Pramāṇa · Search · About · API

Upapattishekhara 27.2-3.14

Upapattiśekhara 27.2-3.14

Language
Sanskrit

27.2-3.14

vargāntarānmūlamanena bhaktonnatāsujīvāpamamaurvikā syāt
samunnatāsvakṣalavāvabodhād
dṛṣṭe praviṣṭe samavṛttamarke
athonnatakālāgrānnāḍīmaṇḍale caraṃ dattvā tadagraṃ grahabimbaṃ ca spṛśadekaṃ vṛttaṃ
vidheyam | evaṃ carakrāntyagrācāpāṃśairgolatrayamutpadyate | atra krāntisaṃmukhakoṇaḥ
palāṃśakoṭibhāgāḥ | atha dvitīyaṃ tryasram—asyonnatakālāṃśā eko bhujaḥ,
samavṛttīyoggatāṃśā dvitīyaḥ, bṛhadvṛtte'grācāpāṃśāstṛtīya iti | atra viṣuvatsamavṛttasaṃpātotpannaḥ koṇaḥ palāṃśāḥ, samavṛttabṛhadvṛttasaṃpātotpanno grahagatakoṇo
navatyaṃśādhikaḥ, navatyaṃśamitastu tadanya eveti nipuṇaṃ nirīkṣaṇīyam | atha grahagatakoṇaṃ yāvattāvad dharaṇiṃ prakalpya—
‘trijyāguṇād dharaṇikoṭiguṇād vihīnāt
koṭijvayorbhujasamutthitayorvadhena
trijyāguṇācca bhujayorguṇayorvadhena
labdhaṃ guṇo dharaṇisaṃmukhakoṇakoṭeḥ ||’
iti cāpīyatrikoṇamitisiddhāntena samīkaraṇamutpadyate—
(jyāpa . kojyāpa . tri - kojyāyā . tri²)/(jyāpa . kojyāpa) = kojyāu
chedagamena
jyāpa . kojyāpa . tri - kojyāyā . tri² = jyāpa . kojyāpa . kojyāu
pakṣāntaranayanena
kojyāyā = (jyāpa . kojyāpa . tri-jyāpa . kojyāpa . kojyāu)/(tri²)
= (jyāpa . kojyāpa ( tri-kojyāu ))/(tri²)
= (jyāpa . kojyāpa . uu)/(tri²)
= (वि . द्वा . उउ)/(पक^२)
etadvargaṃ trijyāvargād viśodhya śeṣaṃ yāvattāvadvargaḥ—
ataḥ koṇajyānupātaḥ | yadi yāvattāvajjyāvargeṇa tatsaṃmukhabhuja unnatakālajyāvargā labhyate tadākṣajyāvargeṇa kimiti labdhaṃ tatsaṃmukhabhujo'grāvargaḥ | punaranyo'nupātaḥ | yadi palakarṇavargeṇa dvādaśavargastadā sādhitāgrāvargeṇa kimiti phalaṃ