Pramāṇa · Search · About · API

Upapattishekhara 28.1.p5.4

Upapattiśekhara 28.1.p5.4

Language
Sanskrit

28.1.p5.4

kṣitikhaṇḍe ca bṛhad yadatra cādyam
atha lambakacandrakarṇavargā—
ntaramūlaṃ ca bhaved dvitīyakhaṇḍam
kṛtakhaṇḍakayorviyoganighno
ravikarṇena vibhājito'tra lambaḥ
śaśikarṇahṛtastribhajyakāghnaḥ
phalacāpaṃ kila lambanaṃ dṛguttham
prathamānayanād vibhinnametad
vihitaṃ cānayanāt kṛtād dvitīyāt ||” iti
dṛglambanārthaṃ kṣetram (50)
bhūraṃ = bhujaḥ
pūṃraṃ = mahī
atra dvitīyo lambaḥ = dvi. laṃ
atha kamalākaroktā dṛglambananopapattiḥ—
yo bhūpṛṣṭhasthito draṣṭā svasthānāt kiyadbhūbhyantareṇa bhūsaṃlagnamivārkamavalokayati tadanyathānupapattyāvaśyaṃ taddṛkcihnaṃ tvasti tadbhūpṛṣṭhāducchritam | ata eva bhūpṛṣṭhasaktadṛkcihnavaśāt draṣṭārkaṃ tatpṛṣṭhacihnalagnameva paśyati nāntareṇa | atha svadṛkcihnādudayāstārkaṃ yāvad yatsūtraṃ tattu bhūgolaṃ spṛṣṭvaiva gatamastatrocchritadṛkcihnāttad
dṛksūtraspṛṣṭabhūgolapradeśe raviḥsaṃlagna iva dṛśyate dṛṣṭimātraikyāt | bhūpṛṣṭhacihnāttadavadhikāntareṇa samantād bhūmau yadvṛttaṃ tadudayāstakṣitijam | svadṛkcihnācca tatkṣitijaspṛṣṭaravidṛksūtrasambandhenāsamantād ravigole'pyudayāstakṣitijaṃ kalpyaṃ tadūrdhvaṃ tu golakhaṇḍaṃ
nadṛśyam | tadadhaḥsthitaṃtvadṛśyam | atha yatra kutra sthitārkād dve sūtre bhūdṛkcihnalagne kārye te tadākhye bhavataḥ | te ca candragole yatra lagne tatra garbhadṛksūtracihnasaṃjñe
staḥ tayostadgole'ntaraṃ dṛgvṛttagatatvād dṛglambanaṃ syāt
tatrodayāstakṣitijasthe ravau lambanasādhanārthaṃ kṣetrasaṃsthaivam-svadṛkcihnād
ravigataṃ sūtraṃ bhūgole yatra spṛṣṭaṃ tadgolamadhyapradeśa eva taddṛksūtraṃ tulādaṇḍavat tiryak