Tattvaviveka 18
Tattvaviveka 18
- Language
- Sanskrit
18.1
iti śrīkamalākaraviracite siddhāntatattvaviveke
bhagṛhayutyadhikāraḥ
atha pātādhikāraḥ
yau bhacakracalanodbhavabhāgaiḥ
saṃskṛtau himakaroṣṇakarau hi
cakracakradalatadyutito'tra
taddvidhā bhavati cāpamasāmyam
18.2
dṛkpātajaṃ vaidhṛtapātasaṃjñaṃ
tatraikamanyadvyatipātasaṃjñam
krameṇa satkarmasu garhitaṃ tat
sudāruṇaṃ prajvalitāgnirūpam
18.3
yatkālajajñānajapādihomaiḥ
puṇyaṃ yaśaḥ svaṃ labhate manuṣyaḥ
ādye kilaikāyanagāvinendū
dṛgjaikadoryāṃyutisūtraraktau
18.4
anyatra bhinnāyanagāvinendū
hagjaikakoṭyutthaguṇaikyasaktau
itthaṃ ca tadvāsanayaiva samyag
dṛkpātarūpaṃ gaditaṃ purāṇaiḥ
18.5
yathoktadṛksūtrajadṛṣṭipātābhāvādinādyairanudāhṛtatvāt
yaccakracakrārdharavīndubhedāt
syāt krāntisāmyaṃ na hi pātasaṃjñam
18.6
arkauktibhinnaṃ parigṛhya sāmyaṃ
kutarkato'jñāḥ pravadanti pātam
atīndriyajñoditameva loke
yogyaṃ phalādeśavidhau na cānyat
18.7
dvivāraṃ krāntisāmyaṃ syādviṣuvatsannidhau yadā
tadā pātadvayaṃ saure proktaṃ tatrānyathā na tat
18.8
caṇḍaśītakiraṇotthamadhyamakrāntisāmyasamayo'sti madhyamaḥ
pātakāla iha rāśimaṇḍale
bhānurasti satataṃ na candramāḥ
18.9
tataḥ sa bāṇāgragataśca tena
sphuṭāpamastasya ca tīkṣṇabhānoḥ
madhyāpamenaiva samo yadā syāt
tadā bhavet sa sphuṭapātakālaḥ
18.10
sājātyato'tra dhruvagasphuṭeṣordhruvasthitādyāpamakānurodhāt
cet sādhanaṃ tarhi kadambabāṇānurodhataḥ kiṃ na kṛto'pamo'nyaḥ
18.11
sphuṭāpamānyo'pi tataḥ sphuṭāẏāpamoktivadyat kṛtamatra sarvam
athānyasaṃjñāpamake ca yo'sti
sa eva vijña sphuṭapātakālaḥ
18.12
kiṃ nāhataśceddadṛsīha sūryānuktiṃ tadā ravyuditāpameṣvoḥ
vibhinnajātyorapi tatsphuṭatvaṃ
gṛhāṇa golajña phalāya nūnam
18.13
kadambabāṇena susaṃskṛtādyo'pamo vidhoḥ spaṣṭataro'tra kalpyaḥ
arkajñayeṣusphuṭayuktiruktā'nyaiḥ sā phalārthaṃ tu kuyuktireva
18.14
tattatphalārthaṃ sphuṭatā vibhinnā
tajjño'sti kaḥ śrīparamātmano'nyaḥ
akoktibhinno dhruvagaḥ śaro'taḥ
spaṣṭāpamārthaṃ na hi so'tra yuktaḥ
18.15
tri(1)ghnā nakhāptāścalabhāgakāstaihīnāśca sārdhatribhuvo-13| 30'dripakṣāḥ 27
dhane calāṃśe hyadhane tu yuktāḥ
kramādvayavaipātajasāgrayogau
18.16
ūrdhvāṅgatulyo'tra gato'sti yogastannāḍikārthaṃ tu tadagrimasya
tat sarvanāḍīguṇitaṃ ca ṣaṣṭyā
hṛtaṃ sphuṭaṃ tadghaṭikādi tasya
18.17
nāḍyāditadyogagate svamadhyapātasya kālo'vagato grahajñaiḥ
candrārkamadhyāpamayoḥ samatvādamāntapūrṇāntakṛtau tvanāṣauṃ
18.18
athoktamadhyāpamasāmyakālātsannārtharātrisyaravīndupātāḥ
pūrvaṃ prasādhyāḥ svacalāṃśakajñaiḥ
svaspaṣṭapātāvagamāya tasmāt
18.19
pratyaṃśajakrāntiśarotthakhaṇḍairmadhyāpamaṃ tīkṣṇarucervidhostu
spaṣṭāpamākhyaṃ tu tataśca kṛtvā
jñeyo'rkaśāstrādrutagamyapātaḥ
18.20
athātraujapadasthendoḥ krāntirvikṣepasaṃskṛtā
yadi syādadhikā bhānoḥ krānteḥ pāto gatastadā
18.21
ūnā cet sā tato bhāvī vāmaṃ yugmapadasya tu
padānyatvaṃ vidhoḥ krāntirvikṣepāccedviśuddhyati
18.22
krāntyorjye trijyayā'bhyaste parakrāntijyayoddhṛte
taccāpavivaraṃ yojyameṣyapāte vidhau tathā
18.23
śodhyaṃ candre gate pāte tat sūryagatisaṃguṇam
candrabhuktihṛtaṃ bhānorliptādi śaśivat phalam
18.24
tadgacchaśāṅkapātasya phalaṃ deyaṃ vidhoriva
evaṃ tadasakṛt tāvadyāvat krāntī same tayoḥ
18.25
uktacāpāntarābhāvāt tatra yaḥ kevalaḥ śaśī
spaṣṭapātodbhavo vedyaḥ prākkṛtaścārdharātrajaḥ
18.26
sthirīkṛtārdharātrendordvayorvivaraliptikāḥ
ṣaṣṭighnyaścandrabhuktyāptāḥ pātakālasya nāḍikāḥ
18.27
niśīthakālādvijñeyāḥ prāk paścāt pātaje vidhau
hīne'dhike'rdharātrendostatra svasvāpamau samau
18.28
ravīndumānayogārdhaṃ ṣaṣṭyā saṃguṇya bhājayet
tayorbhuktyantareṇāptaṃ sthityarthaṃ nāḍikādikam
18.29
pātakālasphuṭau madhyaḥ sthityā hīnayuto yadi
sparśamākṣau bhavetāṃ tanmadhyakālo'tidāruṇaḥ
18.30
snānadānajapaśrāddhavratahomādikarmasu
prāpyate'tra mahacchreyo maṅgaleṣvatininditaḥ
18.31
ārṣasphuṭakrāntivirodhato'ṅgairbhinnendugolāyanasandhiyuktyā
svakalpito'san sphuṭapātakālaḥ
sa puṇyado nāśubhado na nūnam
Linked texts (4)
- Sūryasiddhānta — Maya, Sanskrit
- Nāradapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Siddhāntatattvaviveka — Kamalākarabhaṭṭa 1633, Sanskrit
- Nāradopapurāṇa — Sanskrit