Tattvaviveka 1
Tattvaviveka 1
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.112 — 1 part
1.1
śrīgaṇeśāya namaḥ
atha siddhāntatattvavivekaḥ
tattvaprakāśinyā ṭippaṇyā sametaḥ
brahmāṇḍodaramadhyagāvani jalāgnyūrvendupūrvagrahardordhvasthapravahantagolaracanā sṛṣṭiyathāvat(1) sthitā
kāle'smin(2) gahane'vyaye'sti satataṃ yasmādiyaṃ tajjayatyādyaṃ nirguṇamīśamavyayaparabrahmaikatattvaṃ śubham
1.2
yadutpattilayau sā'nyā sṛṣṭiryasmācca (3) dehinām
brahmādīnāṃ vibhuḥ so'yaṃ vyaktībhūḥ sanātanaḥ
1.3
brahmāṇḍāntastamohantā bhagavām̐stejasāṃ nidhiḥ
nāmnā'niruddhaḥ kālātmā sūryo'yaṃ saviteti ca
1.4
maṇḍalāntarago'jasraṃ bhuvanāni paribhraman
ṛkṣagolagraharkṣāṇāṃ bhāskaraḥ sarvago'vyayaḥ
1.5
śāstrapravarttako dhyeyastattvajñaiḥ kālabodhakṛt
trayīmayaḥ sarvavandyo jayatyeko'mbarasthitaḥ
1.6
kecit pratyakṣasūryācca bhinno'yamiti yadbalāt
vadanti mūḍhavādasyāprāmāṇyāt tadasaddhruvam
1.7
ya(1)cchāstrabaddhānayanānusāraṃ
brahmendupūrvā ṛṣayo'pi cakruḥ
khaṃ svaṃ ca siddhāntamanalpakāryaṃ
gūḍhaṃ satāṃ golavidāṃ subodham
1.8
asti cādhamaparamparayā'trairnāśitaṃ sadapi sauramataṃ tat
tatkṛteranavabodhata evetthaṃ kilodyamadhunātanavaryaiḥ
1.6-2
sadgolavāsanābāhyaiḥ karaṇagranthayuktibhiḥ
musthūlavyavahārārthaṃ svācāryatvaprasiddhaye
1.10
vastutattvamabuddhvaiva svārṣaiḥ sākaṃ virodhataḥ(2)
bahubhirbahudhā pūrvaṃ siddhāntāḥ svadhiyā kṛtāḥ
1.11
ataḥ sāṃvatsarācāryaṃ guruṃ śrīmaddivākaram
natvā nṛsiṃhajo'rkasya matācchrīkamalākaraḥ
1.12
kṛtī tattvavivekākhyaṃ pūrvāspṛṣṭaṃ savāsanam
siddhāntaṃ golavitpuṣṭyai karoti svadhiyottamam
1.13
brāhmaṃ divyaṃ tathā paitraṃ prājāpatyaṃ gurostathā
sauraṃ ca sāvanaṃ cāndramārkaṃ mānāni vai nava
1.14
bhūtānāmantakṛt(1) kālaḥ kālo'nyaḥ kalanātmakaḥ
sa dvidhā sthūlasūkṣmatvānmūrttaścāmūrttasaṃjñakaḥ
1.15
mūrttaḥ prāṇādikastruṭyādikaścāmūrttasaṃjñakaḥ
dyurātravṛtte tañcakrakalā evāsavaḥ smṛtāḥ
1.16
khendugurvakṣaroccāraḥ śvāsakālo hyasuśca taiḥ
palaṃ ṣaḍbhiḥ khaṣaḍbhistairghaṭī tatṣaṣṭisaṃkhyayā
1.17
dinaṃ tattriṃśatā māso varṣaṃ dvādaśabhiṃśca taiḥ
itthaṃ nākṣatramānaṃ syāt pravaha|nilajabhramāt
1.18
vikalānāṃ kalā ṣaṣṭyā tatṣaṣṭyā bhāga ucyate
tattriṃśatā bhavedrāśirbhagaṇo dvādaśaiva te
1.16-2
itthaṃ bhamaṇḍale kṣetre vibhāgāstadvidoditāḥ
pūrvakramādajādīnāṃ tathā bhānāṃ ca dasrabhāt
1.20
bhacakraikabhogāddidhoḥ kecidārkaṃ
vadantyatra māsaṃ budhāḥ saṃhitāsu
yaduktaṃ bhataḥ sāvanākhyārkamānaṃ
sadā golasaṃkhyāna(2)śāstropayuktam
1.78
bhavanmate sā na hi yuktiyuktā
puroktataddūṣaṇatādavasthyāt
1.76
yannāradāya gaditaṃ caturānanena
śākalyasaṃjñamuninā'ca tadeva baddham
akaviruddhamiti tat khalute viruddhaṃ
yat khauyamapyasadapūrṇakathāsthitaṃ tat
1.80
siddhaikakāla-(1)sṛṣṭyādedvai vidhyasyātibādhataḥ
arkavadbrahmapakṣe'pi kalpo'yamadhunātanaḥ
1.81
yadi syāt tarhi śākalyakhamatādavirodhataḥ
yuktaṃ tatpañcasṛṣṭyabdatruṭitagranthalyanam
1.82
pratyagbhrameṇa pravahrānilasya
bhramatyapi drāk sakhage bhacakre
tadalpagatyendradiśaṃ caranti
svamārgagāste khacarāḥ sadaiva
1.83
(2)mahadgatau svalpagateśca bhānaṃ
na jāyate sarvajanaiśca tena
pūrvodayaścāstamayaḥ pratīcyāṃ
saṃdṛśyate'tra grahatārakāṇām
1.84
pūrvakramāṅgāni gṛhāṇi tatra
yathottaraṃ svāgrimarāśibhānām
bhogaṃ prakurvanti sadendupūrvāstatprāggateścāpi satāṃ pratītiḥ
1.85
laṅkārdharātre (1) yamakoṭijātasūryodaye vā (2) khacalāṃśakādau
madhoḥ sitādau ravivāsarādau
kheṭoccapātādi samastamuktam
1.86
cārakramāt kālavaśādvibhinnamapi khameṣāśvimukhe babhūva
saṃdhyādyakāle yumapañca pūrvamekatra cetthaṃ na vidherdinādau(1)
1.87
(2)yaścāgrimārābha ihānta eva
pūrvasya so'smādvidhisṛṣṭijādiḥ
jñeyastadanto'pi tathā'ntasaṃjño'pyādiśca te'smin samaye hyasaṃkhyāḥ
1.88
kaḥ (3)khaṇḍakālātmaka eva
bhūsthataṅgatasṛṣṭerddinamāmananti
tasyātha tadrātrirmitāṃ tathā ta-(4)
llāyadirti dyū(5)rdhvamapi khasṛṣṭiḥ
1.86-2
sṛṣṭyādeḥ kadinasyāntastāvadbhūmijanasthitiḥ
tithyādivyavahāro'pi tadgato'nyatra no bhuvi
1.60
grahādyuktasṛṣṭistu laṅkārdharātre
yathārthā'sti devarṣibaddhāgamoktyā
tataḥ sṛṣṭakālāntare kasya (1) vaktuṃ
kathaṃcitna laṅkodaye'rke'rkavāre
1.61
aho viṣṇudharmottaraṃ cāpi samyaṅ
na buddhaṃ khamūlaṃ ma(2)hadgranthakāraiḥ
yatastatra sṛṣṭistu laṅkārdharātre
niruktā kathaṃ tanmate tat kavakam
1.62
(1) sarvvārambhaḥ sṛṣṭikālaḥ punaḥ sa
kalpābdaiḥ syāt sṛṣṭikālona tena
sṛṣṭyūrdhvaṃ kaḥ sṛṣṭivarṣairgrahārthamityaṃ kaiścit kalpitaṃ tanna yuktam
1.64
sṛṣṭyādeḥ sṛṣṭikalpāntaṃ bhagaṇāḥ pūrvvayāyinām
kalpe sūryyajñaśukrāṇāṃ koṭighnāśca radābdhayaḥ 4320000000
bhagaṇāḥ kujajīvārkiśīghroccabhagaṇāśca te
1.62-2
sahasraghnarasāgnitricoṣavadyaṭrīṣavo 57753336000vidhoḥ
khakhaśūnyaradāṣṭarttanandadvidvi2286832000mitāstathā
1.68
bhaumasyātha jñaśīghroccabhagaṇāḥ sṛṣṭikalpajāḥ
ayutaghna rasavyomaśailāgnyaṅgādribhū17637060000 mitāḥ
ayutaghnā gurordvidviyugaṣaḍvahnaya 364220000 stathā
khakhakharttunagāgnidvidviśūnyādri 7022376000 mitāstathā
śukraśīghroccabhagaṇāḥ prāggatyā ca tathā śaneḥ
khakhakhāṣṭartupañcarttumanavo 146568000'thārkitaḥ kramāt
1.100
saptāṣṭarāmāḥ 387 sūryasya mandoccabhagaṇāḥ smṛtāḥ
sahasraghnā vidhostryabhradvayaṣṭāṣṭāmbudhaya488203000stathā
bhaumasyābdhiviyaddasrā 204 budhasyāṣṭarttavahnayaḥ 368
khakharandhrāṇi600jīvasya śukrasyārthaguṇepavaḥ 535
1.102
śanernandāgnayaścaivaṃ 36 pātānāmatha vāmataḥ
khakhakhāṣṭāgnidasradvitridasrāḥ 232238000 śaśinastathā
manudasrā-214stu bhaumasya
budhasyāṣṭāṣṭasāgarāḥ 488
sahasraghnakhaṣaṭkhādriśaśiṣaḍrā mabhū-1361706000 yu(1)tāḥ
1.104
kṛtādricandrā 174 jīvasya trikhāṅkā-603 stu bhṛgostathā
sahasraghnartuśailānnadvikhasaptadvi-2702376000saṃ(2)yutāḥ
śanipātasya bhagaṇāḥ proktā yamarasarttavaḥ 662
mānānyatha kramādarkaśāstrarītyā mahāyuge
1.106
udayādudayaṃ bhānorbhūmisāvanavāsarāḥ
vasudvaṣṭādricandrāṅkasaptādritiyayo yuge1577617828
bhānāmaṣṭāttivakhadvitridvidvayaṣṭaśarendavaḥ 1582237828
cāndrāḥ khāṣṭakhakhavyomakhāmnikhattaṃniśākarāḥ 1603000080
1.108
ṣaḍvahnitiṅgatāśāṅkatitaya-1583336 svādhimāsakāḥ
tithicayā yamārthīttadvidyaṣṭavyomaśarāśvinaḥ25082252
khacatuṣkasamudrāṣṭakupañca-51840000 ravimāsakāḥ
bhodayā bhagaṇaiḥ svaiḥ svairūnāḥ svasvodayā yuge
1.106-2
bhavanti śaśino māsāḥ sūryendubhagaṇāntaram
ravimāsonitārate tu śeṣāḥ syuradhimakāḥ
1.110
sāvanāhāni cāndrebhyo dyubhyaḥ projjhya tithicayāḥ
adhimāsonagavyarttacāndrasāvanavāsarāḥ
1.111
sahasraghnāstu te sṛṣṭikalpe syurye ca kalpajāḥ
bhagaṇāste sahasrāptāḥ pūrvoktāḥ syurmahāyuge
1.112
yugasauramāsāḥ 51840000| sauradināni 1555200000
cāndramāsāḥ 53433336 | cāndradivasāḥ 1603000080 | adhimāsāḥ 1583336 | avamāni 25082252
vidhikalpoktivat sṛṣṭikalpe'pi yugasaṃkhyayā
vyavahāraḥ sa vijñeyo lāghavādṛggaṇitāya vai
1.112.p1
iti bhagaṇādimānādhyāyaḥ
Linked texts (3)
- Sūryasiddhānta — Maya, Sanskrit
- Siddhāntatattvaviveka — Kamalākarabhaṭṭa 1633, Sanskrit
- Upapattiśekhara — Durgāprasād Dvivedi, Sanskrit