Upapattishekhara 25.35.1
Upapattiśekhara 25.35.1
- Language
- Sanskrit
25.35.1
saṃskārānmadhyamo grahaḥ sphuṭo bhavatītyuktam | tatra madhyamabhedād vā saṃskārabhedād vā prakriyābhedād vā graho'nyānyathā saṃpadyate | tatra samānatāaivābhīṣṭetyācāryāḥ | yalliṅgam-'sphuṭagaṇitavidaḥ kālaḥ kathaṃcidapi nānyathā bhavati' ityevamādi | etenāṣṭādaśasiddhāntānāmaṣṭādaśadhā gaṇitabhedasaṃpādanāya naiva pravṛttirityapyatirohitam | bhagaṇabhedaprayukto grahabhedastu dīrghakālanibandhanaḥ svalpakāle na
jāyate | saṃskārāstu sauratantrādiṣu samānāśayā eva | tatra sūryyacandrayostu
viśeṣataḥ saṃskārasāmyam | tatrāpi sūryyasya bhagaṇādinā sutarāmekateti prasiddham
etena sūryyavaśādayanāṃśasādhanapaddhatistārādhruvakādyapekṣayā sādhvīti sphuṭam | pañcatārāsphuṭīkaraṇe tu brāhmasauratantrayoḥ prakriyābheda upalabhyamāno'pyupasaṃhartuṃ śakyate
yato brāhmatantre yā prakriyā-'syāt saṃskṛto mandaphalena madhya-' ityādinā
sauratantre yā ca prakriyā—‘madhyeśīghraphalasyārdham—’ ityādinā pradarśitā
sā nātyantaṃ vibhinnā | yataścobhayatrāsakṛtkarmaṇi tātparyamavadhāryate tatra brāhmamataṃ
saureṇopasaṃhartuṃ yujyate | tatraiva—
‘prāṅmadhyame calaphalasya dalaṃ vidadhyāt
tasmācca māndamakhilaṃ vidadhīta madhye
drākkendrake'pi ca vilomamataśca śīghraṃ
sarvaṃ ca tatra vidadhīta bhavet sphuṭo'sau ||’
iti gaṇeśadaivajñoktirapi dhāvati | iha spaṣṭīkaraṇe sakṛtprakriyayā nirvāhe'pi
vṛttākāragrahakakṣānurodhena kakṣāvṛttamandaprativṛttaśīghraprativṛttasaṃśliṣṭācchedyakādasakṛtprakriyaiva pariṇamatīti yathāyathaṃ vicāraṇīyam
miśrabhaṅgiviśeṣaḥ (7)
Linked texts (4)
- Sūryasiddhānta — Maya, Sanskrit
- Siddhāntatattvaviveka — Kamalākarabhaṭṭa 1633, Sanskrit
- Gaṇitādhyāya (Bhāskara) — Bhāskara, Sanskrit
- Grahalāghava — Gaṇeśa Daivajña 1520, Sanskrit