Pramāṇa · Search · About · API

Todararaja 4

Toḍararāja 4

Language
Sanskrit

Contents

4.1

sarvametatsatācakṣva sūta vistarata kramāt
tvadvākyasyāmṛtasyeva na tṛptiriha jāyate

4.1.p1

[ matsya0 17 ]

4.2

samācakṣva kathaya || sūtoktiḥpuṇyaṃ pavitramāyuṣyamidānīṃ śṛṇuta dvijā
mātsyaṃ purāṇamakhilaṃ yajjagāda gadādharaḥ

4.3

purā rājā manurnāma cīrṇavānvipulaṃ tapa
putre rājyaṃ samāropya kṣamāvānravinandana

4.4

malayasyaikadeśe tu sarvātmaguṇasaṃyutaḥ
samaduḥkhasukho vīraḥ prāptavānyogamuttamam

4.5

babhūva varadaścāsya varṣāyutaśate gate
varaṃ vṛṇīṣva provāca prītaḥ sa kamalāsana

4.6

evamukto'bravīdrājā praṇamya sa pitāmaham
ekamevāhamicchāmi tvatto varamanuttamam

4.7

bhūtagrāmasya sarvasya sthāvarasya carasya ca
bhaveyaṃ rakṣaṇāyālaṃ pralaye samupasthite

4.8

evamastviti viśvātmā tatraivāntaradhīyata
puṣpavṛṣṭiḥ sumahatī sātpapāta surārpitā

4.9

kadācidāśrame tasya kurvataḥ pitṛtarpaṇam
papāta pāṇyorupari śapharī jalasaṃyutā

4.10

dṛṣṭvā tacchapharīrūpaṃ sa dayālurmahīpatiḥ
rakṣaṇāyākarodyatnaṃ sa tasminkarakodare

4.11

ahorātreṇa caikena ṣoḍaśāṅgulavistṛtaḥ
so'bhavanmatsyarūpeṇa pāhi pāhīti cābravīt

4.12

sa tamādāya maṇike prākṣipajjalacāriṇam
tatrāpi caikarātreṇa hastatrayamavardhata

4.13

punaḥ prāhārtanādena sahasrakiraṇātmajam
sa matsyaḥ pāhi pāhīti tvāmahaṃ śaraṇaṃ gataḥ
tataḥ sa kūpe taṃ matsyaṃ prāhiṇodravinandanaḥ

4.14

yadā na māti tatrāpi kūpe matsyaḥ sarovare
kṣipto'sau pṛthutāmāgātpunaryojanasaṃmitām

4.15

tatrāpyāha punarmīnaḥ pāhi pāhi nṛpottama
tataḥ sa manunā kṣipto gaṅgāyāmapyavardhata
yadā tadā samudre taṃ prākṣipanmedinīpatiḥ

4.16

yadā samudramakhilaṃ vyāpyāsau samupasthitaḥ
tadā prāha manurbhītaḥ ko'pi tvamasureśvaraḥ

4.17

athavā vāsudevastvamanya īdṛkkathaṃ bhavet
yojanāyutaviṃśatyā kasya tulyaṃ bhavedvapuḥ

4.18

jñātastvaṃ matsyarūpeṇa māṃ khedayasi keśava
hṛṣīkeśa jagannātha jagaddhātarnamo'stu te

4.19

evamuktaḥ sa bhagavāmmatsyarūpī janārdanaḥ
sādhu sādhviti covāca samyagjñātastvayānagha

4.20

acireṇaiva kālena medinī medinīpate
bhaviṣyati jale magnā saśailavanakānanā

4.21

nauriyaṃ sarvadevānāṃ nikānena vinirmitā
mahājīvanikāyasya rakṣaṇārthaṃ mahīpate

4.22

svedajā aṇḍajā jīvā udbhijñā ye jarāyujāḥ
asyāṃ nidhāya sarvāṃstānanāthā pāhi suvrata

4.23

yugāntavātābhihatā yadā bhavati naurnṛpa
śṛṅge'sminmama rājendra tademāṃ saṃyamiṣyasi

4.24

tato layānte sarvasya sthāvarasya carasya ca
prajāpatistvaṃ bhavitā jagataḥ pṛthivīpate

4.25

evaṃ kṛtayugasyādau sarvajño dhṛtimānnṛpaḥ
manvantarādhipaścāpi devapūjyo bhaviṣyasi

4.26

evamukto manustena papracchāsurasūdanam
bhagavankiyadbhirvarṣairbhaviṣyatyantarakṣayaḥ

4.27

sarvāṇi ca kathaṃ nātha rakṣiṣye madhusūdana
tvayā saha punayogaḥ kathaṃ vā bhavitā mama

4.28

matsya uvāca —
adya prabhṛtyanāvṛṣṭirbhaviṣyati mahītale
yāvadvarṣaśataṃ sāgraṃ durbhikṣamaśubhāvaham

4.29

tato'lpasattvakṣayadā raśmayaḥ sapta dāruṇāḥ
saptasaptairbhaviṣyanti pranaṣṭāṅgāravarṣiṇaḥ

4.30

saptasapteḥ sūryasya
aurvāṃnalo'pi vikṛtiṃ gamiṣyati yugakṣaye
viṣāgniścāpi pātālātsaṃkarṣaṇamukhāccyutaḥ

4.31

bhavasyāpi lalāṭotthastṛtīyanayanānalaḥ
trijagannirdahankṣobhaṃ sameṣyati mahāmune

4.32

evaṃ dagdhā mahī sarvā yadā syātkūrmasaṃnibhā
ākāśamūṣmaṇā taptaṃ bhaviṣyati mahāmune
tataḥ sadevanakṣatraṃ jagadyāsyati saṃkṣayam

4.33

saṃvarto bhīmanādaśca droṇaścandro valāhakaḥ
vidyutpatākaḥ śoṇastu saptaite layavāridāḥ
agniprasvedasaṃbhūtāḥ plāvayiṣyanti medinīm

4.34

samudrāḥ kṣobhamāgatya caikatvena vyavasthitāḥ
etadekārṇavaṃ sarvaṃ kariṣyanti jagattrayam

4.35

vedanāvamimāṃ gṛhya sattvabījāni sarvaśaḥ
āropya rajjuyogena matpradattena suvrata

4.36

saṃyamya nāvaṃ macchṛṅge matprabhāvābhirakṣitaḥ
ekaḥ sthāsyasi deveṣu dagdheṣvapi paraṃtapa

4.37

somasūryāvahaṃ brahma caturlokasamanvitaḥ
narmadā ca nadī puṇyā mārkaṇḍeyo mahānṛṣiḥ

4.38

bhavo vedāḥ purāṇaiśca viprābhiḥ sarvato vṛtam
tvayā sārdhamidaṃ sarvaṃ sthāsyatyantarasaṃkṣaye

4.39

evamekārṇave jāte cākṣuṣasyāntarakṣaye
vedānpravartayiṣyāmi tvatsargādau mahīpate
evamuktvā sa bhagavāṃstatraivāntaradhīyata

4.40

manurapyāsthito yogaṃ vāsudevaprasādajam
abhyasanyāvadābhūtasaṃplavaṃ pūrvasūcitam

4.41

kāle yathokte saṃjāte vāsudevamukhodgate
śṛṅgī prādurbabhūvātha matsyarūpī janārdanaḥ
ananto rajjurūpeṇa manoḥ pārśvamupāgamat

4.42

bhūtānsarvānsamākṛṣya yogenāropya dharmavit
bhujaṅgarajjvā matsyasya śṛṅge nāvamayojayat

4.43

uparyupasthitastasyāḥ praṇipatya janārdanam
ābhūtasaṃplave tasminnatīte yogaśāyinā
pṛṣṭena manunā proktaṃ purāṇaṃ matsyarūpiṇā

4.44

śrībhāgavate || rājovācabhagavaṃśśrotumicchāmi hareradbhutakarmaṇa.
avatārakathāmādyāṃ māyāmatsyaviḍambanām

4.45

yadarthamadadhādrūpaṃ mātsyaṃ lokajugupsitam
tamaḥprakṛti durmarṣa karmagrasta iveśvaraḥ

4.46

etanno bhagavansarvaṃ yathāvadvaktumarhasi
uttamaślokacaritaṃ sarvalokasukhāvaham

4.47

ityukto viṣṇurātena bhagavāṃtbādarāyaṇiḥ
uvāca caritaṃ viṣṇoḥ sarvalokasukhāvaham

4.48

śrīśuka uvāca —
goviprāsurasādhūnāṃ chandasāmapi ceśvaraḥ
rakṣāmicchaṃstanūrdhatte dharmasyārthasya caiva hi

4.49

uccāvaceṣu bhūteṣu caranvāyuriveśvaraḥ
noccāvacatvaṃ bhajate nirguṇatvāddhi yo guṇaiḥ

4.50

āsīdatītakalpānte brāhmo naimittiko layaḥ
samudropaplutāstatra lokā bhūrvādayo nṛpa

4.51

kālenāgatanidrasya dhātuḥ śiśayiṣorbalī
mukhato niḥsṛtānvedānhayagrīvo'ntike'harat
tenaiva tu nimittena jāto naimittiko laya.

4.52

jñātvā taddānavendrasya hayagrīvasya ceṣṭitam
dadhāra śapharīrūpaṃ bhagavānharirīśvaraḥ

4.53

tatra rājaṛṣiḥ kaścinnāmnā satyavrato mahān
nārāyaṇaparo'tapyattapa. sa salileśayaḥ

4.54

yosāvasminmahākalpe tanayaḥ sa vivasvataḥ
śrāddhadeva iti khyāto manutve hariṇārpitaḥ

4.55

ekadā kṛtamālāyāṃ kurvato jalatarpaṇam
tasyāñjalyudake kācicchapharyaikābhyapadyata

4.56

satyavrato'ñjaligatāṃ saha toyena bhārata
utsasarja nadītoye śapharīṃ draviḍeśvaraḥ

4.57

tamāha sātikaruṇaṃ mahākāruṇikaṃ nṛpam
yādobhyo jñātighātibhyo māṃ dīnāṃ dīnatsala
kathaṃ visṛjase rājanbhītāmasminsarijjale

4.58

tamātmano'nugrahārthaṃ prītyā matsyavapurdharam
ajānanrakṣaṇārthāya śapharyā sa mano dadhe

4.59

tasyā dīnataraṃ vākyamākarṇya sa mahīpati.
kalaśāpsu nidhāyaināṃ dayālurninya āśramam

4.60

sā tu tatraikarātreṇa vardhamānā kamaṇḍalau
alabhyātmāvakāśaṃ sā idamāha mahīpatim

4.61

nāhaṃ kamaṇḍalāvasminkṛcchre vastumihotsahe
kalpayaukaḥ suvimalaṃ yatrāhaṃ nivase sukham

4.62

sa enāṃ tata ādāya nyadhādaudañcanodake
tatra kṣiptā muhūrtena hastatrayamavardhata

4.63

na ma etadalaṃ rājansukhaṃ vastumudañcanam
pṛthu dehi paraṃ mahyaṃ yattvāhaṃ śaraṇaṃ gataḥ

4.64

tata ādāya sā rājñā kṣiptā rājansarovare
tadā vṛddhyātmanā so'yaṃ mahāmīno'nvavardhata

4.65

naitanme svastaye rājannudakaṃ salilaukasaḥ
nidhehi rakṣāyogena hrade māmavidā़sini

4.66

ityuktaḥ so'nayanmatsyaṃ tatra tatrāvidā़sini
jalāśayaiḥ saṃmitaṃ taṃ samudre prākṣipajjhaṣam

4.67

kṣipyamāṇastamāhedamiha māṃ makarādayaḥ
adantyatibalā vīra māṃ nehotsraṣṭumarhasi
evaṃ vimohitastena vadatā phalgu bhāratīm

4.68

tamāha ko bhavānasmānmatsyarūpeṇa mohayan
naivaṃvīryo jalacaro dṛṣṭo'smābhiḥ śruto'pi vā
yo bhavānyojanaśatamahnātivyānaśe saraḥ

4.69

nūnaṃ tvaṃ bhagavānsākṣāddharirnārāyaṇo'vyayaḥ
anugrahāya bhūtānāṃ dhatse rūpaṃ jalaukasām

4.70

namaste puruṣaśreṣṭha sthityutpattyapyayeśvara
bhaktānāṃ tu prapannānāṃ mukhyo hyātmagatirvibho

4.71

sarve līlāvatārāraste bhūtānāṃ bhūtihetavaḥ
jñātumicchāmyado rūpaṃ yadarthaṃ bhavatā dhṛtam

4.72

na te'ravindākṣa padopasarpaṇaṃ
mṛṣā bhavetsarvasuhṛtpriyātmanaḥ
yathetareṣāṃ pṛthagātmano'satāmadīdṛśo yadvapuradbhutaṃ hi naḥ

4.73

iti bruvāṇaṃ nṛpatiṃ jagatpatiḥ
satyavrataṃ matsyavapuryugakṣaye
vihartukāmaḥ pralayārṇave'bravīccikīrṣitaṃ bhaktajanapriyaḥ prabhuḥ

4.74

matsya uvāca
saptame'dyatanādūrdhvamahnyetadarindama !
vinaṃkṣyatyapyayāmbhothau trailokyaṃ bhūrbhuvādikam

4.75

trilokyāṃ līyamānāyāṃ saṃvartāmbhasi vai tadā
upasthāsyati nau kācidviśālā tvāṃ mayeritā

4.76

tvaṃ tāvadoṣadhīḥ sarvā bījāṇyuccāvacāni ca
saptarṣibhiḥ parivṛta, sarvasattvopabṛṃhitaḥ

4.77

āruhya bṛhatīṃ nāva vicariṣyasi vijvaraḥ
ekārṇave nirāloke ṛṣīṇāmeva varcasā

4.78

dodhūyamānāṃ tāṃ nāvaṃ samīreṇa, balīyasā
upasthitasya me śṛṅge nivadhnīhi mahāhinā

4.79

ahaṃ tvāmṛṣibhiḥ sārdha sahanāvamudanvati
vikarṣanvicariṣyāmi yāvadbrāhmī niśā prabho

4.80

madīyaṃ mahimānaṃ ca parabrahmeti śabditam
vetsyasyanugṛhītaṃ me saṃpraśnairvivṛtaṃ hṛdi

4.81

ityamādiśya rājānaṃ harirantaradhīyata
so'nvavaikṣata taṃ kālaṃ yaṃ hṛṣīkeśa ādiśat

4.82

āstīrya darbhānprākkūlānrājarṣiḥ prāgudaṅmukhaḥ
niṣasāda hareḥ pādau cintayanmatsyarūpiṇaḥ

4.83

tataḥ samudra udvelaḥ sarvataḥ plāvayanmahīm
vardhamāno mahāmeghairvarṣadbhiḥ samadṛśyata

4.84

dhyāyanbhagavadādeśaṃ dadṛśe nāvamāgatām
tamāruroha viprendrairādāyauṣadhivīrudhaḥ

4.85

tamūcurmunayaḥ prītā rājandhyāyasva keśavam
sa vai naḥ saṃkaṭādasmādavitā śaṃ vidhāsyati

4.86

so'nudhyātastato rājñā prādurāsīnmahārṇave
ekaśṛṅgadharo matsyo haimo niyutayojanaḥ

4.87

nibadhya nāvaṃ tacchṛṅge yathokto hariṇā purā
varatreṇāhinā tuṣṭuṣṭuvātha madhusūdanam

4.87.p1

[bhāga0 8 24 1-45]

4.88

sāgaraṃ tārayiṣyantaṃ tariṣyanbhavasāgaram
satyavrato'gurutvena tuṣṭāva harimaṣṭabhiḥ

4.88.p1

[bhāgavatīyaśrīdharī 8 24 45]

4.89

dayamabhiprāyaḥ- nāyaṃ mahāpralayo na vā dainaṃdinaḥ| ubhayoranṛpapatteḥ| kiṃ tu
vaivasvatāya manave karuṇāvato bhagavato vairāgyotpattaye'kasmādeva māyayā
sāgarādidarśanam, etatparatayaiva ślokā apyupapādanīyā ityāhuḥ
atredaṃ vicāryate- bhagavataḥ sāgarādipradarśanasya kiṃ prayojanamiti| na
ca manorvairāgyotpattiḥ, tatra ca karuṇaiva mūlam| manurhi sākṣādakasmādeva
jagato layamālokya tato virajyata ityabhiprāyaḥ| yato manoḥ pūrvameva prajārakṣāyai rājyāya vihitatapaso vairāgyotpādanasyānuktasaṃbhāvitatvāt| agre
vihitaprajāpālano rājā manurbhaviṣyasīti svayameva varadānāttadapatyānā[madyopyanuvṛtteriti| idamatrāvadheyam- ādau tāvatpāthodhipayaścāriṇā hayagrīvāsureṇa hṛtānāṃ vedānā]muddhārāya śrībhagavatā jalacārimahāmīnaśarīraṃ svīkṛtamiti nirvivādam| athaikārṇavībhūte jagati manave trailokyoddhārāya prācīnavarapradānānusāriṇā bhaktānukampinā vedamayī nauḥ svādhiṣṭhitā darśitā| tasyāṃ
maharṣyādibhiḥ saha sthitāya tasmai samyagvedāthopadeśaḥ kṛta ityuttarapratīkasyedameva tātparyamavadhārayāmi yadapāre saṃsārasāgare bhagavadadhiṣṭhitāṃ vedamayīmeva
nāvamadhiruhya vedoktameva karmācaranbhagavadbhaktiparāyaṇaḥ pāramuttarati nānyathā
prajāpālanamadhyetadeva yadvedāthopadarśanam, tena hi dharme pravṛttāḥ prajāḥ pālitā
bhavantīti || atha manustutivaraprārthanānantaraṃ śrīśuka uvāca —
ityuktavantaṃ puruṣaṃ bhagavānādipūruṣaḥ
matsyarūpī mahāmbhodhau viharaṃstattvamabravīt

4.90

purāṇasaṃhitāṃ divyāṃ sāṃkhyayogakriyāvatīm
satyavratasya rājarṣerātmaguhyamaśeṣataḥ

4.91

aśrauṣīdṛṣibhiḥ sākamātmatattvamasaṃśayam
nāvyāsīno bhagavatā proktaṃ brahma sanātanam

4.92

atītapralayāpāye utthitāya sa vedhase
hatvāsuraṃ hayagrīvaṃ vedānpratyāharaddhariḥ

4.92.p1

[ bhāga0 8.24 54-57 ]

4.93

sa tu satyavrato rājā jñānavijñānasaṃyutaḥ
viṣṇoḥ prasādātkalpe'sminnāsīdvaivasvato manuḥ

4.93.p1

iti

4.93.p2

[ bhāga0 8.24.58 ]

4.94

māyāmīnāvatāraḥ payasi jalanidheryo hayagrīvahatyāṃ
kṛtvā saṃtuṣṭacetāstridaśamuninutaḥ samyaguddhṛtya vedān
bhūyo mātsīṃ munibhyaḥ śrutisadṛśapadoṃ saṃhitāṃ prāgavādītso'yaṃ nārāyaṇāṃśaḥ pratidiśatu muhurbhavyamavyāhataṃ vaḥ

4.95

pucchotkṣepaṇatucchavāriṇi payorāśau vilāsaidhitāmaṅganyāsaparaṃparāmanupadaṃ saṃkocayam̐llīlayā
śrīmannadbhutamūrtirārtiśamanaḥ sodhāyurāgapradaṃ
śrīmaṭṭodarabhūpateranudinaṃ mīnaḥ śivaṃ yacchatu

4.95.p1

[ ityavatārasaukhye matsyāvatāro nāma prathamo harṣaḥ | ]

Linked texts (5)

Discussed in (1)