Upapattishekhara 10.60-2
Upapattiśekhara 10.60-2
- Language
- Sanskrit
10.60-2
palāni = ghaṭī
2 ghaṭyau = kṣaṇaḥ
10.60-2.p1
ghaṭyaḥ = ahorātraḥ
30 kṣaṇāḥ = ahorātraḥ
ladhvakṣaracaturbhāgastruṭiḥ syāt, tadvayaṃ lavaḥ
lavadvayaṃ nimeṣaḥ syād, dvau nimeṣau truṭiḥ smṛtā
prāṇo daśa truṭirjñeyaḥ, ṣaṭ prāṇāḥ syād vināḍikā
tatṣaṣṭirnāḍikā jñeyā, tatṣaṣṭyā syādaharniśam
triṃśanmuhūrtāstatra syu, rmuhūrto ghaṭikādvayam
taiḥ pañcadaśabhī rātri, rdinaṃ tāvadbhireva ca ||’
laghvakṣaram/4 & = truṭiḥ | & 10\ truṭayaḥ & = prāṇaḥ |\\
2\ truṭau & = lavaḥ | & 6\ prāṇāḥ & = palam |\\
2\ lavau & = nimeṣaḥ | & 60\ palāni & = ghaṭī |\\
2\ nimeṣau & = truṭiḥ | & 60\ ghaṭyaḥ & = ahorātraḥ |
‘masyante parimīyante svakalā vṛddhikāniitaḥ
māsa (indoḥ) ete smṛtā māsāstriṃśattithisamanvitāḥ ||’
atha brāhmamānagaṇanā
atha sauram
graharkṣadevadaityādi sṛjato'sya carācaram
kṛtādrivedā divyābdāḥ śataghnā vedhaso gatāḥ
10.60-2.p2
sūrya. madhya.
10.60-2.p3
brahmadinādeḥ paścād 47400 x 360 etāvadbhiḥ sauravarṣaiḥ sṛṣṭikālī
babhūva | tathaitāvadbhireva varṣaiḥ brahmadināntāt paścād grahādīnāṃ bhagaṇapūrtiḥ | evaṃ
brahmaṇo'horātrasamaye dvivāraṃ bhagaṇapūrtiḥ | ihedamapi dṛśyam - brāhmamate kalpādau
sṛṣṭiḥ kalpānte tadvilayaḥ | tathā ca bhagavadgītāsu smaryate- 'sahasra yugaparyanta
maharyad brahmaṇo viduḥ | rātriṃ yugasahasrāntāṃ te'horātravido janāḥ || avyaktād
vyaktayaḥ sarvāḥ prabhavantyaharāgame | rājyāgame pralīyante tatraivāvyaktasaṃjñake
bhūtagrāmaḥ sa evāyaṃ bhūtvā bhūtvā pralīyate | rājyāgame'vaśaḥ pārtha ! prabhavatyaharāgame ||'
brahmaguptasiddhānte'pi - 'grahanakṣatrotpattirbrahmadinādau dinakṣaye pralayaḥ | yasmāt
kalpe tasmād grahagaṇite kalpayātābdāḥ || ' sauramate tu kalpādeḥ 17064000
etadvarṣānantarameva grahoccapātānāṃ cārapravṛttiḥ, tathaiteṣāṃ niśākalpe bhagaṇapūrtiḥ
bhagaṇapūrtiparyāptaḥ kalpakālo brāhme saure ca mate samāna evādriyate | kevalaṃ cārāṇāṃ
pravṛttipūrtikālo bhidyate | brahmaguptasiddhānte'kalpaparārdha manavaḥ ṣaṭ kasya gatāścaturyugatrighanaḥ
trīṇi kṛtādīni kalergauṃgaikaguṇāḥ śakānte'bdāḥ |'
iti paṭhyate
tatra caturvedācāryaiḥ 'kalpānāṃ parārthaṃ gatam -' ityādi vyākhyāyate
te śakāntegodrīndradrikṛtāṅkadasranagagocandraśūnyacaturdaśakadantavedasaṃkhyāni sauravarṣāṇi jāyante | tathā ca- ' kalpātparo mahākalpastasyārdham ' iti marīcikārāṇāṃ vyākhyānena tu śakānte -
godrīndradrikṛtāṅkadasranagagocandradvibāṇaśaratithisaṃkhyāni sauravarṣāṇi jāyante
ayamarthastu 'āyuṣo'rdhamitaṃ tasya -' ityādinā sārdhaślokadvayena saureṇāvagamyate
evaṃ ' kajanmano'ṣṭau sadalāḥ (83) samā yayuḥ' iti baṭeśvaramatena tu bhinnāni
varṣāṇi | ata eva vāsanābhāṣye bhāskarācāryāḥ - 'yattu kaiścid avidyamāneṣvapi
teṣu mahākalpagatād vartamānāḥ kṛtāḥ tān prati vakroktyā sopahāsamāha ' ityāhuḥ
paraṃ na kaiścidapyevaṃ grahāḥ sādhitāḥ | vikalpapradarśanamātrametat
yugānāṃ trighanaṃ yātaṃ, tathā kṛtayugaṃ tvidam
prohya sṛṣṭestataḥ kālaṃ pūrvoktaṃ divyasaṃkhyayā
sūryābdasaṃkhyayā jñeyāḥ kṛtasyānte gatā amī
khacatuṣkayamādryagniśararandhraniśākarāḥ || (sūrya. madhya. )
gośailaśītāṃśukṛśānunāga—
bhujaṅgabāṇāśuganandacandrāḥ
śakābdayuktā dyusadāṃ prasiddhayai
sṛṣṭyādito meṣamukhe gatāḥ syuḥ
Linked texts (1)
- Sūryasiddhānta — Maya, Sanskrit