Pramāṇa · Search · About · API

Upapattishekhara 40.1.90

Upapattiśekhara 40.1.90

Language
Sanskrit

40.1.90

atra yogatārāṇāṃ viṣaye pratikṛtibhedāvagatasaṃkhyābhedāt kāpi tāsāmākalane matibhedo'pi dṛśyate| iha prāyeṇa bahumatasiddhā yogatārā eva likhitāḥ
bhedanirūpaṇe tu 'sthūlā syād yogatārakā' iti satve'pi nairmalya-vedha-darśanatāratamyavaśāt tadbhedapatane bījamutpatsyāmaḥ| idānīṃ prakhyāpitāyā revatyā viṣuvāṃśādestu aśvincādiyogatārāṇāṃ praghaṭṭake vinyastā eva | anyāsāṃ yogatārāṇāṃ
matabhedena viṣuvāṃśādipradarśanaṃ gauravabhayādupekṣitam
iha viṣuvāṃśādiṣu viṣuvāṃśakrāntī vijñāya bhogaśarau tathā bhogaśarābhyāṃ
viṣuvāṃśakrāntī cādhastanena vidhinā vijñāyate | tathā hi kalpyate nirdiṣṭakṣetre-nirdiṣṭatārāṇāṃ bhujayugmato'nyabhujajñānārthaṃ kṣetrama (78)
saa = nāḍīvṛttam
saba = krāntivṛttam
saga = vimaṇḍalam
sa = sāyantameṣādiḥ
gama = dhruvaprotavṛttam
gata = kadambaprotavṛttam
tena sama = viṣuvāṃśāḥ, gama=spaṣṭakrāntiḥ,
sana = grahadhruvāṃśāḥ, gana=grahaśaraḥ | nasama=paramakrāntiḥ
atha gamasa cāpajātye 'ma' samakoṇaḥ, tena golatrikoṇamityā-\therefore kojyā saga=kojyā sama×kojyāgama.........(1)
kospa gasama=jyā sama×kospagama.........(2)
evamatra saga bhujaḥ, gasama koṇaśca jñātaḥ
punaḥ gasana cāpajātye'ga' koṇaḥ, saga bhujaśca jñātaḥ | 'gata' 'sana' bhujau
jñeyau | atra gasana=gasama-nasama,
\therefore jyāsa=jyāsaga×jyā (gasama-nasama).........(3)
spasata=spasaga×kospa (gasama-nasama).........(4)
atra sūryasiddhānte-'aśīti 80bhāgairyāmyāyāmagastyo mithunontagaḥ 90