Prashnanilakantha 1
Praśnanīlakaṇṭha 1
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.44 — 1 part
1.1
atha praśnatantram (1)
jyotiṣī kī kṣamatādaivajñasya hi daivena sadasatphalavāñchayā
avaśyaṃ gocare martyaḥ sarvaḥ samupanīyate
1.2
brahmā dvārā praśna kī paramparā kā pracāraaśrauṣīcca purā viṣṇorjñānārthe samupasthitaḥ
vacanaṃ lokanātho'pi brahmā praśnādinirṇayam
1.3
praśna kā samaya
tasmānnṛpaḥ kusumaratnaphalāgrahastaḥ
prātaḥ praṇamya varayedapi prāṅmukhasthaḥ
horāṅgaśāstrakuśalān hitakāriṇaśca
saṃhatya daivagaṇakānsakṛdeva pṛcchet
1.4
daśamedyagrahagaṇitaṃ jātakamavalokya niravaśeṣamapi
yaḥ kathayāti śubhamaśubhaṃ tasya na mithyā bhavedvāṇī
1.5
kṣudrapākhaṇḍadhūrteṣu śraddhāhīnopahāsake
jñānaṃ na tathyatāmeti yadi śambhuḥ svayaṃ vadet
1.6
bhaktārtadīnavadane daivajño na diśedyadi
viphalaṃ bhavati jñānaṃ tasmāttebhyaḥ sadā vadet
1.7
ṛjurayamanṛjurvārḍyaṃ praṣṭā pūrvaṃ parīkṣya lagnabalāt
gaṇakena phalaṃ vācyaṃ daivaṃ taccittagaṃ sphurati
1.8
lagnasthe śaśini śanau kendrasthe ie dineśaraśmigate
bhaumajñayo samadaśā lagnagacandre'nṛjuḥ praṣṭā
1.9
lagne śubhagrahayute saralaḥ krūrānvite bhavetkuṭilaḥ
lagne'ste saumyadaśā vidhugurudṛṣṭyā ca saralo'yam
1.10
yadi gurubudhayorekaḥ paśyastyatsatādhipaśca ripudṛṣṭacā
tatkuṭilaḥ praṣṭā khalavanayorekastayoḥ sādhuḥ
1.11
samyagvicārya lagnaṃ brūyāt praśnaṃ sakṛdyathāśāstram
yastvekaṃ brūte'sau tasya na mithyā bhavedvāṇī
1.12
bahuta praśnoṃ kā vidhāna –
bahūni yadi praśnāni yugapadyadi pṛcchāti
praṣṭā teṣāṃ vidhiṃ vakṣye śāstrato lokatuṣṭaye
1.13
ādimaṃ lagnato jñānaṃ candrasthānād dvitīyakam
sūryasthānāttṛtīyaṃ syāccaturthaṃ jīvagṛhād bhavet
1.14
budhaśukrorbalau yaḥ syāttadgṛhātpañcamaṃ punaḥ
rāśyanurūpaṃ kathayetsaṃjñādhyāyoktavad budhaḥ
1.15
rāśicakraṃ samabhyarcya phalaiḥ puṣpaiḥ saratnakaiḥ
praṣṭā subhūmau daivajñānekaṃ pṛcchetprayojanam
1.16
grahoṃ kī dīptādi avasthāoṃ kī mahimādaśamedagrahāṇāṃ ca gaṇitaṃ bhāvajaṃ tathā
vimṛśyaikaśca kathayennānekaṃ prāha padmajaḥ
1.17
dīpタādyaṃ daśamedaṃ ca grahāṇāṃ bhāvajaṃ phalam
vicārya pravadedyastu tasyoktaṃ nānyathā bhavet
1.18
dīptādi dasoṃ avasthāoṃ ke nāmadīpto dīno'tha muditaḥ svasthaḥ supto nipīḍitaḥ
muṣitaḥ parihīnaśca suvīryaścādhivīyekaḥ
1.19
grahoṃ kī dīptādi avasthāoṃ ke lakṣaṇasvocce dīptaḥ samākhyāto nīce dīnaḥ prakīrtitaḥ
mudito mitragehasthaḥ svasthaśca svagṛhe sthitaḥ
1.20
śatrugehasthitaḥ supto jito'nyena nipīḍitaḥ
nīcābhimukhago hīno muṣito'staṃgato grahaḥ
1.21
suvīryaḥ kathitaḥ prājñaiḥ svoccābhimukhasaṃsthitaḥ
adhivīryo nigaditaḥ suraśmiḥ śubhavargagaḥ
1.22
grahoṃ kī dīptādi avasthāoṃ kā śubhāśubha phaladīpte siddhiśca kāryāṇāṃ dīne duḥkhasamāgamaḥ
svasthe kīrtistathā lakṣmīrānando mudite mahān
1.23
supte ripubhayaṃ duḥkhaṃ dhanahānirnipīḍite
muṣite parihīne ca kāryanāśo'rthasaṃkṣayaḥ
1.24
gajāśvakanakāvāptiḥ suvīrye ratnasampadaḥ
adhivīrye rājyalabdhirmitrārthasaṅgamaḥ
1.25
sūrya kā svarūpa—
pūrvaḥ sattvaṃ nṛpastātaḥ kṣatraṃ grīṣmo'ruṇaścalaḥ
madhudṛk paittiko dhātuḥ śukraḥ sūkṣmakaco raviḥ
1.26
candramā kā svarūpa—
kaphī varṣā mṛdurmātā payo gauraśca sāttvikaḥ
jīvo vaiśyaścaro vṛtto mārutāṃśo vibhuḥ sudak
1.27
maṃgala kā svarūpagrīṣmaḥ kṣatratamo rakto yāmyaḥ senāgraṇīścaraḥ
yuvā bhānuriva ninādaḥ śūraḥ piśaśikhā kujaḥ
1.28
śaradīśo harirdīrghaḥ ṣaṇḍo mūlaṃ kumārakaḥ
lipijña uttareśaśca śūdraḥ saumyastridhātukaḥ
1.26-2
sattvaṃ pīto himaḥ śleṣmā dīrgho mantrī dvijo naraḥ
madhyaiśānī kaphī jīvo madhupiṅgaladṛk tathā
1.30
śukraḥ śānto dvijo nārī vaiśyo mantrī caraḥ sitaḥ
āgneyī dik kaphaścāmlaḥ kuṭilāsitamūrdhajaḥ
1.31
kṛṣṇastamaḥ kṛśo vṛddhaḥ ṣaṇḍo mūlāntyajo'lasaḥ
śiśiraḥ pavanaḥ krūraḥ paścimo vātulaḥ śaniḥ
1.32
rāhurdhātuḥ śikhī mūlaṃ śeṣamanyacca mandavat
cintanīyaṃ vilagneśātkendragādvā balādhikāt
1.33
saukhyamāyurvayo jātirārogyaṃ lakṣaṇaṃ guṇam
kleśākṛtī rūpavarṇastanościntyā vicakṣaṇaiḥ
1.34
muktāphalaṃ ca māṇikyaṃ ratnadhātudhanāmbaram
hayakāryaṃdhvavijñānaṃ vittasthānādvilokayet
1.35
bhaginībhrātṛbhṛtyānāṃ dāsakarmakṛtāmapi
kurvīta vīkṣaṇaṃ vidvān samyagduścikyaveśmataḥ
1.36
vāṭikākhyakūpakṣetramahauṣadhinidhīnapi
bivarādipraveśaṃ ca paśyetpātālato budhaḥ
1.37
pām̐caveṃ bhāva se vicārane yogya bāteṃgarbhāpatyavinayānāṃ mantrasandhānayorapi
vidyābuddhiprabandhānāṃ sutasthāne vinirṇayaḥ
1.38
chaṭheṃ bhāva se vicārane yogya bāteṃ -
caurabhīripusaṅgrāmakharoṣṭrakrūrakarmaṇām
mātulātaṅkabhṛtyānāṃ ripusthānādvinirṇayaḥ
1.39
sātaveṃ bhāva se vicārane yogya bāteṃvāṇijyaṃ vyavahāraṃ ca vivādaṃ ca samaṃ paraiḥ
samāgamakalatrāṇi paśyetprājñaḥ kalatrataḥ
1.40
aṣṭama bhāva se vicārane yogya bāteṃnadyuttāre'dhvavaiṣamye durge śātravasaṅkaṭe
naṣṭe duṣṭe raṇe vyādhau chidre chidraṃ nirīkṣayet
1.41
naveṃ bhāva se vicārane yogya bāteṃ -
vāpīkūpataḍāgādiprapādevagṛhāṇi ca
dīkṣāṃ yātrāṃ maṭhaṃ dharmaṃ dharmātriricintayetkīrtayet
1.42
daśama bhāva se vicārane yogya bāteṃ—
rājyaṃ mudrāṃ paraṃ puṇyaṃ sthānaṃ tātaṃ prayojanam
vṛṣṭyādivyomavṛttāntaṃ vyomasthānātrirīkṣayet
1.43
gajāśvayānavastrāṇi sasyakāñcanakanyakāḥ
vidvān vidyārthayorlībhaṃ lakṣyellābhabhāvataḥ
1.44
tyāgabhogavivādeṣu dāneṣṭakruṣikarmasu
vyayasthāneṣu sarveṣu viddhi vidvān ! vyayaṃ vyayāt
1.44.p1
iti nīlakaṇṭhyāṃ praśnatantre praśnavicārādhyāyaḥ || 1
Linked texts (12)
- Praśnamārga — Nārāyaṇa of Iṭakkāṭ 1649, Sanskrit
- Praśnatantra — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Tājikanīlakaṇṭhī — Nīlakaṇṭha Daivajña 1587, Sanskrit
- Camatkārajyotiṣa — Nārāyaṇa Prasāda Miśra, Sanskrit
- Jyotirnibandha — Śivarāja, Sanskrit
- Jyotiṣatattvaprakāśa — Lakṣmīkānta Kanyāla Jyotiṣācārya, Sanskrit
- Trailokyaprakāśa — Hemaprabha, Sanskrit
- Bhuvanadīpaka (Tājakācārya) — Tājakācārya, Sanskrit
- Bhuvanadīpaka (Padmaprabha) — Padmaprabha, Sanskrit
- Bhuvanadīpakaśāstra — Sanskrit
- Bhuvanadīpa — Padmanābha Miśra, Sanskrit
- Bhuvanadīpaka or Grahabhāvaprakāśa — Padmaprabha, Sanskrit