<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Astronomy & Mathematics](https://indike.org/pramana/in.astro) › [Physiognomy](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika) › [Works attributed to sages and ancient authorities](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa) › [Avayavalakshanashastra](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra) › 2

# Avayavalakshanashastra 2

Avayavalakṣaṇaśāstra 2

- **Language:** Sanskrit

### [2.1](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.1)

iti mahattamaśrīnarasiṃhātmajadurlabharājaviracite tilakāparanāmni  
narastrīlakṣaṇaśāstre śārīrikādhikāraḥ prathamaḥ

### [2.1-2](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.1-2)

saṃhatisārānūkasnehonmānapramāṇamānāni  
kṣetrāṇi prakṛtiratho miśrametadapi śārīram

### [2.2](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.2)

yatra mithaḥ śliṣṭatvaṃ māṃsasnāyvasthisaṃdhibaṃdhānām  
saṃhananaṃ saṃghātaḥ saṃhatiriti kathyate sadbhiḥ

### [2.3](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.3)

yantrāriṣṭamivāṃgaṃ pratyaṃgaṃ dṛśyate dehe  
saṃsthānena surūpaṃ saṃhatirbhavati sā maheccha

### [2.4](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.4)

māṃsāsthisandhibaṃdho hyaśithilo hi lakṣyate yasya  
sa ca saṃhativāndhanyo dīrghāyurjāyate niyatam

### [2.5](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.5)

saṃhatirahito rūkṣaḥ piśitavihīnaḥ śirāyutaḥ śithilaḥ  
sthūlāsthisanniveśo bhavati kkeśāvahaḥ sa pumān

### [2.6](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.6)

tvagraktamāṃsamedo'sthimajjāśukrāṇyanukrameṇa nṛṇām  
sārāāḥ sapta bhaveyuḥ samāsatastatphalaṃ brūmaḥ

### [2.7](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.7)

snigdhatvaco bodhanāḍhyāstanutvacaḥ kubuddhayo manujāḥ  
subhagā mṛdutvacaḥ syuḥ prāguktatritvacaḥ sukhinaḥ

### [2.8](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.8)

rasanoṣṭhadantapīṭhakarāṃghrigudatālulocanāntena  
raktena raktasārā dhanatanayastrīsukhopetāḥ

### [2.9](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.9)

sarvāṅgīṇena cito yathāpradeśaṃ ghanena māṃsena  
uktaḥ sa māṃsasāro vidyādhanarūpaparikalitaḥ

### [2.10](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.10)

nakhadantahṛṣṭisnigdho medaḥsāraḥ sukhānvitaḥ sutavān  
sthūlāsthirasthisāraḥ kānto vidyāṃ gataḥ sabalaḥ

### [2.11](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.11)

ghanaśukropacayayutaḥ saṃsthitiyoṃ mahābalaḥ snigdhaḥ  
kathitaḥ sa majjasāro bahutanayaḥ straiṇasukhabhāgī

### [2.12](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.12)

yo bhavati śukrasāro vidyāsaubhāgyarūpaparikalitaḥ  
prāyeṇa sattvasāraḥ sarvotkarṣapradaḥ puruṣaḥ

### [2.13](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.13)

athānūkam  
pūrvabhave hyanavarataṃ sattvasvarūpagatibhirabhyastam  
punariha yadanukriyate tadanūkaṃ kathyate sadbhiḥ

### [2.14](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.14)

siṃhavyāghragarutmadbhṛṣabhānūkā bhavanti ye manujāḥ  
apratihatapratāpā jitarathāste narādhīśāḥ

### [2.15](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.15)

vānaramahiṣakroḍacchagalānūkāḥ sukhārttasusahitāḥ  
rāsabhakarabhānūkā dhanahīnā duḥkhitāḥ prāyaḥ

### [2.16](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.16)

atha snehaḥ  
cittaprasattijananaṃ prīṇanamiti kathyate dhruvaṃ snehaḥ  
tanmūlamiha jñeyaṃ sukhasaubhāgyādikaṃ sarvam

### [2.17](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.17)

rasanāyāṃ daśaneṣu tvaci locanayornakheṣu keśeṣu  
puṇyavatāṃ prāyeṇa snehoyaṃ ṣaḍvidho jñeyaḥ

### [2.18](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.18)

priyabhāṣitvaṃ rasanāsnigdhatvaṃ subhojanaṃ radāḥ snigdhāḥ  
atisaukhyaṃ tvak snigdhā niyataṃ bhajate bhujiṣyo'pi

### [2.19](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.19)

janasnigdho nayanasnigdhaḥ samadhikadhanaṃ nakhasnigdhaḥ  
keśasnigdho bahuvidhasugandhamālyaṃ naro labhate

### [2.20](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.20)

maṃjiṣṭhādīnāmiva tulayā yattolanaṃ bhavati puṃsām  
unmīyate'tra niyataṃ taducyate sadbhirunmānam

### [2.21](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.21)

yo vyarddhabhāradehaḥ sa viśvambhareśvaro bhavati  
bhārapuruṣaḥ punariha jagati sa koṭidhvajo bhavati

### [2.22](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.22)

bhārārddhaṃ yasyāṅgaṃ sa sukhāḍhyo bhogabhājanavān  
bhārārddhārddhatanuryaḥ sa durgaṃto duḥkhitaḥ prāyaḥ

### [2.23](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.23)

kāṣṭheṣu maṇiṣu vajreṣvākaradhātuṣu tathānyavastuṣu ca  
snigdhaṃ yattadgurū yadrūkṣaṃ ca laghu tadvadidam

### [2.24](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.24)

atha pramāṇam  
āpāṇitalaśirontaṃ yadiha vapurmīyate prakarṣeṇa  
pravadanti tatpramāṇaṃ kepyāyāmaṃ punaḥ prāhuḥ

### [2.25](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.25)

śatamaṣṭabhiḥ samadhikaṃ jyeṣṭhaḥ syānmadhyamopi ṣaṇṇavatiḥ  
caturadhikāśītirathāṃgulānidairdhyātpumānadhamaḥ

### [2.26](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.26)

dairghyā gulphopagatā caturaṃgulikā bhavedatho jaṃghā  
dairghyaiṃ caturviṃśatiratho'ṅgulacatuṣṭayaṃ jānu

### [2.27](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.27)

ūrū jaṃghātulyau bastiḥ syādvādaśāṃgulāyāmā  
tarddhamitaṃ nābhiyutamudaraṃ ca kucasahitam

### [2.28](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.28)

catvāri grīvā syāccibukakucāntamaṃgulāni mukham  
dvādaśa puṃsāṃ bhavatītyāyāmoṣṭhādhikaṃ śatakam

### [2.29](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.29)

etadapi mataṃ keṣāmaṣṭottaraśuttamasya bhavati śatam  
madhyasyāṣṭavihīnaṃ tato daśaṃno jaghanyasya

### [2.30](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.30)

:  
idaṃ matamapyanyasyottamasuttame nare bhavati  
madhye madhyaṃ hīne tadapi vihīnaṃ parijñeyam

### [2.31](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.31)

uttamamadhyamahīnāḥ kālakṣetrānumānato ye syuḥ  
nijaparvāṃgulisaṃkhyā niyataṃ teṣāṃ viboddhavyā

### [2.32](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.32)

rāmo daśarathasūnurbalirapi viṃśatiśatāṃgulau caiva  
pūrvaṃ mānādhikyādvāvapi punaretau duḥkhitau tahid

### [2.33](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.33)

atha mānam  
jalabhṛtakaṭāhamadhyāsīnasya caturdiśaṃ narasya bahiḥ  
patati yadambudroṇaṃ parihāṇatvena tanmānam

### [2.34](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.34)

mānopetaśarīrāścirāyuṣaḥ saṃpadānvitāḥ puruṣāḥ  
tadhīnādhikyayutāḥ punarbhajante sadā duḥkham

### [2.35](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.35)

yadi vā tiryagmānaṃ narasya padmāsanopaviṣṭasya  
jānuyugalabāhyapakṣāṃtarāśritaṃ so'tra pariṇāhaḥ

### [2.36](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.36)

āsanato bhālāntaṃ śarīramadhye tathopaviṣṭasya  
yanmānaṃ syādūrdhvaṃ sacocchrayaḥ kathyate sadbhiḥ

### [2.36-2](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.36-2)

kahiye ūrdhvamāna usīke nāmako paṃḍita ucchya kahatehaiṃ

### [2.37](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.37)

yasyocchrayaḥ samaḥ syātpariṇāhenoditena bhāgyavaśāt  
niyataṃ jagati prāyaḥ sa pumān puruṣottamo bhavati

### [2.38](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.38)

aṃgopāṃgānāmiha vistārāyāmaparidhibhedena  
mānaṃ yathānurūpaṃ saṃkṣepeṇa pravakṣyāmi

### [2.39](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.39)

āpārṣṇijyeṣṭhāntaṃ talamatra caturdaśāṃgulāyāmam  
vistāreṇa ṣaḍaṃgulamaṃguṣṭho dvyaṃgulāyāmaḥ

### [2.40](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.40)

pañcāṃgulapariṇāhaḥ pādāntaṃ tannakhāṃgulaṃ dairghyāt  
aṃguṣṭhasamā jyeṣṭhā madhyā tatpoḍaśāṃśonā

### [2.41](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.41)

aṣṭāṃśonānāmra kaniṣṭhikā ṣaṣṭhabhāgapārīhīnā  
sarvāsāmpyāsāṃ nakhāḥ svasvaparvatribhāgamitā

### [2.42](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.42)

sañyaṃgulapariṇāhā prathamāṃgulavistṛtāṃgulī bhavati  
aṣṭāṣṭabhāgahīnāḥ śeṣāḥ kramaśaḥ parijñeyāḥ

### [2.43](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.43)

jaṃghātaḥ pariṇāho dhruvamaṣṭādhikadaśāṃgulāni syāt  
viṃśatirekopagato jānurdvātriṃśadūrurapi

### [2.44](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.44)

aṣṭādaśāṃgulamitā vistārā jāyate kaṭiḥ  
puṃsāṃ nābherantaḥ paridhiḥ ṣaṭcatvāriṃśadaṃgulataḥ

### [2.45](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.45)

puṃsāṃ dvādaśa kucayorabhyantaramaṃgulāni dairghyeṇa  
urasi ca yugopaniṣṭhātṣaḍaṃgulo bhavati kakṣāṃtaḥ

### [2.46](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.46)

viṃśatyuraḥsthalaṃ syādvistārādaṃgulāni caturadhikaḥ  
pṛṣṭhacyā saha pariṇāhe ṣaḍadhikaṃ paṃcāśadaṃgulikam

### [2.47](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.47)

parva prathamaṃ bāhvoraṣṭādaśāṃgulāni dairghyeṇa  
ṣoḍaśa punardvitīyaṃ saptatalaṃ madhyamāṃgulikā

### [2.48](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.48)

iti samudāyena bhujaḥ ṣaṭcatvāriṃśadaṃgulāni syāt  
pañcāṃgulavistāraṃ pāṇitalaṃ śastrarekhāntam

### [2.49](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.49)

madhyāṃgulīvihīnā pradeśinī bhavati parvaṇārddhena  
tatsamanāmānāmā kaniṣṭhikā parvaparihīnā

### [2.50](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.50)

aṃguṣṭhasyāyāmoṃgulāni catvāri jāyate puṃsām  
nijaparvārddhaparimitā bhavanti sarve'pi pāṇinakhāḥ

### [2.51](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.51)

grīvāyāḥ pariṇāhoṃ'gulāni caturadhikaviṃśatiḥ śastaḥ  
nāsāpuṭadvayāntarvistāro dvyaṃgulaṃ mānam

### [2.52](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.52)

ācibukapaścimakacaprāntaṃ dvātriṃśadaṃgulo mūrddhā  
karṇadvayasya madhye punaraṣṭādhikadaśāṃgulikaḥ

### [2.53](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.53)

puṃsāmaṃge mānaṃ spaṣṭaṃ śiṣṭaiḥ purā vinirdiṣṭam  
iha punarupayogādyai diṅmātramidaṃ mayāpyuktam

### [2.54](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.54)

viṃśativarṣā nārī sa paṃcaviṃśatisamo naro yogyaḥ  
jīvati turyāṃśo vā mānonmānapramāṇānām

### [2.55](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.55)

atha kṣetrakathanam  
varṣāṇāṃ śatamāyustasyaivaṃ daśa daśā vibhāgena  
kṣetrāṇi daśa narāṇāṃ tadāśritaṃ lakṣaṇaṃ jñeyam

### [2.56](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.56)

ādyaṃ pādau sagulphau sajānu jaṃghādvayaṃ dvitīyaṃ syāt  
uru guhyaṃ muṣkadvitayaṃ kṣetraṃ tṛtīyamidam

### [2.57](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.57)

nābhiḥ kaṭiścaturthaṃ pañcamamapi jāyate punarjaṭharam  
ṣaṣṭhaṃ stanānvitamuraḥ saptamamaṃsau sajatruyugau

### [2.58](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.58)

oṣṭhaugrīvāṣṭamasiha navamaṃ syādbhrūyugaṃ nayanayugalam  
salallāṭamuttamāṃgaṃ daśamaṃ lakṣaṇavidaḥ prāhuḥ

### [2.59](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.59)

kṣetravaśājjāyante manujānāṃ jagati daśa daśāḥ kramaśaḥ  
kṣetreṣvaśubheṣvaśubhā daśāḥ śubheṣu ca śubhāḥ prāyaḥ

### [2.60](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.60)

bālyaṃ vṛddhiratha balaṃ dhītvakśukravikramāḥ puṃsām  
daśakena nivartante cetaḥ karmendriyāṇi tathā

### [2.61](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.61)

atha prakṛtikathanam  
kṣitijalaśikhipavanāṃbarasuranararākṣaḥpiśācatiryagbhiḥ  
tulyā prakṛtiḥ puṃsāṃ krameṇa tallakṣaṇaṃ brūmaḥ

### [2.62](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.62)

surabhiḥ prasūnagaṃdhaḥ sukhavānbhogī sthiraḥ kṣitiprakṛtiḥ  
priyavāgghanāmbupāyī nīraprakṛtirnaro rasabhuk

### [2.63](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.63)

capalaḥ khaṇḍastīkṣṇaḥ kṣudrān ghanabhojanaḥ śikhiprakṛtiḥ  
caṭulaḥ kṣāmaḥ kṣipraḥ sakopanaḥ syānmarutprakṛtiḥ

### [2.64](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.64)

vidvānsusvarakuśalo vivṛtākṣaḥ śikṣitombaraprakṛtiḥ  
tyāgaratiḥ sasnehaḥ susvabhāvena pṛthukopaḥ

### [2.65](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.65)

bhūṣaṇagītapravaṇo naraḥ svabhāvena saṃvibhāgī syāt  
durjanaceṣṭaḥ pāpo rakṣaḥprakṛtiḥ kharakrodhaḥ

### [2.66](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.66)

bhavati piśācaprakṛtiḥ sthūlo malinaścalaḥ pralāpī ca  
kṣudrānugatastiryakprakṛtirbahubhugbhavenmanujaḥ

### [2.67](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.67)

iti daśavidhā narāṇāṃ nirdiṣṭāḥ prakṛtayo yathā dṛṣṭāḥ  
kiñcinmiśrakalakṣaṇamadhunāvakṣyāmyato loke

### [2.68](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.68)

atha miśrakalakṣaṇam  
vibhavasamṛddhiparatvaṃ vyaṃjanalābhaḥ prabhutvamavyājam  
vayasi bhavanti prathame prāyaḥ svalpāyuṣāṃ puṃsām

### [2.69](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.69)

aṃgāni dhīpaṭutvaṃ śaktirdaśanāḥ śanairviśīryaṃte  
nikhilendriyāṇi yeṣāṃ cirāyuṣaste narā jñeyāḥ

### [2.70](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.70)

śubhalakṣaṇamaṃgebhyaḥ saundaryeṇādhikaṃ mukhaṃ yasya  
svajñātiprādhānyaṃ prāpnoti sa dhānyadhanavattvam

### [2.71](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.71)

atikṛṣṇeṣvatigaureṣvatipīneṣvatikṛśeṣu manujeṣu  
atidīrgheṣvatilaghuṣu prāyeṇa na vidyate satyam

### [2.72](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.72)

capalaḥ sthūlo rūkṣaḥ puruṣo ghanamāṃsalaḥ śirovicitaḥ  
sa pumānvaitaraṇākhyassamudramapi śoṣayatyakhilam

### [2.73](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.73)

yasya śarīraṃ puṣṭiṃ gṛhṇātyannena yenakenāpi  
sa naro duṃdubakākhyaḥ kalyāṇavairāgyam

### [2.74](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.74)

sattvaṃ rajastamaścetyamī narāṇāṃ trayo bhavaṃti guṇāḥ  
kacidekaḥ kutra dvau trayaḥ samaṃ kāpi dṛśyante

### [2.75](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.75)

yaḥ sattvaguṇopetaḥ sa dayāluḥ satyavāk sthiraḥ saralaḥ  
devagurubhaktiyukto vyasaneṣvabhyudaye ca kṛtadhairyaḥ

### [2.76](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.76)

kāvyakalāsu pravaṇaḥ kulanārīkṛtaratissadā śūraḥ  
prāyeṇaivaṃ satataṃ rajodhikaḥ kathyate sa pumān

### [2.77](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.77)

mūrkhastamonvitaḥ syānnidrāṃ kurvaṃśca sālasaḥ krodhī  
etairmiśrairbahuśo bhedāścānye nṛṇāṃ miśrāḥ

### [2.78](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.78)

prāyo rajoguṇaḥ syātprātotkarṣastamoguṇaḥ kopaḥ  
puṃsāṃ viśeṣaḥ purākhyāsyāmo hyagrataḥ sattvam

### [2.79](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.79)

dehasthiteṣu satatamaśubheṣu śubheṣu lakṣaṇeṣu nṛṇām  
jñātvānavaratabhāvaṃ tatphalamapi nirdiśetprājñaḥ

### [2.80](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.80)

buddhiyuto yo dīrgho hrasvo yo jāyate naro mūrkhaḥ  
piṅgaḥ śuciḥ suśīlaḥ kālākṣo yastadāścaryam

### [2.81](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.81)

yaddanturopi mūrkho romayuto jāyate yadalpāyuḥ  
yanniṣṭhuraḥ sa dīrghastadadbhutaṃ jṛmbhate bhuvane

### [2.82](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.82)

na ca durbhagaḥ sunetraḥ sugrīvo bhāravāhako na syāt  
rūkṣo nāsti subhogī paruṣatvak nāsti sukhasahitaḥ

### [2.83](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.83)

pṛthupāṇiḥ pṛthupādaḥ pṛthukarṇaḥ pṛthuśirāḥ pṛthuskaṃdhaḥ  
pṛthuvakṣāḥ pṛthujaṭharaḥ pṛthubhālaḥ pūjitaḥ puruṣaḥ

### [2.85](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.85)

raktākṣaṃ bhajati śrīḥ pralambabāhuṃ bhajatyadhīśatvam  
pīnāṅgaṃ bhajati kṛṣimāṃsopacitaṃ ca bhajati saubhāgyam 84  
suśliṣṭasaṃdhibandho yaḥ kaścinmāṃsalo mṛduḥ snigdhaḥ  
atisundaraḥ prakṛtyā sa sukhāḍhyo jāyate prāyaḥ

### [2.86](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.86)

snigdhatilo maśakaṃ vā cihnaṃ vā bhavati kimapi cānyat  
puṃsāṃ dakṣiṇabhāge tacchubhamityāha bhojanṛpaḥ

### [2.87](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.87)

nakhaśaṃkhakeśaromajihvālocanāsyaradaneṣu  
nāsti sneho yeṣāmakāraṇaṃ sattvamiha teṣām

### [2.88](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.88)

iha bhavati saptaraktaḥ ṣaḍunnataḥ paṃcasūkṣmadīrgho yaḥ  
trivipulalghugaṃbhīro dvātriṃśallakṣaṇaḥ sa pumān

### [2.89](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.89)

nakhacaraṇapāṇirasanādaśanacchadatālulocanāṃteṣu  
syādyo raktaḥ saptasu satāṃgāṃ sa labhate lakṣmīm

### [2.90](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.90)

ṣaṭkaṃ kakṣāvakṣaḥkukāṭikā nāsikānakhāsyamiti  
yasyedamunnataṃ syādunnatayastasya jāyante

### [2.91](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.91)

daṃtatvakkeśāṃguliparvanakhaṃ ceti paṃca sūkṣmāṇi  
dhanalakṣaṇairupetā bhavanti te prāyaśaḥ puruṣāḥ

### [2.92](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.92)

nayanakucau rasanāhanubhujamiti yasya paṃcaka dīrgham  
dīrghāyurvittakaraḥ parākramī jāyate sa naraḥ

### [2.93](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.93)

bhālamurovadanamiti tritayaṃ bhūmīśvarasya vipulaṃ syāt  
grīvājaṃghāmehanamiti trikaṃ laghu mahīśasya

### [2.94](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.94)

yasya svarotha nābhiḥ sattvamidaṃ ca trayaṃ gabhīraṃ syāt  
saptāmbudhikāṃcyā hi bhūmeḥ sa karagrahaṃ kurute

### [2.95](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.95)

smaraśāstravinirdiṣṭāḥ śaśo vṛṣo haya iti trayo bhedāḥ  
jāyante manujānāṃ krameṇa tallakṣaṇaṃ vayaṃ brūmaḥ

### [2.96](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.96)

liṃgaṃ ṣaḍaṃgulāni syādaṣṭau vā śaśaḥ sa pumān  
nava daśa caikādaśa vā tadapi punaryasya sa vṛṣākhyaḥ

### [2.97](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.97)

dvādaśa vā liṃgaṃ syātrayodaśādīni cāṃgulāni bhavet  
jātodvasya mānaṃ hayākhyayā nigaditaḥ so'pi

### [2.98](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.98)

ratiṣu śaśavṛṣahayānāṃ saha bhṛtyādibhirakṛtrimā prītiḥ  
mehanaṃ varāṅganāyoḥ paraspareṇa pramāṇaikyāt

### [2.99](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2.99)

annaṃ kṣudhi pānaṃ tṛṣi pathi śrame vāhanaṃ bhavedrakṣā  
iti bhavati yasya samaye dhanyaṃ pravadaṃti taṃ saṃtaḥ

## Linked texts (2)

- [Sūktimuktāvalī](https://indike.org/pramana/in.lit.subhasita.subhasita.kosa.suktimuktavali.107.102) — Jalhaṇa (Devagiri), Sanskrit
- [Śivatattvaratnākara](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.rajadharma.sivatattvaratnakara.91.171) — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2](https://indike.org/pramana/in.astro.samudrika.arsa.avayavalaksanasastra.2) · Pramāṇa
