudraḥ:—
nirmāṃsaiścibukairdīrghairnirdravyāścānuvācinaḥ
samāṃsalairdhanopetā bahuputrasamāvṛtāḥ
3.147
raktādharo narapatirdhanavān kamalādharaḥ
sthūloṣṭho bahulomā ca śuṣkaiḥ kṣīṇaiśca duḥkhitaḥ
3.148
uttaroṣṭhairlohitaiśca dhaninaḥ saukhyasaṃyutāḥ
khaṇḍairvivarṇairnirdravyāḥ rūkṣairduḥkhasamanvitāḥ
3.149
kundakuḍmalasaṅkāśaiḥ prakārairdaśanairnṛpāḥ
ṛkṣavānaradantāśca nityaṃ kṣutparipīḍitāḥ
3.150
hastidantāḥ kharadantāḥ snigdhadantā guṇānvitāḥ
karālairviṣamairdīrghairdaśanairduḥkhajovinaḥ
3.151
dvātriṃśaddantā rājāno ekonaścāpi bhogavān
triṃśaddantā narā ye syuste sukhaduḥkhabhāginaḥ
3.152
ekonatriṃśaddaśanāḥ puruṣā duḥkhajīvinaḥ
aṣṭāviṃśaddatā yeṣāṃ te'tiduḥkhasya bhājanāḥ
3.153
jihvā raktā dīrghā ślakṣṇā susamā ca bhogino jñeyā
śvetā kṛṣṇā paruṣā nidram̐vyāṇāṃ tathā tālu
3.154
kṛṣṇā jihvā bhaved yasya samalā yadi vā bhavet
sa pāpavān bhavenmartyo rūkṣā sthūlā'tha vā bhavet
3.155
śvetajihvā narā jñeyāḥ śaucācāravivarjitāḥ
padmapatrasamā jihvā sūkṣmā dīrghā suśobhanā
3.156
na sthūlā nātivistīrṇā yeṣāṃ te manujādhipāḥ
nimnā dīrghā ca hrasvā ca raktāgrarasanā yadi
sarvavidyāpravaktā'sau bhavennāstyatra saṃśayaḥ
3.157
kṛṣṇatālurnaro yastu sa bhavet kulanāśanaḥ
vikṛtaḥ sphuṭito yasya tālustasya na śobhanaḥ
3.158
siṃhatālurnarapatiḥ gajatālustathaiva ca
padmatālurbhaved rājā śvetatāluśca nirdhanaḥ
3.159
vaktraṃ saumyaṃ saṃvṛttamamalaṃ ślakṣṇaṃ samaṃ ca bhūpānām
viparītaṃ kleśabhujāṃ durbhagāṇāṃ mahāmukham
3.160
saumyaṃ ca saṃvṛtaṃ vaktramamalaṃ yasya dehinaḥ
mahārājo bhavennityaṃ viparīte tu nirdhanaḥ
3.161
mukhalakṣaṇam
strīmukhamanapatyānāṃ śāṭhyavatāṃ maṇḍalaṃ parijñeyam
dīrghaṃ nirdravyāṇāṃ bhīrumukhāḥ pāpakarmiṇaḥ
3.162
dhūrtānāṃ caturasraṃ nimnaṃ vaktraṃ ca tanayarahitānām
kṛpaṇānāmatihrasvaṃ sampūrṇabhogināṃ kāntam
3.163
strīmukhaṃ nirapatyānāṃ maṇḍalaṃ śāṭhyasevinām
dīrghaṃ mukhaṃ ca viprāṇāṃ bhīruvaktrā durāśayāḥ
3.164
caturasra tu dhūrtānāṃ nimnaiḥ sutavivarjitāḥ
kṛpaṇānāṃ tathā hrasvaṃ cipiṭaṃ parajīvinām
3.165
yanmukhaṃ māṃsalaṃ snigdhaṃ saprabhaṃ priyadarśanam
varṇāḍhyaṃ sandhiviśliṣṭaṃ ajasraṃ sukhabhāginām
3.166
śmaśrulakṣaṇam
asphuṭitāgraṃ snigdhaṃ śmaśru śubhaṃ mṛdu ca sannataṃ caiva
raktaiḥ paruṣaiścaurāḥ śmaśrubhiralpairvijñeyāḥ
3.167
tathā ca samudraḥ:—
snigdhamasphuṭitāgraṃ ca sannataṃ śmaśru ceṣyate
raktairalpaistathā rūkṣaiḥ śmaśrubhistaskarāḥ smṛtāḥ
3.168
karṇalakṣaṇam
nirmāṃsaiḥ karṇaiḥ pāpamṛtyavaścarpaṭaiḥ subahubhogāḥ
kṛpaṇāśca hrasvakarṇāḥ śaṃkuśravaṇāścamūpatayaḥ
3.169
romaśakarṇā dīrghāyuṣaśca dhanaśālino vipulakarṇāḥ
krūrāḥ śirāvanaddhairvyālambairmāṃsalaiḥ sukhinaḥ
3.170
tathā ca samudraḥ:-hrasvakarṇā mahābhogā mahākarṇāśca ye narāḥ
āvartakarṇā dhaninaḥ snigdhakarṇāstathaiva ca
3.171
dīrghāyuṣaḥ śaṅkukarṇāstruṭitakarṇā mahādhanāḥ
sukhānvitā dīrghakarṇā lambakarṇāstapasvinaḥ
3.172
nirmāṃsaḥ pāpamaraṇāścipiṭā bhogino narāḥ
dīrghāyuṣo lomakarṇā dhanino vipulāḥ smṛtāḥ
3.173
śirāvanaddhairviṣamā māṃsalaiḥ sukhabhāginaḥ
3.174
bhogī tvanimnagaṇḍo mantrī sampūrṇamāṃsagaṇḍo yaḥ
sukhabhāk śukasamanāsaścirajīvī śuṣkanāsaśca
3.175
chinnānurūpayāgamyāgāmino dīrghayā tu saubhāgyam
ākuñcitayā caurāḥ strīmṛtyuḥ syāccipiṭanāsaḥ
3.176
dhanino'gravakranāsā dakṣiṇāvanatāḥ prabhakṣaṇāḥ krūrāḥ
ṛjvī svalpacchidrā supuṭā nāsā subhāgyānām
3.177
śukanāsaḥ saukhyabhogī śukanāsā cirāyuṣaḥ
chinnānurūpā puṃsāṃ syānnāsā te'gamyagāminaḥ
3.178
dīrghanāsā bhogayuktā agravaktā dhanānvitāḥ
krūrā dakṣiṇavakrāśca spaṣṭanāsā nṛpottamāḥ
3.179
strīmṛtyuracarpaṭābhiśca kuṭilābhiśca taskarāḥ
3.179-2
capeṭābhiḥ=cipiṭābhiḥ strīmṛtyuḥ=striyā mṛtyuḥ bhavati, kuṭilābhiḥ=
vakrābhi: nāsābhiśca puruṣāḥ taskarā bhavanti
3.180
dhanināṃ kṣutaṃ sakṛd dvitripiṇḍitaṃ hādi sānunādaṃ ca
dīrghāyuṣāṃ prasaktaṃ vijñeyaṃ saṃhitaṃ caiva
3.181
sakṛt kṣutaṃ bhogavatāṃ dvirdhanāya cirāyuṣām
triścaturbhoganāśāya paramasmāt tu doṣajam
3.182
padmadalābhairnetrairdhanino raktāntavilocanāḥ
śriyo bhājaḥ madhupigalairmahārthā mārjāravilocanaiḥ pāpāḥ
3.183
hariṇākṣā maṇḍalalocanāśca jihmāṃśca locanaiścaurāḥ
krūrāḥ kekaranetrā gajasadṛśavilocanāśca bhūpatayaḥ
3.184
aiśvaryaṃ gambhīrairnīlotpalakāntibhiśca vidvāṃsaḥ
atikṛṣṇatārakāṇāmakṣaṇāmutpāṭanaṃ bhavati
3.185
mantritvaṃ sthūladṛśāṃ śyāvā ca bhavati saubhāgyam
dīnā dṛk niḥsvānāṃ snigdhā vipulārthabhogavatām
3.186
tathā ca samudraḥ:—
same gokṣīravarṇābhe raktānte kṛṣṇatārake
prasanne ca viśāle ca snigdhe caivāyate śubhe
3.187
atasīpuṣpasaṃkāśe bhavetāṃ yasya locane
nṛpatiḥ sa tu vijñeyaḥ samudravacanaṃ yathā
3.188
vyāghracakṣurghanairyuktāḥ kekarākṣāḥ kalipriyāḥ
viḍālahaṃsavarṇāśca bhavanti puruṣādhamāḥ
3.189
mayūranakulākṣāśca narāste madhyamāḥ smṛtāḥ
na śrīstyajati sarvatra puruṣaṃ madhupiṅgalam
3.190
rājyapiṅgalanetrāśca rājāno bhogasaṃyutāḥ
locanā haritābhāśca gajapiṅgā dhaneśvarāḥ
3.191
balavanto guṇopetāḥ pṛthivyāṃ cakravartinaḥ
taptahāṭakavarṇābhe bhavetāṃ yasya locane
3.192
nṛpatiḥ sa tu vijñeyaḥ samudravacanaṃ yathā
3.193
netraspandanalakṣaṇam
dvimātraspandino ye tu dhaninaste prakīrtitāḥ
trimātraspandino jñeyāḥ puruṣāḥ sukhajīvinaḥ
3.194
caturmātranimeṣaśca dhanavān parikīrtitaḥ
dīrghāyuṣo dharmaratāḥ pañcamātranimeṣiṇaḥ
3.195
bhrūlakṣaṇam
abhyunnatābhiralpāyuṣo viśālonnatābhiratisukhinaḥ
viṣamabhruvo daridrā bālendunatabhruvaḥ sādhanāḥ
3.196
dīrghāsaṃsaktābhirdhaninaḥ khaṇḍābhirarthaparihīṇāḥ
madhyavinatabhruvo ye te saktāḥ strīṣvagamyāsu
3.197
tathā ca samudraḥ:—
abhyunnatābhiḥ svalpāyurviśālābhiḥ sukhānvitāḥ
madhyonnatā bhruvo ye ca pāpasaktāśca te narāḥ
3.198
bālendubhrūsamāścāḍhyā daridrā viṣamabhruvaḥ
asaṃlagnabhruvo ye tu dhaninaste narāḥ smṛtāḥ
3.198-2
khaṇḍābhirnirdhanā jñeyā viṣamābhirnarādhamāḥ
3.199
ka
unnatavipulaiḥ śaṅkhairdhanino nimnaiḥ sutārthasantyaktāḥ
viṣamalalāṭā vidhanā dhanavanto'rdhendusadṛśena
3.200
śuktiviśālairācāryatā śirāsantatairadharmaratāḥ
unnatasirābhirāḍhyāḥ svastikavat saṃsthitābhiśca
3.201
nimnalalāṭā vadhabandhabhāginaḥ krūrakarmaniratāśca
abhyunnataiśca bhūpāḥ kṛpaṇāḥ syuḥ saṃvṛttalalāṭāḥ
3.202
tathā ca samudraḥ:—
lalāṭenārdhacandreṇa bhavanti pṛthivīśvarāḥ
vipulena lalāṭena mahādhanayutā smṛtāḥ
3.203
viṣameṇādhamā jñeyāḥ pāpāḥ martyā śirātatāḥ
nimnena tu lalāṭena krūrakarmaratā narāḥ
3.204
abhyunnataiśca bhūpāḥ syuḥ saṃvṛttaiḥ kṛpaṇāḥ smṛtāḥ
3.205
ruditalakṣaṇam
ruditamadīnamanaśru snigdhaṃ ca śubhāvahaṃ manuṣyāṇām
rūkṣaṃ dīnaṃ pracurāśru caiva na śubhapradaṃ puṃsām
3.206
tathā ca samudraḥ:-adīnā'naśrusahitaṃ snigdhaṃ ca ruditaṃ śubham
rūkṣaṃ dīnaṃ vāṣpayutaṃ puruṣāṇāmaniṣṭadam
3.207
hasitalakṣaṇam
hasitaṃ śubhadamakampaṃ sanimīlitalocanaṃ tu pāpasya
duṣṭasya hasitamasakṛt, sonmādasyāsakṛt prānte
3.208
tathā ca samudraḥ:-hasitaṃ kamparahitaṃ nṛpāṇāmanyathā'śubham
asakṛddoṣayuktasya mīlitākṣasya cāśubham
3.206-2
lalāṭa-rekhālakṣaṇam
tisro rekhāḥ śatajīvināṃ lalāṭāyatāḥ sthitā yadi tāḥ
catasṛbhiravanīśatvaṃ navatiścāyuḥ samaṃ cābdāḥ
3.210
vicchinnābhiścāgamyagāmino navatirapyarekheṇa
keśāntopagatābhirelekhābhiraśītivarṣāyuḥ
3.211
pañcabhirāyuḥ saptatirekāgrāvasthitābhirapi ṣaṣṭiḥ
bahurekheṇa śatādhaṃ catvāriṃśacca vakrābhiḥ
3.212
bhrūlagnābhistriṃśad viṃśatiko vāmabhāgavakrābhiḥ
kṣudrābhiḥ svalpāyurnyūnābhiścāntare kalpyam
3.213
rekhāḥ pañca lalāṭe tu yasyā'sau dhanavān smṛtaḥ
śataṃ jīvati varṣāṇāmaiśvaryamadhigacchati
3.214
catūrekho hyaśītistu tribhiḥ saptatireva ca
ṣaṣṭirdvābhyāṃ tu rekhābhyāṃ catvāriṃśat tathaikayā
3.215
arekheṇa lalāṭena bhavanti nidhipālakāḥ
rekhācchede tu vijñeyāḥ pāpakarmaratā narāḥ
3.216
alpāyuṣtastathā'lpāsu vyādhiyuktāśca te sadā
3.217
triśūlaṃ paṭṭiśaṃ vāpi lalāṭe yasya dṛśyate
aiśvaryaṃ tasya vijñeyaṃ senānāṃ nāyakaśca saḥ
3.218
śirolakṣaṇam
parimaṇḍalairgavāḍhayāḥ chatrākāraiḥ śirobhiravanīśāḥ
cipiṭaiḥ pitṛmātṛghnāḥ karotiśirasāṃ cirānmṛtyuḥ
3.219
ghaṭamūrdhā'dhvaruci dvimastakaḥ pāpakṛd ghanaissayuktaḥ
nimnaṃ tu śiro mahatāṃ bahunimnamanarthadaṃ bhavati
3.220
tathā ca samudraḥ:-utkrāntido nimnaśiraḥ alpopahata eva ca
chatrākāraśirā rājā gavāḍhyaḥ parimaṇḍalaḥ
viṣamaṃ tu daridrāṇāṃ śiro dīrghaṃ cirāyuṣām
3.220-2
nāgakumbhaśirā rājā samaṃ sarvatra bhoginaḥ
3.221
ka
keśalakṣaṇāni
adhunā mūrdhajalakṣaṇamāha—
ekaikabhavaiḥ snigdhaiḥ kṛṣṇairākuñcitairabhinnāgraiḥ
mṛdubhirna cāti bahubhiḥ keśaiḥ sukhabhāk narendro vā
3.222
bahumūlaviṣamakapilāḥ sthūlasphuṭitāgraparuṣahrasvāśca
atikuṭilāścātighanāścātimūrdhajā vittahīnānām
3.223
ekaikasambhavāḥ snigdhāḥ kṛṣṇā nātighanāḥ kacāḥ
pūjitāḥ, viparītāśca nirdhanānāṃ prakīrtitāḥ
3.224
tathā ca gargaḥ:—
caturdaśasamadvandvaicatuḥkṛṣṇaicatuḥsamaḥ
daśapadmo daśabṛhat triśuklaḥ śasyate naraḥ
3.225
pādau gulphau sphicau pārśvavṛṣaṇau cakṣuṣī stanau
kaṇṭhoṣṭhau vaṃkṣaṇau jaṃghe hastau bāhū ca kukṣikau
3.226
caturdaśasamadvandvaṃ samudro nṛṣu śaṃsati
akṣitāre bhruvau śmaśruḥ keśāścaivāsitāḥ śubhāḥ
3.227
aṅgulyo hṛdayaṃ netre daśanāśca samā nṛṇām
catvāraḥ sampraśasyante madaiśvaryasukhāvahāḥ
3.228
jihvoṣṭhaṃ tālurāsyaṃ ca mukhaṃ netre stanau nakhāḥ
hastau pādau ca śasyante padmābhā daśa dehinām
3.229
pāṇipādamuro grīvā vṛṣaṇau hṛdayaṃ śiraḥ
lalāṭamudaraṃ pṛṣṭhaṃ bṛhantaḥ pūjitā daśa
3.230
netre tārāvirahite daśanāśca sitāḥ śubhāḥ
etacca lakṣaṇaṃ kṛtsnaṃ narāṇāṃ samudāhṛtam
Linked texts (5)
- Bṛhatsaṃhitā (another edition) — Sanskrit
- Sāmudrika (Garga) — Garga, Sanskrit
- Vīramitrodaya — Rāmamiśra, Sanskrit
- Lakṣaṇaprakāśa (Mitramiśra) — Mitramiśra, Sanskrit
- Sāmudrikarahasya — Kālikāprasāda, Sanskrit