Pramāṇa · Search · About · API

Upapattishekhara 46.1.1

Upapattiśekhara 46.1.1

Language
Sanskrit

46.1.1

kiṃca dhruvabhramākhyayantraṭīkāyām “.....parito dvādaśatārākābhimatsyākāramaṇḍalamupalakṣyate | tasya dhruvamatsyasaṃjñā nirmitā | tanmukhapucche sthūlatārakādvayaṃ dūrāt dṛśyate | tanmadhye yā mukhasthā sā dhruvatārāyāḥ tribhiraṃśairantaritā, yā tu pucchasthā sā dhruvatārāyā navabhiraṃśairantaritā | ubhe parasparaṃ ṣaḍaṃśāntarite staḥ | te dhruvatimimukhapucchādhiṣṭhite tārake vedhavivaramadhye samakālamāgacchataḥ ||” iti
saiṣā dhruvatārāpi kālāntare svasthānaṃ tyajati | tathā ca siddhāntatattvaviveke—
‘evaṃ bhagolake vṛttaṃ kadambādyajjināṃśakaiḥ
dhruvavṛttaṃ tu tajjñeyaṃ bhagolacalanāccalam
athatadvṛttagaṃ yadyadbhavedvaṃ svavṛttibhramāt
dhruvasthānasthitaṃ tattad dhruvabhaṃ svasvakālajam |’
siddhāntadarpaṇe tu saviśeṣamuktam—
‘liptā tithyaṃ 15 śamānaḥ 4 khe yatra rājatyudagdhruvaḥ
na tanmadhyadhruvasthānaṃ sūtrapātārhamiṣyate
kṛtāṣṭa 84 liptāntarito nijakendrād yato dhruvaḥ
meṣādistho bhramatyasmāt pauṣṇabhe (27) gaganāṅgage ||’
evaṃ pāścātyānāṃ mate'pi dhruvacalanaṃ parīkṣitaṃ draṣṭavyam | athātra tārakāṇāṃ
sanniveśaviśeṣeṇa prācīnasaṃjñāntarāṇi tārāvilāsādau vilokyāni | tadetad
vistarabhayānna prapañcitam | yattu katipaye navīnā grahatārakāṇāṃ navanavāṃ saṃjñāṃ vyavaharanti tadetatprācīnasaṃjñāsaṃnipāte bhramotpādakatvād bahuvirodhācca sarvathā śuddhamārgapravṛttairnādaraṇīyamiti
' triskandhavidyākuśalaikamallo
lallo'pi yatrāpratibho babhūva
jāte'pi kiñcidgaṇitādhikāre
pātādhikāre khalu nādhikāraḥ ||' iti
candragolāyanasaṃdhyarthaṃ kṣetram (84)

Linked texts (1)