Pramāṇa · Search · About · API

Tattvaviveka 18

Tattvaviveka 18

Language
Sanskrit

18.1

iti śrīkamalākaraviracite siddhāntatattvaviveke
bhagṛhayutyadhikāraḥ
atha pātādhikāraḥ
yau bhacakracalanodbhavabhāgaiḥ
saṃskṛtau himakaroṣṇakarau hi
cakracakradalatadyutito'tra
taddvidhā bhavati cāpamasāmyam

18.2

dṛkpātajaṃ vaidhṛtapātasaṃjñaṃ
tatraikamanyadvyatipātasaṃjñam
krameṇa satkarmasu garhitaṃ tat
sudāruṇaṃ prajvalitāgnirūpam

18.3

yatkālajajñānajapādihomaiḥ
puṇyaṃ yaśaḥ svaṃ labhate manuṣyaḥ
ādye kilaikāyanagāvinendū
dṛgjaikadoryāṃyutisūtraraktau

18.4

anyatra bhinnāyanagāvinendū
hagjaikakoṭyutthaguṇaikyasaktau
itthaṃ ca tadvāsanayaiva samyag
dṛkpātarūpaṃ gaditaṃ purāṇaiḥ

18.5

yathoktadṛksūtrajadṛṣṭipātābhāvādinādyairanudāhṛtatvāt
yaccakracakrārdharavīndubhedāt
syāt krāntisāmyaṃ na hi pātasaṃjñam

18.6

arkauktibhinnaṃ parigṛhya sāmyaṃ
kutarkato'jñāḥ pravadanti pātam
atīndriyajñoditameva loke
yogyaṃ phalādeśavidhau na cānyat

18.7

dvivāraṃ krāntisāmyaṃ syādviṣuvatsannidhau yadā
tadā pātadvayaṃ saure proktaṃ tatrānyathā na tat

18.8

caṇḍaśītakiraṇotthamadhyamakrāntisāmyasamayo'sti madhyamaḥ
pātakāla iha rāśimaṇḍale
bhānurasti satataṃ na candramāḥ

18.9

tataḥ sa bāṇāgragataśca tena
sphuṭāpamastasya ca tīkṣṇabhānoḥ
madhyāpamenaiva samo yadā syāt
tadā bhavet sa sphuṭapātakālaḥ

18.10

sājātyato'tra dhruvagasphuṭeṣordhruvasthitādyāpamakānurodhāt
cet sādhanaṃ tarhi kadambabāṇānurodhataḥ kiṃ na kṛto'pamo'nyaḥ

18.11

sphuṭāpamānyo'pi tataḥ sphuṭāẏāpamoktivadyat kṛtamatra sarvam
athānyasaṃjñāpamake ca yo'sti
sa eva vijña sphuṭapātakālaḥ

18.12

kiṃ nāhataśceddadṛsīha sūryānuktiṃ tadā ravyuditāpameṣvoḥ
vibhinnajātyorapi tatsphuṭatvaṃ
gṛhāṇa golajña phalāya nūnam

18.13

kadambabāṇena susaṃskṛtādyo'pamo vidhoḥ spaṣṭataro'tra kalpyaḥ
arkajñayeṣusphuṭayuktiruktā'nyaiḥ sā phalārthaṃ tu kuyuktireva

18.14

tattatphalārthaṃ sphuṭatā vibhinnā
tajjño'sti kaḥ śrīparamātmano'nyaḥ
akoktibhinno dhruvagaḥ śaro'taḥ
spaṣṭāpamārthaṃ na hi so'tra yuktaḥ

18.15

tri(1)ghnā nakhāptāścalabhāgakāstaihīnāśca sārdhatribhuvo-13| 30'dripakṣāḥ 27
dhane calāṃśe hyadhane tu yuktāḥ
kramādvayavaipātajasāgrayogau

18.16

ūrdhvāṅgatulyo'tra gato'sti yogastannāḍikārthaṃ tu tadagrimasya
tat sarvanāḍīguṇitaṃ ca ṣaṣṭyā
hṛtaṃ sphuṭaṃ tadghaṭikādi tasya

18.17

nāḍyāditadyogagate svamadhyapātasya kālo'vagato grahajñaiḥ
candrārkamadhyāpamayoḥ samatvādamāntapūrṇāntakṛtau tvanāṣauṃ

18.18

athoktamadhyāpamasāmyakālātsannārtharātrisyaravīndupātāḥ
pūrvaṃ prasādhyāḥ svacalāṃśakajñaiḥ
svaspaṣṭapātāvagamāya tasmāt

18.19

pratyaṃśajakrāntiśarotthakhaṇḍairmadhyāpamaṃ tīkṣṇarucervidhostu
spaṣṭāpamākhyaṃ tu tataśca kṛtvā
jñeyo'rkaśāstrādrutagamyapātaḥ

18.20

athātraujapadasthendoḥ krāntirvikṣepasaṃskṛtā
yadi syādadhikā bhānoḥ krānteḥ pāto gatastadā

18.21

ūnā cet sā tato bhāvī vāmaṃ yugmapadasya tu
padānyatvaṃ vidhoḥ krāntirvikṣepāccedviśuddhyati

18.22

krāntyorjye trijyayā'bhyaste parakrāntijyayoddhṛte
taccāpavivaraṃ yojyameṣyapāte vidhau tathā

18.23

śodhyaṃ candre gate pāte tat sūryagatisaṃguṇam
candrabhuktihṛtaṃ bhānorliptādi śaśivat phalam

18.24

tadgacchaśāṅkapātasya phalaṃ deyaṃ vidhoriva
evaṃ tadasakṛt tāvadyāvat krāntī same tayoḥ

18.25

uktacāpāntarābhāvāt tatra yaḥ kevalaḥ śaśī
spaṣṭapātodbhavo vedyaḥ prākkṛtaścārdharātrajaḥ

18.26

sthirīkṛtārdharātrendordvayorvivaraliptikāḥ
ṣaṣṭighnyaścandrabhuktyāptāḥ pātakālasya nāḍikāḥ

18.27

niśīthakālādvijñeyāḥ prāk paścāt pātaje vidhau
hīne'dhike'rdharātrendostatra svasvāpamau samau

18.28

ravīndumānayogārdhaṃ ṣaṣṭyā saṃguṇya bhājayet
tayorbhuktyantareṇāptaṃ sthityarthaṃ nāḍikādikam

18.29

pātakālasphuṭau madhyaḥ sthityā hīnayuto yadi
sparśamākṣau bhavetāṃ tanmadhyakālo'tidāruṇaḥ

18.30

snānadānajapaśrāddhavratahomādikarmasu
prāpyate'tra mahacchreyo maṅgaleṣvatininditaḥ

18.31

ārṣasphuṭakrāntivirodhato'ṅgairbhinnendugolāyanasandhiyuktyā
svakalpito'san sphuṭapātakālaḥ
sa puṇyado nāśubhado na nūnam

Linked texts (4)