Upapattishekhara 27.11-9
Upapattiśekhara 27.11-9
- Language
- Sanskrit
27.11-9
= ,, , carajyā
(4) taddhṛtiḥ, kujyā | palabhā
(vi . ta)/vika = agrādikhaṇḍama | \ \vline \ (ku . vika)/vi = agrādikhaṇḍam |
(5) krāntiḥ, caraḥ | palabhā
(6) krāntiḥ, natakālaḥ | palabhā
natakālajyā = na
(7) samaśaṅkuḥ, natakālaḥ | palabhā
(8) kujyā, carajyā | palabhā
(9) agrā, caraḥ | palabhā
(10) agrāgrakhaṇḍam, krāntijyā | palabhā
unmaṃśa = yā 1
agrāgrakhaṃ : uśaṃ : : uśaṃ : agrādikha = (yāva 1)/agrāgra
asya varga unmaṇḍalaśaṅkuvargayutaḥ krāntijyāvargasamo bhavatīti samacchede
kṛte jātau pakṣau—
yāvava 1 yāva . agrāgrava 1
agrāgrava . krāṃva 1
mūlārthaṃ pakṣau agrāgravargavargacaturthāṃśayutau jātau—
yāvava 1 yāva . agrāgrava 1 agrāgravava 1/4
agrāgrava . krāṃva 1 agrāgravava 1/4
atrādyapakṣasya mūlam yāva 1 agrāgrakhaṃva 1/2
parapakṣasya mūlam √(agrāgrakhaṃ ( krāṃva 1 agrāgrava 1/2))
punaḥ samaśodhanena pakṣau—
yāva 1
agrāgra ( pramū 1 agrāgrava 1/4 )
anayormūle—
yā1 = √(agrāgra ( pramū 1 agrāgra1/2))
anenāgrādikhaṇḍonmitimatthāpya agrāgrakhaṇḍaṃ jātam | tataḥ palabhā sulabhā
bindorbhāgragaśaṅkumastakagate sūtre nale khe khagaṃ,
ke bindusthanarāgrabhāgrakagate sūtre nale lokayet || ” iti
nemyāṃ khāṅga10lavān kujāt tithimatā nāḍīḥkhataścāṅkayet
jīvā lambavadambarakrama 30 mitāstulyāntarālāḥ kṣitau
jyakādvādaśī jyāntarālāṅgulāṅkhyā
tadakṣaprabhāgrasthakendrāvalambāt
paruścākujaṃ cānabho lambabhāgāstayorutkramajye kramajye ca vedye
sapañcāṃśasūryāṅgulaiḥ krāntivṛttaṃ
nyaset kendratastadbhujāgrasthapaṭṭyāḥ
yutijyāprato'ṅge'pamāṃśāstu paṭṭyākhakhāṅgāhṛtārunnayā lambamaurvyā
svaṣaṣṭyaṃśayuktākṣabhāye tu kendrājyakātadyuto'ṅgopamāṃśasthapaṭṭyāḥ
bhujāgrasthapaṭṭyaṅgasaktajyakāgrāvadhi syāccaraṃ tajjyā cāṅgulāni
bahiḥ khāccaraṃ tvādyaṣaḍbhe bhujāgraṃ
ravau sāyanāṃśe vilomānulomam
palāṃśāpamāṃśotkramajyāyatiḥ kau
pradeyā kujāt tajjakāgre dyupaṭṭī || ” iti
navatiraṃśāśca paridhāvaṅkyante | atha cāpobhayaprāntāt pratyaṅgulaṃ triṃśattriṃśajjyārdhānyaṅkayāni | evaṃ jyāḥ, koṭijyāḥ, utkramajyāḥ, koṭyutkramajyāśca jñeyāḥ
dvitīyèna svadeśīyākṣaprabhājñānāt tadaṃśādijñānam | iha kṣitijād yā
aṣṭādaśojyā saiva kendrād dvādaśījyā | kṣitijādaṣṭādaśyāṃ jyāyāṃ svadeśākṣaprabhāṅgulāni sāvayavāni dattvā tadagre paṭṭī dhāryā | evaṃ kendrāt kṣitau dvādaśāṅgulaśaṅkuḥ
koṭiḥ, śaṅkoḥ paṭṭīṃ yāvad akṣaprabhā bhujaḥ, kendrāt palabhāgraṃ yāvat paṭṭyāṃ palakarṇaḥ karṇa iti palakṣetram | etadanurodhena kṣitijāt paṭṭīṃ yāvat tadakṣaprabhāsaṃbandhyano'kṣāṃśāḥ jñāyante | eṣāṃ jyā akṣajyā bhujaḥ, akṣāṃśotkramajyonā trijyāsamā lambāṃśajyā kṣitau koṭiḥ, yadaṃśe paṭṭī lagnā tadavadhi trijyā karṇa iti
pūrvoktakṣetrasajātīyaṃ dvitīyaṃ kṣetram | atra yadi palakarṇena palabhā bhujo labhyate
tadā trijyākarṇena kimitītyanupātena phalamakṣajyā bhavati | evaṃ palakarṇena
dvādaśakoṭistadā trijyākarṇena kimiti phalaṃ saiva lambajyā | iyameva lambajyā
yatra paṭṭī lagnā tato'dhastāt lambarūpā kendrād api akṣajyāgre bhavatīti draṣṭavyam
itthamaṣṭādaśajyāyāṃ saptaviṃśatyaṅgulānte yadi paṭṭī dhāryate tadā tadanurodhena paridhau
ṣaṭṣaṣṭi 66 rakṣāṃśāḥ syuryadavadhi sarvo'yaṃ gaṇitaprapañcaḥ pravartate | uktaṃ ca gole'yatra lambajalavā jinonkāḥ-' ityādi
tṛtīyena krāntivṛttanyāsastata iṣṭakrāntisādhanaṃ ca | iha khamadhyāt paridhāviṣṭabhujāṃśān dattvā tadagre dhāryamāṇā paṭṭī yatra krāntivṛtte lagati tatratyā yā jyā
tadagrāt khamadhyaṃ yāvat krāntyaṃśāḥ syuḥ | yadi 3438 asyāṃ trijyāyāṃ 1397
iyatī paramakrāntijyā labhyate tadā 30 asyāṃ yantratrijyāyāṃ kiyatī, labdhā
paramakrāntijyā sāvayavā 12
Linked texts (1)
- Grahalāghava — Gaṇeśa Daivajña 1520, Sanskrit