Upapattishekhara 28.1.p5.4
Upapattiśekhara 28.1.p5.4
- Language
- Sanskrit
28.1.p5.4
kṣitikhaṇḍe ca bṛhad yadatra cādyam
atha lambakacandrakarṇavargā—
ntaramūlaṃ ca bhaved dvitīyakhaṇḍam
kṛtakhaṇḍakayorviyoganighno
ravikarṇena vibhājito'tra lambaḥ
śaśikarṇahṛtastribhajyakāghnaḥ
phalacāpaṃ kila lambanaṃ dṛguttham
prathamānayanād vibhinnametad
vihitaṃ cānayanāt kṛtād dvitīyāt ||” iti
dṛglambanārthaṃ kṣetram (50)
bhūraṃ = bhujaḥ
pūṃraṃ = mahī
atra dvitīyo lambaḥ = dvi. laṃ
atha kamalākaroktā dṛglambananopapattiḥ—
yo bhūpṛṣṭhasthito draṣṭā svasthānāt kiyadbhūbhyantareṇa bhūsaṃlagnamivārkamavalokayati tadanyathānupapattyāvaśyaṃ taddṛkcihnaṃ tvasti tadbhūpṛṣṭhāducchritam | ata eva bhūpṛṣṭhasaktadṛkcihnavaśāt draṣṭārkaṃ tatpṛṣṭhacihnalagnameva paśyati nāntareṇa | atha svadṛkcihnādudayāstārkaṃ yāvad yatsūtraṃ tattu bhūgolaṃ spṛṣṭvaiva gatamastatrocchritadṛkcihnāttad
dṛksūtraspṛṣṭabhūgolapradeśe raviḥsaṃlagna iva dṛśyate dṛṣṭimātraikyāt | bhūpṛṣṭhacihnāttadavadhikāntareṇa samantād bhūmau yadvṛttaṃ tadudayāstakṣitijam | svadṛkcihnācca tatkṣitijaspṛṣṭaravidṛksūtrasambandhenāsamantād ravigole'pyudayāstakṣitijaṃ kalpyaṃ tadūrdhvaṃ tu golakhaṇḍaṃ
nadṛśyam | tadadhaḥsthitaṃtvadṛśyam | atha yatra kutra sthitārkād dve sūtre bhūdṛkcihnalagne kārye te tadākhye bhavataḥ | te ca candragole yatra lagne tatra garbhadṛksūtracihnasaṃjñe
staḥ tayostadgole'ntaraṃ dṛgvṛttagatatvād dṛglambanaṃ syāt
tatrodayāstakṣitijasthe ravau lambanasādhanārthaṃ kṣetrasaṃsthaivam-svadṛkcihnād
ravigataṃ sūtraṃ bhūgole yatra spṛṣṭaṃ tadgolamadhyapradeśa eva taddṛksūtraṃ tulādaṇḍavat tiryak