Pramāṇa · Search · About · API

Angavidya 3

Aṅgavidyā 3

Language
Sanskrit

3.1

vacasā manasā yaśca dṛśyate kāryatatparaḥ
karmaṇā viparītaśca sa śaṭhaḥ sadbhiriṣyate

3.2

śuśrūṣā śravaṇaṃ caiva grahaṇaṃ dhāraṇaṃ tathā
ūhāpohārthavijñānaṃ tattvajñānaṃ ca dhīguṇāḥ

3.67

pārśvāyatā cirāyuṣamupariṣṭācceśvaraṃ gavāḍhyamadhaḥ
śatapatrakarṇikābhā nābhirmanujeśvaraṃ kurute

3.98

vartulā vipulā'tyuccā nābhiryadi nareśvaraḥ
alpā'dṛśyā tathā nimnā nābhiḥ kleśāvahā bhavet

3.99

valimadhyagatā yā ca sā śūlāvadhakāriṇī
vāmāvartā śāṭhyabhāvaṃ dhiṣaṇāṃ ca pradakṣiṇā

3.100

pārśvāyatā dīrghajīvaṃ dhanayutā tathordhvagā
adhogā bahulaṃ kuryānnābhirbhogasamanvitam

3.101

padmasya karṇikātulyā nābhiḥ kuryānnareśvaram

3.102

valīnāṃ lakṣaṇam
śāstrāntaṃ strībhoginamācāryaṃ bahusutaṃ yathāsaṃkhyam
eka-dvi-tri-caturbhirvalibhirvidyānnṛpaṃ tvavalim

3.103

viṣamavalayo manuṣyā: bhavantyagamyābhigāminaḥ pāpāḥ
ṛjuvalayaḥ sukhabhājaḥ paradāradveṣiṇaścaiva

3.104

ekavaliḥ śastramṛtyuḥ strībhogī dvivaliḥ smṛtaḥ
tribhirācārya ityāhuścaturbhiḥ syād bahuprajaḥ

3.105

avalistu nṛpaḥ prokto yajvā dānaikatatparaḥ
viṣamā valayo yeṣu te ' narā duḥkhabhāginaḥ

3.106

pārśvalakṣaṇam
māṃsalāmṛdubhiḥ pāśrvaiḥ pradakṣiṇāvartta romabhirbhūpāḥ
viparītairnidravyāḥ sukhaparihīṇāḥ parapreṣyāḥ

3.107

kaṭerupari caturaṅgulo bhāgaḥ pāśrvaṃ śabdavācyaḥ
māṃsalairmṛdbhiḥ pāśrvairdakṣiṇāvartaromabhiḥ
narā bhūmyadhipā jñeyā viparītaiḥ suduḥkhitāḥ

3.108

cūcukalakṣaṇam
subhagā bhavantyanudvaddha-cūcukā nirdhanā viṣamadīrghaiḥ
pīnopacitanimnaiḥ kṣitiptayaḥ cūcukaiḥ sukhinaḥ

3.108-2

viṣame:-na same: viṣame:, dīrghe:-lambāyamānaḥ cūcukaḥ kṣitipatayaḥ=rājānaḥ sukhinaśca bhavanti

3.109

tathā ca samudraḥ:cūcukaṃścāpyanudbaddhaiḥ subhagāḥ sukhabhāginaḥ
nirdhanā viṣamairdīrghairmagnairmāṃsayutairnṛpāḥ

3.110

hṛdayalakṣaṇam
hṛdayaṃ samunnataṃ pṛthu na vepanaṃ māṃsalaṃ ca nṛpatīnām
viparītamadhamānāṃ khara-roma-citasirālaṃ ca

3.111

tathā ca samudraḥ:—
acalaṃ pṛthumuccaṃ ca nṛpāṇāṃ hṛdayaṃ smṛtam
viparītaṃ sirālaṃ ca romaśaṃ duḥkhabhāginam

3.112

vakṣolakṣaṇam
samavakṣaso'rthavantaḥ pīnaiḥ śūrā hyakiñcanāstanubhiḥ
viṣamaṃ vakṣo yeṣāṃ te niḥsvāḥ śastranidhanāśca

3.113

arthavān samavakṣāḥ syāt pīnaiḥ śūrā dhanānvitāḥ
alpaiśca vikalā dīnā viṣamāḥ śastramṛtyavaḥ

3.114

jatrulakṣaṇam
viṣamairviṣamo jatrubhirarthavihīno'sthisandhipariṇaddhaiḥ
unnatajatrubhogī nimnairniḥsvo'rthavān pīnaiḥ

3.115

jatrubhirviṣamaiḥ krūrā daridrāḥ krūrasandhibhiḥ
bhogī connatajatruḥ syānnimnairniḥsvo'nyathā dhanī

3.116

grīvā-pṛṣṭhalakṣaṇam
cipiṭagrīvo niḥsvaḥ śuṣkā saśirā ca yasya vā grīvā
mahiṣagrīvaḥ śūraḥ śastrānto vṛṣasamagrīvaḥ

3.117

kambugrīvo rājā pralambakaṇṭhaḥ prabhakṣaṇo bhavati
pṛṣṭhamabhagnamaromaśamarthavatāmaśubhadamato'nyat

3.118

grīvā ca vartulā yasya sa naro dhanavān smṛtaḥ
kambugrīvā narā ye tu rājānaste na saṃśayaḥ

3.119

dīrghagrīvā narā ye tu te'pi duḥkhasya bhāginaḥ
bakagrīvā narā ye te dāmbhikāḥ piśunāstathā

3.120

niḥsvastu cipaṭagrīvaḥ śuṣkagrīvastathaiva ca
śūrastu mahiṣagrīvaḥ śastrānto vṛṣakandharaḥ

3.121

asnigdhaṃ māṃsalaṃ pṛṣṭhamabhagnaṃ cātha romaśam
sadhanānāṃ viparyastaṃ nirdhanānāṃ prakīrtitam

3.122

strasvedana pīnonnata-sugandhi-sama-roma-saṃkulāḥ kakṣāḥ¹
vijñātavyā dhanināmato'nyathārthavihīnānām

3.123

tathā ca samudraḥ=
niḥsveda-māṃsalāḥ kakṣāḥ romasaṃkulāḥ
dhanināṃ tu vijānīyānnirdhanānāmatonyathā

3.124

aṃsalakṣaṇam
nirmāṃsau romacitau bhagnāvalpau ca nirdhanasyāṃsau
vipulāvapyucchinnau suśliṣṭau saukhyavīryavatām

3.125

tathā ca samudraḥkadalītambhasaṃkāśā ajaskandhāśca ye narāḥ
rājānaste hi vijñeyā mahākośā mahābalāḥ

3.126

nirmāṃsaromabahulā nidhanasya prakīrtitāḥ
bāhulakṣaṇam
karikarasadṛśau vṛttāvājānulambinau samau pīnau
bāhū pṛthivīśānāmadhanānāṃ romaśau hrasvau

3.127

tathā ca samudraḥ:—
udbaddhabāhuḥ puruṣo vadhabandhamavāpnuyāt
dīrghabāhurbhavedrājā samudravacanaṃ yathā

3.128

pralambabāhuraiśvaryaṃ prāpnuyād guṇasaṃyutam
hrasvabāhurbhaved dāsaḥ parapreṣakarastathā

3.129

vāmāvartabhujā ye tu ye ca dīrghabhujā narāḥ
samānabāhavo ye tu rājānaste prakīrtitāḥ

3.130

hastāṃgulayo dīrghāścirāyuṣāmavalitāśca subhagānām
medhāvināṃ ca sūkṣmāścipiṭāḥ parakarmaniratānām

3.131

sthūlābhirghanarahitā bahirnatābhiśca śastraniryāṇāḥ
kapisadṛśakarā dhanino vyāghropamapāṇayaḥ pāpāḥ

3.132

maṇibandhalakṣaṇam
anyadapyāha—
maṇibandhanairnigūḍhairdṛḍhaiśca suśliṣṭasandhibhirbhūpāḥ
hīnairhastacchedāḥ ślathaiḥ saśabdaiśca nirdravyāḥ

3.133

anyadapyāha—
pitṛvittena vihīnā bhavanti nimnena karatalena narāḥ
saṃvṛttanimnairdhaninaḥ prottānakarāśca dātāraḥ

3.134

tuṣasadṛśanakhāḥ klībāścipaṭaiḥ sphuṭitaiśca vittasaṃtyaktāḥ
kunakhavivarṇāḥ paratarkāśca tāmraiśca bhūpatayaḥ

3.135

anyadapyāha—
aṃguṣṭhayavairāḍhacāḥ sutavanto'guṣṭhamūlajaiśca yavaiḥ
dīrghāṅguliparvāṇaḥ subhagā dīrghāyuṣaścaiva

3.136

anyadapyāha—
snigdhā nimnā rekhā dhanināṃ tadviparyayeṇa niḥsvānām
viralāṅgulayo niḥsvā dhanasañcayino ghanāṅgulayaḥ

3.137

anyadapyāha—
tisro rekhā maṇibandhanotthitāḥ karatalopagā nṛpateḥ
mīnayugśāṅkitapāṇirnityaṃ satraprado bhavati

3.138

vajrākārā dhanināṃ vidyābhājāṃ ca mīnapucchanibhāḥ
śaṅkhātapatraśivikāgajāśvapadmopamā nṛpateḥ

3.139

kalaśamṛṇālapatākāṅkuśopamābhirbhavanti nidhipālāḥ
dāmanibhābhiścāḍhyāḥ svastikarūpābhiraiśvaryam

3.140

cakrāsiparaśutomaraśaktidhanuḥkuntasannibhā rekhāḥ
kurvanti cāmūnāthaṃ yajvānaṃ mūsalolūkhalākārāḥ

3.140-2

tā rekhāḥ kurvanti

3.141

makara-dhvaja-koṣṭhāgārasannibhābhirmahādhanopetāḥ | ॰
vedīnibhena caivāgnihotriṇo brahmatīrthena

3.142

vāpīdevakulādacairdharmaṃ kurvanti ca trikoṇābhiḥ
aṃguṣṭhamūle rekhāstu putrāḥ syurdārikā sūkṣmāḥ

3.143

rekhā pradeśinigā śatāyuṣāṃ kalpanīyamūnābhiḥ
chinnābhirdrumapatanaṃ bahurekhārekhino niḥsvāḥ

3.144

cibuka-adhara-daśanānāṃ lakṣaṇāni
pratikṛśadīrghaiścibukairnirdravyā māṃsalairdhanopetāḥ
bimbopamairavakrairadharairbhūpāḥ tanubhirasvāḥ

3.145

oṣṭhaiḥ sphuṭitavikhaṇḍitavivarṇarūkṣaiśca dhanaparityaktāḥ
snigdhā ghanāśca daśanāḥ sutīkṣṇadaṃṣṭrāḥ samāśca śubhāḥ

3.146

tathā ca samudraḥ:—
nirmāṃsaiścibukairdīrghairnirdravyāścānuvācinaḥ
samāṃsalairdhanopetā bahuputrasamāvṛtāḥ

3.147

raktādharo narapatirdhanavān kamalādharaḥ
sthūloṣṭho bahulomā ca śuṣkaiḥ kṣīṇaiśca duḥkhitaḥ

3.148

uttaroṣṭhairlohitaiśca dhaninaḥ saukhyasaṃyutāḥ
khaṇḍairvivarṇairnirdravyāḥ rūkṣairduḥkhasamanvitāḥ

3.149

kundakuḍmalasaṅkāśaiḥ prakārairdaśanairnṛpāḥ
ṛkṣavānaradantāśca nityaṃ kṣutparipīḍitāḥ

3.150

hastidantāḥ kharadantāḥ snigdhadantā guṇānvitāḥ
karālairviṣamairdīrghairdaśanairduḥkhajovinaḥ

3.151

dvātriṃśaddantā rājāno ekonaścāpi bhogavān
triṃśaddantā narā ye syuste sukhaduḥkhabhāginaḥ

3.152

ekonatriṃśaddaśanāḥ puruṣā duḥkhajīvinaḥ
aṣṭāviṃśaddatā yeṣāṃ te'tiduḥkhasya bhājanāḥ

3.153

jihvā raktā dīrghā ślakṣṇā susamā ca bhogino jñeyā
śvetā kṛṣṇā paruṣā nidram̐vyāṇāṃ tathā tālu

3.154

kṛṣṇā jihvā bhaved yasya samalā yadi vā bhavet
sa pāpavān bhavenmartyo rūkṣā sthūlā'tha vā bhavet

3.155

śvetajihvā narā jñeyāḥ śaucācāravivarjitāḥ
padmapatrasamā jihvā sūkṣmā dīrghā suśobhanā

3.156

na sthūlā nātivistīrṇā yeṣāṃ te manujādhipāḥ
nimnā dīrghā ca hrasvā ca raktāgrarasanā yadi
sarvavidyāpravaktā'sau bhavennāstyatra saṃśayaḥ

3.157

kṛṣṇatālurnaro yastu sa bhavet kulanāśanaḥ
vikṛtaḥ sphuṭito yasya tālustasya na śobhanaḥ

3.158

siṃhatālurnarapatiḥ gajatālustathaiva ca
padmatālurbhaved rājā śvetatāluśca nirdhanaḥ

3.159

vaktraṃ saumyaṃ saṃvṛttamamalaṃ ślakṣṇaṃ samaṃ ca bhūpānām
viparītaṃ kleśabhujāṃ durbhagāṇāṃ mahāmukham

3.160

saumyaṃ ca saṃvṛtaṃ vaktramamalaṃ yasya dehinaḥ
mahārājo bhavennityaṃ viparīte tu nirdhanaḥ

3.161

mukhalakṣaṇam
strīmukhamanapatyānāṃ śāṭhyavatāṃ maṇḍalaṃ parijñeyam
dīrghaṃ nirdravyāṇāṃ bhīrumukhāḥ pāpakarmiṇaḥ

3.162

dhūrtānāṃ caturasraṃ nimnaṃ vaktraṃ ca tanayarahitānām
kṛpaṇānāmatihrasvaṃ sampūrṇabhogināṃ kāntam

3.163

strīmukhaṃ nirapatyānāṃ maṇḍalaṃ śāṭhyasevinām
dīrghaṃ mukhaṃ ca viprāṇāṃ bhīruvaktrā durāśayāḥ

3.164

caturasra tu dhūrtānāṃ nimnaiḥ sutavivarjitāḥ
kṛpaṇānāṃ tathā hrasvaṃ cipiṭaṃ parajīvinām

3.165

yanmukhaṃ māṃsalaṃ snigdhaṃ saprabhaṃ priyadarśanam
varṇāḍhyaṃ sandhiviśliṣṭaṃ ajasraṃ sukhabhāginām

3.166

śmaśrulakṣaṇam
asphuṭitāgraṃ snigdhaṃ śmaśru śubhaṃ mṛdu ca sannataṃ caiva
raktaiḥ paruṣaiścaurāḥ śmaśrubhiralpairvijñeyāḥ

3.167

tathā ca samudraḥ:—
snigdhamasphuṭitāgraṃ ca sannataṃ śmaśru ceṣyate
raktairalpaistathā rūkṣaiḥ śmaśrubhistaskarāḥ smṛtāḥ

3.168

karṇalakṣaṇam
nirmāṃsaiḥ karṇaiḥ pāpamṛtyavaścarpaṭaiḥ subahubhogāḥ
kṛpaṇāśca hrasvakarṇāḥ śaṃkuśravaṇāścamūpatayaḥ

3.169

romaśakarṇā dīrghāyuṣaśca dhanaśālino vipulakarṇāḥ
krūrāḥ śirāvanaddhairvyālambairmāṃsalaiḥ sukhinaḥ

3.170

tathā ca samudraḥ:-hrasvakarṇā mahābhogā mahākarṇāśca ye narāḥ
āvartakarṇā dhaninaḥ snigdhakarṇāstathaiva ca

3.171

dīrghāyuṣaḥ śaṅkukarṇāstruṭitakarṇā mahādhanāḥ
sukhānvitā dīrghakarṇā lambakarṇāstapasvinaḥ

3.172

nirmāṃsaḥ pāpamaraṇāścipiṭā bhogino narāḥ
dīrghāyuṣo lomakarṇā dhanino vipulāḥ smṛtāḥ

3.173

śirāvanaddhairviṣamā māṃsalaiḥ sukhabhāginaḥ

3.174

bhogī tvanimnagaṇḍo mantrī sampūrṇamāṃsagaṇḍo yaḥ
sukhabhāk śukasamanāsaścirajīvī śuṣkanāsaśca

3.175

chinnānurūpayāgamyāgāmino dīrghayā tu saubhāgyam
ākuñcitayā caurāḥ strīmṛtyuḥ syāccipiṭanāsaḥ

3.176

dhanino'gravakranāsā dakṣiṇāvanatāḥ prabhakṣaṇāḥ krūrāḥ
ṛjvī svalpacchidrā supuṭā nāsā subhāgyānām

3.177

śukanāsaḥ saukhyabhogī śukanāsā cirāyuṣaḥ
chinnānurūpā puṃsāṃ syānnāsā te'gamyagāminaḥ

3.178

dīrghanāsā bhogayuktā agravaktā dhanānvitāḥ
krūrā dakṣiṇavakrāśca spaṣṭanāsā nṛpottamāḥ

3.179

strīmṛtyuracarpaṭābhiśca kuṭilābhiśca taskarāḥ

3.179-2

capeṭābhiḥ=cipiṭābhiḥ strīmṛtyuḥ=striyā mṛtyuḥ bhavati, kuṭilābhiḥ=
vakrābhi: nāsābhiśca puruṣāḥ taskarā bhavanti

3.180

dhanināṃ kṣutaṃ sakṛd dvitripiṇḍitaṃ hādi sānunādaṃ ca
dīrghāyuṣāṃ prasaktaṃ vijñeyaṃ saṃhitaṃ caiva

3.181

sakṛt kṣutaṃ bhogavatāṃ dvirdhanāya cirāyuṣām
triścaturbhoganāśāya paramasmāt tu doṣajam

3.182

padmadalābhairnetrairdhanino raktāntavilocanāḥ
śriyo bhājaḥ madhupigalairmahārthā mārjāravilocanaiḥ pāpāḥ

3.183

hariṇākṣā maṇḍalalocanāśca jihmāṃśca locanaiścaurāḥ
krūrāḥ kekaranetrā gajasadṛśavilocanāśca bhūpatayaḥ

3.184

aiśvaryaṃ gambhīrairnīlotpalakāntibhiśca vidvāṃsaḥ
atikṛṣṇatārakāṇāmakṣaṇāmutpāṭanaṃ bhavati

3.185

mantritvaṃ sthūladṛśāṃ śyāvā ca bhavati saubhāgyam
dīnā dṛk niḥsvānāṃ snigdhā vipulārthabhogavatām

3.186

tathā ca samudraḥ:—
same gokṣīravarṇābhe raktānte kṛṣṇatārake
prasanne ca viśāle ca snigdhe caivāyate śubhe

3.187

atasīpuṣpasaṃkāśe bhavetāṃ yasya locane
nṛpatiḥ sa tu vijñeyaḥ samudravacanaṃ yathā

3.188

vyāghracakṣurghanairyuktāḥ kekarākṣāḥ kalipriyāḥ
viḍālahaṃsavarṇāśca bhavanti puruṣādhamāḥ

3.189

mayūranakulākṣāśca narāste madhyamāḥ smṛtāḥ
na śrīstyajati sarvatra puruṣaṃ madhupiṅgalam

3.190

rājyapiṅgalanetrāśca rājāno bhogasaṃyutāḥ
locanā haritābhāśca gajapiṅgā dhaneśvarāḥ

3.191

balavanto guṇopetāḥ pṛthivyāṃ cakravartinaḥ
taptahāṭakavarṇābhe bhavetāṃ yasya locane

3.192

nṛpatiḥ sa tu vijñeyaḥ samudravacanaṃ yathā

3.193

netraspandanalakṣaṇam
dvimātraspandino ye tu dhaninaste prakīrtitāḥ
trimātraspandino jñeyāḥ puruṣāḥ sukhajīvinaḥ

3.194

caturmātranimeṣaśca dhanavān parikīrtitaḥ
dīrghāyuṣo dharmaratāḥ pañcamātranimeṣiṇaḥ

3.195

bhrūlakṣaṇam
abhyunnatābhiralpāyuṣo viśālonnatābhiratisukhinaḥ
viṣamabhruvo daridrā bālendunatabhruvaḥ sādhanāḥ

3.196

dīrghāsaṃsaktābhirdhaninaḥ khaṇḍābhirarthaparihīṇāḥ
madhyavinatabhruvo ye te saktāḥ strīṣvagamyāsu

3.197

tathā ca samudraḥ:—
abhyunnatābhiḥ svalpāyurviśālābhiḥ sukhānvitāḥ
madhyonnatā bhruvo ye ca pāpasaktāśca te narāḥ

3.198

bālendubhrūsamāścāḍhyā daridrā viṣamabhruvaḥ
asaṃlagnabhruvo ye tu dhaninaste narāḥ smṛtāḥ

3.198-2

khaṇḍābhirnirdhanā jñeyā viṣamābhirnarādhamāḥ

3.199

ka
unnatavipulaiḥ śaṅkhairdhanino nimnaiḥ sutārthasantyaktāḥ
viṣamalalāṭā vidhanā dhanavanto'rdhendusadṛśena

3.200

śuktiviśālairācāryatā śirāsantatairadharmaratāḥ
unnatasirābhirāḍhyāḥ svastikavat saṃsthitābhiśca

3.201

nimnalalāṭā vadhabandhabhāginaḥ krūrakarmaniratāśca
abhyunnataiśca bhūpāḥ kṛpaṇāḥ syuḥ saṃvṛttalalāṭāḥ

3.202

tathā ca samudraḥ:—
lalāṭenārdhacandreṇa bhavanti pṛthivīśvarāḥ
vipulena lalāṭena mahādhanayutā smṛtāḥ

3.203

viṣameṇādhamā jñeyāḥ pāpāḥ martyā śirātatāḥ
nimnena tu lalāṭena krūrakarmaratā narāḥ

3.204

abhyunnataiśca bhūpāḥ syuḥ saṃvṛttaiḥ kṛpaṇāḥ smṛtāḥ

3.205

ruditalakṣaṇam
ruditamadīnamanaśru snigdhaṃ ca śubhāvahaṃ manuṣyāṇām
rūkṣaṃ dīnaṃ pracurāśru caiva na śubhapradaṃ puṃsām

3.206

tathā ca samudraḥ:-adīnā'naśrusahitaṃ snigdhaṃ ca ruditaṃ śubham
rūkṣaṃ dīnaṃ vāṣpayutaṃ puruṣāṇāmaniṣṭadam

3.207

hasitalakṣaṇam
hasitaṃ śubhadamakampaṃ sanimīlitalocanaṃ tu pāpasya
duṣṭasya hasitamasakṛt, sonmādasyāsakṛt prānte

3.208

tathā ca samudraḥ:-hasitaṃ kamparahitaṃ nṛpāṇāmanyathā'śubham
asakṛddoṣayuktasya mīlitākṣasya cāśubham

3.206-2

lalāṭa-rekhālakṣaṇam
tisro rekhāḥ śatajīvināṃ lalāṭāyatāḥ sthitā yadi tāḥ
catasṛbhiravanīśatvaṃ navatiścāyuḥ samaṃ cābdāḥ

3.210

vicchinnābhiścāgamyagāmino navatirapyarekheṇa
keśāntopagatābhirelekhābhiraśītivarṣāyuḥ

3.211

pañcabhirāyuḥ saptatirekāgrāvasthitābhirapi ṣaṣṭiḥ
bahurekheṇa śatādhaṃ catvāriṃśacca vakrābhiḥ

3.212

bhrūlagnābhistriṃśad viṃśatiko vāmabhāgavakrābhiḥ
kṣudrābhiḥ svalpāyurnyūnābhiścāntare kalpyam

3.213

rekhāḥ pañca lalāṭe tu yasyā'sau dhanavān smṛtaḥ
śataṃ jīvati varṣāṇāmaiśvaryamadhigacchati

3.214

catūrekho hyaśītistu tribhiḥ saptatireva ca
ṣaṣṭirdvābhyāṃ tu rekhābhyāṃ catvāriṃśat tathaikayā

3.215

arekheṇa lalāṭena bhavanti nidhipālakāḥ
rekhācchede tu vijñeyāḥ pāpakarmaratā narāḥ

3.216

alpāyuṣtastathā'lpāsu vyādhiyuktāśca te sadā

3.217

triśūlaṃ paṭṭiśaṃ vāpi lalāṭe yasya dṛśyate
aiśvaryaṃ tasya vijñeyaṃ senānāṃ nāyakaśca saḥ

3.218

śirolakṣaṇam
parimaṇḍalairgavāḍhayāḥ chatrākāraiḥ śirobhiravanīśāḥ
cipiṭaiḥ pitṛmātṛghnāḥ karotiśirasāṃ cirānmṛtyuḥ

3.219

ghaṭamūrdhā'dhvaruci dvimastakaḥ pāpakṛd ghanaissayuktaḥ
nimnaṃ tu śiro mahatāṃ bahunimnamanarthadaṃ bhavati

3.220

tathā ca samudraḥ:-utkrāntido nimnaśiraḥ alpopahata eva ca
chatrākāraśirā rājā gavāḍhyaḥ parimaṇḍalaḥ
viṣamaṃ tu daridrāṇāṃ śiro dīrghaṃ cirāyuṣām

3.220-2

nāgakumbhaśirā rājā samaṃ sarvatra bhoginaḥ

3.221

ka
keśalakṣaṇāni
adhunā mūrdhajalakṣaṇamāha—
ekaikabhavaiḥ snigdhaiḥ kṛṣṇairākuñcitairabhinnāgraiḥ
mṛdubhirna cāti bahubhiḥ keśaiḥ sukhabhāk narendro vā

3.222

bahumūlaviṣamakapilāḥ sthūlasphuṭitāgraparuṣahrasvāśca
atikuṭilāścātighanāścātimūrdhajā vittahīnānām

3.223

ekaikasambhavāḥ snigdhāḥ kṛṣṇā nātighanāḥ kacāḥ
pūjitāḥ, viparītāśca nirdhanānāṃ prakīrtitāḥ

3.224

tathā ca gargaḥ:—
caturdaśasamadvandvaicatuḥkṛṣṇaicatuḥsamaḥ
daśapadmo daśabṛhat triśuklaḥ śasyate naraḥ

3.225

pādau gulphau sphicau pārśvavṛṣaṇau cakṣuṣī stanau
kaṇṭhoṣṭhau vaṃkṣaṇau jaṃghe hastau bāhū ca kukṣikau

3.226

caturdaśasamadvandvaṃ samudro nṛṣu śaṃsati
akṣitāre bhruvau śmaśruḥ keśāścaivāsitāḥ śubhāḥ

3.227

aṅgulyo hṛdayaṃ netre daśanāśca samā nṛṇām
catvāraḥ sampraśasyante madaiśvaryasukhāvahāḥ

3.228

jihvoṣṭhaṃ tālurāsyaṃ ca mukhaṃ netre stanau nakhāḥ
hastau pādau ca śasyante padmābhā daśa dehinām

3.229

pāṇipādamuro grīvā vṛṣaṇau hṛdayaṃ śiraḥ
lalāṭamudaraṃ pṛṣṭhaṃ bṛhantaḥ pūjitā daśa

3.230

netre tārāvirahite daśanāśca sitāḥ śubhāḥ
etacca lakṣaṇaṃ kṛtsnaṃ narāṇāṃ samudāhṛtam

Linked texts (5)