Samaravijayodaya 16: atha ṣoḍaśo'dhyāyaḥ
Samaravijayodaya 16
- Language
- Sanskrit
Contents
- 16.54 — 2 parts
atha ṣoḍaśo'dhyāyaḥ
16.1
atha kālacakrametad vakṣye svāyuḥparīkṣaṇaṃ samyak
kāle pauṣṇe prāpte nirīkṣayeccāramudayādyaiḥ
16.2
samasaptagate sūrye svajanmanakṣatrasaṃsthitaścandraḥ
pauṣṇaḥ kālaḥ sākṣād bhavatyasau nānyathā loke
16.3
viṣusaṃsthe divasakare janmakṣairndurbhavet sa pauṣṇo'yam
gurumi(tre ? trau) dhanuṣi harau nivasantau yadi ca pauṣṇo['yam
16.4
hṛtpadmamūrdhvanālaṃ dvādaśapatraṃ bhavedadhovaktram
meṣādirāśisahitaṃ dakṣiṇavāmānvitaṃ sauram
16.5
mṛtyurdvividho jñeyaḥ kālākālāśrito nṛṇāṃ loke
arvāṅmṛtyustakālaḥ śatāyuṣaḥ kālamṛtyuḥ syāt
16.6
tasya dvividhasyorkāt samīkṣyate kālavañcanā sadbhiḥ
apamṛtyoḥ pūrvametaccihnaṃ kālasya vakṣyāmi
16.7
tum̐ṭyādyaṅgaḥ kālaḥ sa ca dvidhāntarbahisthitaḥ sarvaḥ
arkaprāṇasthitayā gatyārkāt kaulayatyeṣaḥ
16.8
rāśau karkaṭake'rke kāle suparīkṣayed divā cāram̐m
makarasthe divasakare parīkṣayed dakṣiṇāyāṃ caim̐
16.9
vāme vāmaparīkṣā dakṣiṇanāḍyāṃ ca tatparīkṣā syāt
madhye madhyaparīkṣāṃ kuryāt samyaṅ maruccāre
16.10
vātavyādhivikārācchleṣmavikārādajīrṇadoṣācca
śayanāsenābhighātād viparītacaro bhavecchvāsaḥ
16.11
samakāyāsanaviṣṭaḥ samadṛṅ maunī samādhinirdvandvaḥ
śuddhopavāsyanidraḥ parīkṣayedātmasañcāram
16.12
vidhivihitāyuḥpuṃsaḥ same na doṣo'sti pañcanāḍīnām
ādhikye viparīto hīne doṣaśca sañcāre
16.13
brahmāṅgadhātuvasurandhradiśādināṅghritriṃśadvimāsanayanānarasāgareṣu
vedāṅgamaṅgaladiśāravipañcaviṃśatpuṃdevavarṇasukalāpadaśābdaipadmāḥ
16.15
bhūtāśātithiviṃśatattvapuruṣajyotirmanurvighnahṛt
triṃśanmāsapadottaratridaśakaṃ dvātriṃśadindrādibhiḥ
vahnidvīndurasāgninetrahimakṛnmāsārddhadiksāyakartrivyekāsthitajīvitasya ca samā māsā dinādikramāt
pañcadaśāntaratithayo daśārddhatoyāntri pañcamāntaiḥsthāḥ
viṃśatyabde tithayaḥ ṣoḍaśa saṃśodhanīyāstāḥ
16.16
sampūrṇo bhavati sadā sarvagataḥ sarvakṛt prabhurnityaḥ
saṃśodhito'pi kālaḥ subhāgahāraḥ krameṇaiva
16.17
prathamadvitīyayośca dvāsaptativṛddhibhāgahāro'yam
ṣaṭtriṃśacca ṣaḍardhe caturthake'ṣṭādaśa proktāḥ
16.18
ṣaṣṭitridaśādināni triguṇaṃ kṛtvaikapiṇḍitaiḥprāṇaim
sa hared dvāsaptatibhiḥ punarbhājet ṣaṣṭibhistriśataiḥ
16.19
abdāste tallabdhāḥ śeṣāstriṃśadbhiruddhṛtā māsāḥ
taccheṣāṇi dināni jñātavyānyātmasaṃvidbhiḥ
16.20
ṣaṣṭhīmārabhya tataścaturdaśīṃ yāvadatra saṃśodhya
vihared dvāsaptatibhiḥ prathamottaravṛddhisaṃguṇitaiḥ
16.21
ekasyāṃ yadi nāḍyāṃ vahati marut ṣaḍdināni yatsattam
dve varṣe nava māsā dināni cāṣṭādaśoktāni
16.22
sapta dināni samīro vahati tadā cennirantaraṃ nāḍyām
varṣatrayamuddiṣṭaṃ māsāḥ saptātra ṣaḍ divasāḥ
16.23
aṣṭamadi(nā ? ne')bdayugalaṃ māsacatuṣkaṃ ca tasya nirdiṣṭam
divasā horāsaṅkhyāḥ sākṣāt tasyāyuṣaḥ saṅkhyāḥ
16.24
navame'hani varṣe dve māsau dvau tasya tatra ravidivasāḥ
daśame'bdayugaḷametannirdiṣṭaṃ tasya jīvasya
16.25
ekādaśaikavarṣaṃ nava māsāste̍ pratidinināṃ ca
dvādaśadine'bdamekaṃ māsāḥ saptaiva ṣaḍ divasāḥ
16.26
varṣaṃ māsacatuṣkaṃ trayodaśāhe(pu? tu) tatra manudivasāḥ
eko'bdo dvau māsau dvādaśadivasāśca bhūtadine
16.27
(varṣaṃ ca caturmāsāstrayodaśe'smin divāścaturviṃśāḥ
eko'bdo dvau māsau dvādaśadivasāni bhūtadine
pañcadaśadivasavāre dakṣiṇanāḍyāṃ samīraṇasyaiva ?)
pañcadaśadivasavāre dakṣiṇanāḍyāṃ samīraṇo yāvat
ekākāreṇa ghanaṃ tasyāyurvarṣamekaṃ ca
16.28
ṣoḍaśadinamārabhya ca yāvadviṃśaṃ marud bhavet tāvat
ṣaiṣṭitriśaddinānāṃ ṣaṭtriṃśadbhirviśodhya punaḥ
16.29
triṃśadbhaktavilabdhā māsāste syurdināni śeṣāṇi
paścāt taddviguṇāṃstaiḥ ṣaṭtriṃśadbhirviśodhyordhvam
16.30
ṣoḍaśadinadaśamāsā dināni ho(rā? ro)palakṣitānīha
saptadaśanavamāsā dināni cāṣṭādaśa proktāḥ(?)
16.31
aṣṭādaśadinacāre hyaṣṭau māsā dinārkasaṃkhyeyam
ekonaviṃśacāre māsāḥ saptātra ṣaḍ divasāḥ
16.32
viṃśatidivase vāyurvahati yadā yasya dehino nāḍyām
ṣaṇmāsāstasyāyuḥpramāṇasaṃkhyā mayā proktāḥ
16.33
'ata ūrdhvaṃ ṣaṇmāsāṃstrigu(ṇañcā ? ṇāṃścā)ṣṭādaśena saṃ[śodhya
vibhajet tantriṃśadbhirlabdhā māsāstato divasāḥ
16.34
māsāḥ pañca dvādaśa dināni tasyaikaviṃśatiścāre
dvāviṃśatiyugamāsāstasya caturviṃśatirdivasāḥ
16.35
yugamāsāḥ ṣaḍdivasāstadā trayoviṃśatipracāreṇa
aṣṭādaśadinamāsāstrayaścaturviṃśacāreṇa
16.36
māsāstrayo bhavanti hi cāre'smin pañcaviṃśake nityam
ata ūrdhvaṃ prākkathitaṃ pauṣṇe kālasya cakre'smin
16.37
atha bāhyaparīkṣaṇamapyanyaṃ kālasya nirṇayaṃ sāram
svasthānāṃ puruṣāṇāṃ vakṣye svasthetarāṇāṃ ca
16.38
savyāpasavyato'bjaṃ śatapatraṃ śabdarāśibhedena
atha mālinīvibhedāḥ śatāyuṣo vipravinyāsaḥ
16.39
pañcāśaddalambujamādikṣāntairanukrameṇaiva
pañcāśadabdamāyuḥ puṃsāṃ suparīkṣyate cakre
16.40
kādicaturviṃśatibhirbhāntairvarṇairanukrameṇaiva
tatrāsya caturviṃśatisaṃkhyāyuḥ proktamatraiva
16.41
praṇavo haṃso vādyastumburudevo'tha kālabījaṃ vā
tanmadhye sampūjya sragādibhirgandhadhūpaiśca
16.42
sitaghaṭikālekhanyā kumārikāhastadattayā mṛdvyā
gomayālipte gupte bhūmitale śuddhadeśe tu
16.43
salilarasadarpaṇā1rciṣi sugandhapuṣpaiḥ pradhūpadīpādyaiḥ
saṃpūjayet subījaṃ bhojyādyaistarpayet samyak
16.44
nāśran śayīta śuddhaḥ prabhātakāle tato nirīkṣeta
taccakravarṇarā(śi ? śe) rnaṣṭānaṣṭacyutacchāyām
16.45
aṅgakṣaye'pi hāniṃ pūrṇe pūrṇāyurāhurācāryāḥ
kṛṣṇe maraṇaṃ jñeyaṃ śukle puṣṭiṃ bhayaṃ dhūmre
16.46
raktakṣataṃ ca vikṛte saumye saumyaṃ vibhīṣaṇe kalaham
phalabhedaḥ saṃprokto varṇākṛtibhedataḥ sakalam
16.47
gandhāmbuśarāvasthāḥ sṛṣṭā mṛdgolakāśca tāvantaḥ
saṃlikhitagarbhakāste suparīkṣyāḥ pūjitāḥ samyak
16.48
yadgolakaṃ viśīrṇaṃ tadvarṣe mṛtyumādiśenmatimān
dīpo vāntaḥ sthāpyastacchāntau tad bhavatyeva
16.49
vijñātābdaḥ puruṣaḥ paścānmṛtimāsasaṃparīkṣyātmā
cakraṃ dvādaśajīvaiḥ saṃlikhya tataḥ parīkṣeta
16.50
vijñātamāsasaṃkhyaṃ cakraṃ tithibodhanāya saṃlikhya
savyāpasavyamārgān kṛtvā vidyānnijāṃ ca tithim
16.51
yāmāvabodhanārthaṃ yāṣṭairaṣṭārakaṃ likheccakramū
ghaṭikāvabodhanāya ca tadeva punarīkṣyate cakram
16.52
sākṣācchetādighaṭikāvināśakālātmakābhisaṃsiddhyai
vidhireṣa hi saṃproktaḥ svasyāpi cairasya vā tantre
16.53
niyatāniyatatvena dvividhamariṣṭaṃ prakalpitaṃ munibhiḥ
vidyānniyatabhavañcyaṃ tathetared vañcanīyaṃ ca
16.54
yasmin māsi muhūrte śvāso vinivartitaḥ sphuṭaṃ yasya
tasmin māsi muhūrte tasya tadante mṛtirjñeyā
16.54.p1
kālajñānaṃ samyagākhyātamiṣṭamantrataścārāt || 54^1
16.54.p2
iti saṅgrāmavijayodaye ṣoḍaśo'dhyāyaḥ