Yogayatra 1
Yogayātrā 1
- Language
- Sanskrit
1.1
yaś cakṣur jagataḥ sahasrakarabad dhāmnāṃ ca dhāmā 'rkavan
mokṣadvāram apāvṛttaṃ ca ravivad dhvāntāntakṛt sūryavat/
ātmā sarvaśarīriṇāṃ savitṛvat timāṃśuvat kālakṛt
sādhvīṃ naḥ sa giraṃ karotu savitā yo 'anyair atulyopamaḥ//
1.2
vakṣyāmi bhūpam adhikṛtya guṇopapannaṃ
vijñātajanmasamayaṃ pravibhktabhāgyam/
ajñātasūtim athavā 'viditaiṣya bhāgyaṃ
sāmudrayātrikanimittaśataiḥ pṛthūktaiḥ//
1.3
karma 'nyajanmajanitaṃ sad asac ca daivaṃ
tat kevalaṃ bhavati janmani satkulādye/
bālyāt paraṃ vinayasauṣṭhavapātratā ca
puṃdaivajā kṛṣivad ity upapādyam etat//
1.4
sāmantakālayasudhodyamamantrabhṛtyair
daivena ceti kṛṣivan nṛpateḥ phalāptiḥ/
syāc chidram ekam api cet tata eva sarvaṃ
nāśaṃ prayāti hi dṛteḥ sravaṇād iva 'mbhaḥ//
1.5
graharkṣatithyudgamarāśihorā
dreṣkāṇabhāgādyanukūlamātram/
bhaved yiyāsor yadi siddhihetuḥ
svayaṃ bhaved daivavid eva rājā//
1.6
mantrābhiṣekamaṇibandhanaśāntikarma
homopavāsasurayāgajapādimātram/
syāt siddhihetur atha ced vijagīāato 'rīṇ
kasmāt tadā narapatir na bhavet purodhāḥ//
1.7
budhārthaśāstrāṇy api mantriṇo 'pi
kuyuḥ praṇāmaṃ na nareśvarāṇām/
yady ābhijātyadvipavājipatti
kośādyapekṣā na bhavet pradhānā//
1.8
svadeśe santuṣṭaḥ karituragakośe sati na yo
bhaved yāyī saindhaiḥ kṛtaparibhavo yāti vilayam/
svacakreṇaiva 'sau kṣapitadhanarāṣṭro bhavati vā/
gato yo nādatte sunayacarito nītividhūrān//
1.9
ulūkasya dhvāṃkṣo niśi valibhujāṃ so 'hni vaśagaḥ
sthale nakraṃ siṃho mṛgapam udke hanti jalajaḥ/
abudhyā yaḥ kālaṃ vrajati nṛpatir deśam athavā
hate darpe vākyaṃ smarati viduṣāṃ so 'rivaśagaḥ//
1.10
ripoḥ kṛtvā 'vajñāṃ jitam iti viditvā madabalān
na yatno hātavyaḥ śikhiviṣasamo 'lpo 'pi hi ripuḥ/
pramatto 'dreḥ kuñjād ayutabalabhāgair api narair
hato baddhastambhe kakhati madalekhāṃ dvipapatiḥ//
1.11
vapraprākārayantrapraharaṇaparikhātoya*meyendhanāḍhyaṃ[K.dhānyendhanāḍhyaṃ
durgaṃ kṛtvā ''tmagupataṃ dvipaturagabhiṣakśilpiviprābhyupetam/
lubdhatrastābhimāniprakupitakubhṛtāṃ jñātaśīlair vihīnaṃ
kṛtvā śūrāptasaṃsthaṃ paraviṣayam iyāc chuddhapārṣṇir narendraḥ//
1.12
budhvā śaktiṃ svaparabalayoḥ sāmam ekapradānaiḥ
kṛtvopāyair vyasanasamaropāyasaṃrakṣaṇaiś ca/
bhaktyā sādhūn dhanavirahitān arthalubdhāṃś ca dānair
neyād bhedais tribhir api na ye sādhayet tāṃś ca daṇḍaiḥ//
1.13
sāmno jīvaḥ sabhṛgutanayo daṇḍanāthau kujārkau
dānasyenduḥ śikhiyamabudhāḥ sāsurā bhedanāthāḥ/
vīryopetair upacayakarair lagnagair vīryagair vā
tat tat siddhiṃ vrajati tad ahaḥsv āṃśakair vāpi teṣāṃ//
1.14
ṣāḍguṇye sandhir ādau paripaṇaracito vigraho 'syāpakārī
naitau ced āsanaṃ tat parapuragamanaṃ sarvasaineyna yānam/
sainyārddhenābhiyukte parapuram api yat tad dvidhāyānam uktaṃ
saṃśleṣo 'nyatra yaḥ syāt sa khalu nigaditaḥ saṃśrayo 'nyo guṇānam//
1.15
madhyāhne 'rkas tuhinakiraṇo nityam ākrandasaṃjñaḥ
pauraḥ pūrve bhavati dinakṛd yāyisaṃjño 'ntyasaṃsthāḥ/
jīvaḥ sauris tuhinakiraṇāsyātmajaś ceti paurāḥ
ketur yāyī sabhṛgujakujaḥ siddhikānandanaś ca//
1.16
yānaṃ yāyibhir āsanaṃ śubhakarair vīryānvitair nāgarair
dvaidhībhāvam iyād yadā śubhakarāḥ paurāḥ sayāyigrahāḥ/
saumyaiḥ sandhir asadgrahaiś ca balibhir yuddhe 'nukūlair jayaḥ
sarvair apy aśubhapradair narapatir daivāmbitaṃ saṃśrayet//
1.17
kośo hi rājyatarumūlam ato 'sya śākhāḥ
pakṣī vipakṣa iva kiṃ nidhanaḥ karoti/
annād ivendriyagaṇo vasutas tathā 'nnaṃ
tatprāptirakṣaṇavivṛddhiṣu yatnavān syāt//
1.18
nīcācirāḍhyanṛpavallabhataskarebhyo
rāṣṭraṃ nṛpeṇa parirakṣyam ato 'sya kośaḥ/
kāle karapraṇayanaṃ ca yathocitānāṃ
tan nārthayed bhavati yena janāpavādaḥ//
1.19
yātrā nṛpasya śaradīṣṭaphalā madhau ca
chidre ripor na niyamo 'sti ca kecid āhuḥ/
chidre 'py arer bhavati daivayutasya siddhiḥ
sāmānyam āmiṣam idaṃ pratibhūmipānām//
1.20
śatror vadhāya sacivaṃ śubhadaivayuktam
ājñāpayen nṛpatir ātmani daivahīne/
jahyān na cārtham ati daivaparo 'pi bhūtvā
dṛṣṭe dvipe dvipapadānusṛtiḥ kim artham//
1.21
kālo 'bhyupaiti sakṛd eva naraṃ kathaṃcit
prāpnoti tan na samayaṃ khalu kālakāṃksī/
kālena gocaragatān anapekṣya bhakṣyān
mandakramo 'py ajagaraḥ samupaiti siddhim//
1.22
durgasthitaṃ phalam apakvam analpayatnāt
saṃsiddhim apy upakaroti guṇaṃ na puṃsām/
sādhāraṇaṃ svapatitaṃ ca bhaved yato 'taḥ
kāle 'bhiyuktapatitaṃ rasavat sukhāya//E22
Linked texts (1)
- Indische Sprüche — Otto von Böhtlingk 1863, Sanskrit
Discussed in (1)
- History of Dharmaśāstra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) — Kane 1930, English