Pramāṇa · Search · About · API

Upapattishekhara 28.1.1

Upapattiśekhara 28.1.1

Language
Sanskrit

28.1.1

udghāṭaya vāsanābhāṣyacakṣurālokyatāmayam
pratnanūtanasudhīsūktirūpapattonduśekharaḥ
eṣā durgāprasādena saccidānandasākṣiṇā
śiromaṇilaghuvyākhyā kalpitā gurudakṣiṇā
atha candragrahaṇādhikāraḥ
grahaṇam | tatra pratiparva grāhyagrāhakayoḥ pūrvāparāntarābhāvo bhavatyeva | uktaṃ hi—
“pūrṇāntakāle tu samau lavādyairdarśāntakāle'vayavairgrahārthaḥ ” iti | paraṃ natu pratiparva
grahaṇaṃ dṛśyate | etena caturtho'pi pakṣo vyudasyate | itthaṃ ca ko nāma grahaṇapadārthaḥ,
yadarthaṃ mudhā dhāvanti | ucyate—pūrvāparāntarābhāve mānaikyakhaṇḍādūne vikṣepe
grahaṇam | evaṃ satyapyūrdhvādharāntare grahaṇamutpadyate | tatra hetuḥ—asmadādidṛṣṭerāvaraṇībhūtatvaṃ tāvad grahaṇakartṛtvam , natu grāhyagrāhakayorbimbasaṃghaṭanam | āstāṃ tāvadeṣa
vimarśaḥ | atredaṃ pṛcchayate—sūryacandrayorgrāhyagrāhakayoḥ ko vā grāhaka iti cet ,
ākarṇyatām-sūryacandragrahaṇe rāhuṇā kāraṇena bhavitavyam | yasmād rāhurnāma pātaḥ
pātavaśād vikṣepaḥ | vikṣepavaśād grahaṇam | asmādavaśyaṃ grahaṇe rāhuriṣyate | rahati
gṛhītvā tyajati sūryacandramasāviti rāhuḥ | rahatyāge| ata eva rāhukṛtaṃ grahaṇamiti
śrutismṛtipurāṇetihāsāḥ | atra golavādinastu—rāhorgrahaṇakartṛtve nirūpyamāṇe
rāhuṇā sūryacandratulyena bhāvyam | yataḥ pūrvāparāntarābhāvaṃ vinā grahaṇaṃ vaktuṃ na śakyate
nātra rāhuṇā pūrvāparāntarābhāvo dṛśyate | nāto grahaṇe rāhorgrāhakatvam--iti
bruvate | nanu pūrvapakṣītyāśaṅkate-aho bhavadbhirgrahaṇe grāhyagrāhakayoḥ pūrvāparāntarābhāva
evocyate, tanna śobhanam | yato yathā grahāṇāmaste bhavantaḥ kālāṃśāntarite sūryād

Linked texts (1)