Pramāṇa · Search · About · API

Upapattishekhara 25.35.1

Upapattiśekhara 25.35.1

Language
Sanskrit

25.35.1

saṃskārānmadhyamo grahaḥ sphuṭo bhavatītyuktam | tatra madhyamabhedād vā saṃskārabhedād vā prakriyābhedād vā graho'nyānyathā saṃpadyate | tatra samānatāaivābhīṣṭetyācāryāḥ | yalliṅgam-'sphuṭagaṇitavidaḥ kālaḥ kathaṃcidapi nānyathā bhavati' ityevamādi | etenāṣṭādaśasiddhāntānāmaṣṭādaśadhā gaṇitabhedasaṃpādanāya naiva pravṛttirityapyatirohitam | bhagaṇabhedaprayukto grahabhedastu dīrghakālanibandhanaḥ svalpakāle na
jāyate | saṃskārāstu sauratantrādiṣu samānāśayā eva | tatra sūryyacandrayostu
viśeṣataḥ saṃskārasāmyam | tatrāpi sūryyasya bhagaṇādinā sutarāmekateti prasiddham
etena sūryyavaśādayanāṃśasādhanapaddhatistārādhruvakādyapekṣayā sādhvīti sphuṭam | pañcatārāsphuṭīkaraṇe tu brāhmasauratantrayoḥ prakriyābheda upalabhyamāno'pyupasaṃhartuṃ śakyate
yato brāhmatantre yā prakriyā-'syāt saṃskṛto mandaphalena madhya-' ityādinā
sauratantre yā ca prakriyā—‘madhyeśīghraphalasyārdham—’ ityādinā pradarśitā
sā nātyantaṃ vibhinnā | yataścobhayatrāsakṛtkarmaṇi tātparyamavadhāryate tatra brāhmamataṃ
saureṇopasaṃhartuṃ yujyate | tatraiva—
‘prāṅmadhyame calaphalasya dalaṃ vidadhyāt
tasmācca māndamakhilaṃ vidadhīta madhye
drākkendrake'pi ca vilomamataśca śīghraṃ
sarvaṃ ca tatra vidadhīta bhavet sphuṭo'sau ||’
iti gaṇeśadaivajñoktirapi dhāvati | iha spaṣṭīkaraṇe sakṛtprakriyayā nirvāhe'pi
vṛttākāragrahakakṣānurodhena kakṣāvṛttamandaprativṛttaśīghraprativṛttasaṃśliṣṭācchedyakādasakṛtprakriyaiva pariṇamatīti yathāyathaṃ vicāraṇīyam
miśrabhaṅgiviśeṣaḥ (7)

Linked texts (4)