Anandarangacampu (Ānandaraṅgacampū)
आनन्दरङ्गचम्पू
On the life of Ānandaraṅga.
- Language
- Sanskrit
- Author
- Śrīnivāsa
- Extent
- 383 passages, 8,130 words
- Text
- partly digitised
- Source
- archiveorg · Ananda Ranga Vijaya Campu Of Srinivasa Kavi; ed. V. Raghavan; Palaniyappa Brothers; 1948 · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…
Contents
- 1 — 46 parts
- 2 atha dvitīyastabakaḥ — 42 parts
- 3 atha tṛtīyastabakaḥ — 27 parts
- 4 — 59 parts
- 5 atha saptamastabakaḥ — 45 parts
- 6 atha ṣaṣṭhastabakaḥ — 56 parts
- 7 atha saptamastabakaḥ — 60 parts
- 8 athāṣṭamastabakaḥ — 35 parts
Text
1.2
caturmukhamukhākhilāmaraśirassurabhyā^1rtavabhramadbhramaramaṇḍalākulitapādapaṅkeruham
sudhāśanavadhūhaśayavyajanavātadhūtāṃśukaṃ
viśaṅkaṭaghaṭodaraṃ gajamukha sadāhaṃ bhaje
1.3
tadātvapronmīlatkuvalayadalaśyāmalatanuḥ
tanotu śrīkāntaḥ śriyamakhilakalyāṇajananīm
sphurantīmāśliṣyannurasi dayitāṃ vidyutamiva
svabāhābhi- śaśvanmuditamadhurasmeravadanaḥ
1.4
yatphāla ^2 locanavirocanakumbhajena
cetobhuvaśculakitaḥ kila darpasindhuḥ
nityaṃ saha kṣitidharavrajarājaputryā
citte mama sphuratu candrakalāvaṃtaṃsaḥ
1.5
nālaṃ vilokitumabhūt pati^3rindirāyāḥ
yatpādapaṅkajamajo'pi yaduttamāṅgam
śoṇācalākhyamamalaṃ karuṇālayaṃ me
jyotiḥ puraḥ sphuratu nistulamaprameyam
1.6
vāgdevatā vasatu me rasanāgrabhāge
sūktiśriyai vimalasūnṛtadivyararūpā
yadvaikharīvilasitairbhuvaneṣu sarve
jīvanti santatamudāraguṇā manuṣyāḥ
1.7
śrīkāntadivyapadapadmamilindacittaśrīśrīnivāsavibudhastu mude budhānām
sānandamullasitasarvrasānubandhamānandaraṅgavijayaṃ tanute prabandham
1.8
gaṅgādharādhvarisudhāndhisudhākareṇa
śrīśrīnivāsakavinā vinayānvitena
utsārya mānasikamatsaratāṃ mahāntaḥ
prītāḥ kṛtāṃ kṛtimimāmavalokya santu
1.9
atra khalu jagati durvāraniravadhikabhujabalanirvāpitasuparvagarvaiḥ, kharvetaraparākramākrāntaniḥśeṣavasundharādhīśvaramattadantāvalaghaṭonnatagāḍha kuṃbhasthalīsalīlavidāraṇapaṭutaradāruṇadambholika (ṭhina)taratīkṣṇaharyakṣakūṭilanakharāyamāṇaśitaśikha¹śilīmukhaiḥ, kṛtamukhaiḥ,
duścaratapaścaryāsamārādhanasumukhīkṛtacaturmukhaprasādādhigatavaralābhagarvaparvatādhirūḍhai.², vyūḍhoraskaiḥ triviṣṭapa ivādduṣṭadhiyo
vinaṣṭakaruṇatayā dharaṇīgīrvāṇānapi muhurmuhurbādhitum
avanītalamavatīrṇaiḥ, santatavitataparaśśatasāṅgrāmikasyandanamadakaraṭi³ghaṭācaṭulaghoṭakapādātavrātasaṃbhṛta ⁴ durdharṣataradhvajinīsahasrasaṃkuladaśadiśāmārgeḥ, bhogaikaparaiḥ, akhilalekhalekhādaṃbhastaṃbhanasubhagaṃbhāvukadostaṃbhasaṃbhāvitasuṃbhanisumbhopasundamadhukaiṭabhapramukhānekadānavavyūhavivartairiva⁵ vigītavṛttaiḥ, saṃvartasamayavijṛṃbhitakālakālagalakālimanyakaraṇadhurandharadyutiviśṛṅkhalakheladvalāhakairiva lokaikabādhanodyataiḥ, ¹sadyo'vadyotitapradyotanagamananirodhanajanitehairmandehairiba
aharaharabhivardhamānaiḥ, mānaikadhanaiḥ, ² kadāpi anabhisandhānagocaranidhanaiḥ, jarāsandhacedīśvarapauṇḍrakakālayavanamuranarakograsenatanubhavaprabhṛtibhiḥ, ³ dharaṇīpatibhiḥ adhiṣṭhitā, nitāntadu sahabharākrāntā
klāntatanuḥ ananyaśaraṇā śaraṇāgatabharaṇāṃlaṃkarmīṇasya nikhilabhuvanāvanadīkṣādhurīṇasya sādhujanaikamitrasya padmanetrasya śāsanena
triviṣṭapāntaraniviṣṭam, duṣṭaduṣṭajananigrahānugrahādhikṛtam, āviṣkṛtanijabhujavīryāpāstadityapatyasantatiparibhūtiṃ bhūtadhātrī sahasrākṣaṃ
prati prātiṣṭhata | pratiṣṭhamānā punaratikomalacaraṇakamalaśiñjanmaṇinūpurastanitasamāhṛtapurandarapuravāhinī⁴riraṃsukalahaṃsikādavīyasīṃ padavīmatītya santatakusumitakalpānokahanivahanibiḍanandanavanasañcaritaśiśiramṛdulasurabhilasamīrakiśorapanīyamānasṛtijanitaśrāntiḥ ,
aśrāntānubhūyamānābhinavadivyabhogopajanitaharṣotkarṣakarmasuparvasamudāyanibiḍīkṛtaparisaram, prasaradurutarānandasāndrasiddhagandharvavidyādharamithunaparigīyamānapuruhūtāpadānaprabandhārthāvadhāraṇaikatānasabhāstārasaṃbhāvyamānaśunāsīramahivistarodāram1, anudārajanāśaraṇam, anāśrayaṇīyamakṛtapuṇyaiḥ, aprārthanīyamakṛtārthaiḥ, adarśanīyamaśubhadarśibhiḥ, anavaratamakhilamaṅgalasampattiniketana valabhedanapuṭabhedanam paramāsthāvatī vasumatī satvaramavajagāhe
agādagaripoḥ sabhāṃ tadanu dānavopaplavaṃ
nivedya valavairiṇe vasumatī puraskṛtya tam
gatātha caturānanaṃ śaraṇamabjajātastatastayā saha sudhārṇavaṃ suravṛtaḥ pratasthe prabhuḥ
1.10
sā cācireṇa diviṣatpariṣaddvayatītya
mārgaṃ sudūramamṛtārṇavamāluloke
manthānabhūbhṛdabhighātanajātakopāt
kampāyamānamiva cañcalavīciṃjālam
1.11
garjantamanyonyakṛtāṅgabhaṅgaistuṅgaistaraṅgairhasitādriśṛṅgaiḥ
antaḥsthitaurvānalajātadāhaduḥkhādivākrandanamutsṛjantam
1.12
nirvarṇyarṇavacañcalatvamasakṛt svargīkasaste paraṃ
tatputryāṃ ca śaśaṅkire guṇamimaṃ lakṣmyāṃ vilakṣāśayāḥ
loke kāryaguṇā bhavanti janitā yat kāraṇānāṃ guṇairyuktaṃ tat kila tāntrikairanumataṃ siddhāntasavedibhiḥ
1.13
uttaṅgavīcinicayaḥ payodheścakāsti vistīrṇatayā krameṇa
murārimārādabhigantumeṣāṃ durvarṇakārohaṇamālikeva
1.14
atha rathāṅgāyudhavilokanāya ambarāntaravinihita¹ vilocanāñcalā nimiṣāntareṇa² animiṣapariṣad upaniṣadiva viśeṣitapuruṣottamotkarṣā, ^1varṣāsu saharṣā dhārādharamiva mayūrasantatiḥ, sāgarāntare sārasanābhaṃ sakalabhuvanāvanāya samudañcitayoganidrāmudraṃ bhadraśravasamadrākṣīt
kālābhrābhā kalaśajaladhau kāciduddāmakāntiḥ
kalyāṇābhāmapi nirupamāmāntike saṃvahantī
tejo'bhāvastama iti mataṃ khaṇḍayantīva teṣāmāsīdakṣṇāmatithiratidhīvṛttirapyātmabhājām
1.15
bhujaṅgarāje śayane śayānaṃ vihaṅgarājena ca sevyamānam
te nirjarāstatra nabhogadhanābhaṃ sākṣādakurvannaravindanābham
1.17
ambhodhiḥ puṇḍarīkaṃ, dalatatiramalā vīcimālāḥ, parāgāḥ
phenāḥ, kiñjalkarūpā kalaśajaladhijā, karṇikā śeṣabhogī
ānandākhyaṃ marandaṃ pibati¹ madhuripurbambharaḥ saṃbhṛtāṅgastatrāyātāḥ samastā jhaṭiti hi marutaścañcalīkartumenam²
³tadanantara⁴manantoragasubhaga bhogopamanijabhujāvāryavīryākrāntasakalalokasantatasamudbhūtapūrvasuparvānvayakarmīravikaṭāṭavīpaṭala -dāhacaṭulamahābalasakham anaghātmīyajanabṛndāya muhurmuhuryugapadeva
caturvidhapuruṣārthapratipādanadhṛtamanaskatayeva'āviṣkṛtacaturbhujaṃ, kṣīrārṇavamathananirvahaṇālaṃkarmīṇakūrmāvatāroddhṛtamahāmahīdharabharaṇaśrānteriva
aśrāntākalitaśayanādaram , adrajaṭharavivaraviracitāsanabhuvanasvavahanāsahiṣṇutayeva pratimukhasuṣirasamunmiṣitabahalataraśvasitamārutagatāgatonnatānatavātāśitavrātaketubhūtānantāpaghananiyatanidrāmiṣeṇa līlāviśeṣaviracitaḍolādhirohaṇam, kamanīyānanaśaśāṅkaspṛhāsannaddhagūḍhacaraṇasādhvasacañcalayeva santatamarṇavakanyakayā āliṅgitam , indirāvadanakumudabāndhavasānnidhyādiva mukulīkṛtalocanakamalam , amalīmasamunimānasaratnāsanalasamānanijapadayugalam ,
madhuradarasmitavihasitakundamukulam, kaṭītaṭakanatkanakamayacelam,
jalajātānumatamapi ajalajātānumatam, dāritāricakramapi ādṛtasahasrāricakram, vidhumapi kamalāmodakaram, karollasitābjamapi
kuvalayollasanakaram, sumerumiva sakalasuraikaśaraṇam, śaraṇaikaparā
gīrvāṇā nārāyaṇamastauṣuḥ
daityāhitāya daladambujalocanāya
dūrīkṛtapraṇatadainyapadadvayāya1
dākṣāyaṇīpriyatamastutavaibhavāya
dākṣiṇyanīranidhaye haraye namaste
1.18
yadbhūtileśamahimaiva babhūva viśvaṃ
śarvādayo'pi śirasā dadhate yadājñām
yatkāraṇaṃ gaganapuṣpavadeva tucchamacchātmane nama idaṃ puruṣottamāya
1.19
iti vihitavividharavamukharīkṛtaharinmukhān kamalāsanavalaśāsanapramukhān durmukhadānavakulāṅkuronmūlanonmukhān akhilānapi barhirmukhān sarasasarasijāḍambaracauraiḥ nijanayanamarīcisañcārairānandayan sānandamindirāpatirevamavādīt
kimu vibudhavariṣṭhāḥ śarma vaḥ sāṃprataṃ vā
mathitaditijagarvā'kharvadaṃbholikeliḥ
kimu gurumatinītā nītimārgā surārṇāṃ
bhuvanakuśalakarmaprauḍhatāṃ te vahante
1.21
iti sādaramudīritām udārāṃ sudhākiraṃ giram avakarṇya
arṇavakanyā¹bharaṇāya nārāyaṇāya pramuditamanasa sutarām
āṅgirasāntevāsinaḥ savinayameva vijñāpayāmāsuḥ
bhagavan ! akhilabhuvanāvanaikatānena nijacaraṇāravindapraṇatakāmitasantānena dustarabhavārṇavattarībhavatā bhavatā sarvataḥ paritrātānāmakuśalonmeṣaḥ²kuta iva ? tathāpi kācid vyathā manāsi
sudhāśanānām
gīrvāṇarakṣaṇakṛtā bhavatā hataistairdaityaiḥ punarjannimitairamitaistapobhiḥ
ārādhya³ padmabhuvamāptavaraissudṛptai saṃpīḍyate vasumatī sati ca tvayīśe
kaṃso nāma babhūva deva bhavatā yaḥ kālanemirhataḥ
taṃ saṃprāpya surāniva kṣitisurān¹ keśipralambādayaḥ
bādhante'niśamuddhatāḥ kṛtamakhadhvaṃsāḥ paraṃ garvitāḥ
kurvantaḥ kila godvijādiṣu sadā śārdūlavikrīḍitam
1.23
tadīyamuṣṭyā yudhi dattajīvā devādhipatya ripavo labhante
itīva teṣāṃ vanitāstadicchā muṣṭyādibhirjīvitumārabhante
anye ca kecinnarakapradhānā
daityā nṛpālāśca jarāsurādyāḥ
ākramya sarvaṃ nitarāmajasraṃ
vasanti bhūbhāratayārtabandho
1.24
evamāveditāśeṣadanujodantavistarān
vyājahāra ramākāntaḥ klāntānetāna punarvacaḥ
1.25
bho bho jambhaśāsanāṃbhojāsanapradhānāḥ sudhāśanāḥ ! yuṣmanmanīṣitaparipūtyai devakīgarbhāt saṃbhūya pūrvameva caturānanaśāsanena
dharaṇītale kṛtāvataraṇayoḥ dharādroṇayoḥ svīkṛtayaśodānandagopābhidhānayoḥ avatīrya kule, vitīrya tadabhilaṣitam, avatārya ca
viśvaṃbharābharam, asuravadhena nirvartitanikhilajaganmaṅgalaḥ paraṃ viḍaṃbitamanuṣyabhāvanaḥ ciramanubhavan amānuṣabhogān tatraiva kṛtāvāso
bhaviṣyāmīti sudhāndhaso vasudhāmapi samādhāya svasvanilayāya
preṣayāmāsa | tataḥ svayaṃbhūrapi bhūbhārāvataraṇāyāvatariṣyato bhagavataḥ
sāhāyyāya yādavakulotpannaiḥ bhavadbhirbhavitavyamityamarā¹nādideśa
ambhojāsanaśāsanena vibudhāḥ sambhūya vaṃśe yadoḥ
sambhūtāḥ prathamānavīryavibhavaprakrāntalokāntarāḥ
sāhāyyāya harerbalena kalayā sākaṃ samutpatsyataḥ
vṛddhiṃ te śanakairagurgurutarakhyātyā sahaiva kṣitau
1.26
dṛpyaddaityatṛṇadhvajāṭaviṭaprocaṇḍadhūmadhvajaḥ
pṛthvīmaṇḍalatuṅgamaṇḍapalasatstambhopamaśrībhujaḥ
saṃpāyāṃ nabhasaḥ sarojanayanastrātuṃ surān bhūsurān
dāreṣvānakadundubheradabhavatkāruṇyavārānidhiḥ
1.27
kaṃsapraghātitaṣaḍagracatanūbhavena
tātena nītamatha gokulamardharātre¹
saṃvīkṣya divyavapuṣaṃ tanayaṃ yaśodānandau nanandaturamuṃ bhuvanaikaratnam
1.28
gargaḥ² svavaṃśagururapyupagamya samyag
jātakriyādi sakalaṃ kila cakrapāṇeḥ
kṛṣṇeti nāma sa cakāra ca rohiṇīto
yaḥ pūrvato'jani hi taṃ balamāha śeṣam
1.29
tarasvinau rāmasarojanābhau parasparasnehakṛtānuṣaṅgau
vṛddhiṃ gatau tau vrajasundarīṇāṃ pravṛddhakandarpavilāsadehau
1.30
nihatya niśi pūtanāṃ śakaṭamuddhataṃ pātayan
vipāṭya yamalārjunau hayabakoṭacakkīvataḥ
vimathya vṛṣabhāsuraṃ samada^muddhataṃ kāliyaṃ
nayan girimadhāddhariḥ kalitagopagopoṣaṇaḥ
1.31
atha rathāṅgapāṇiḥ vaiṇika^tāpasāveditanijagodantadurantāmarṣadūṣitakaṃsapreṣitena santatābhisaṃhitanijopāsanena kṛtābhivandanena
gāndinīnandanena samāhūtaḥ puruhūtasāraḥ tanayaviśleṣāsahiṣṇutayā
janitasantāpau yaśodānandagopau āśvāsya śāśvatakīrtiḥ śatāṅgam atidhīravṛttiradhiruhya, aviṣahya^virahaśokāvegaparimlānavadanakamalavallavīkulād gokulād atibalena balena saha pratiṣṭhamānaḥ,
mānasādhikajavarathādhigatamadhurānagaraparisara padātireva praviśya,
hṛdyatarakubjāvākyaparitoṣitāntarasamīkṛtatatpratīkaḥ, pratīpoktivakrītanijakaṃ rajaka karkaśataramuṣṭinā niṣpiṣya, santoṣya^ mālākāramanumānya ca^ tadīyasanmānam, mānanīyapaurajana^varavarṇinīnayanacañcarīkamarīcīvīcīkañcukitadviguṇīkṛtaśyāmalimanaijāpaghano^, ghanataraghanāghanastanitatiraskṛtipaṭīyastarabhīṣaṇabṛṃhitavidalitabhīrukajanatākroḍena kuvalayāpīḍena krīḍanniva kṣaṇena
haryakṣa iva tīkṣṇatarakṣuraprakāraiḥ nakharaiḥ nirbhidya kumbhasthalīm,
salīlagalla^talāghātaparāhtamallatalajaḥ, pallavitāmarṣa vallavaḍimbho'sau sarvasamaṣṭayā yaṣṭibhiḥ muṣṭibhiḥ piṣṭīkriyatāmiti vinaṣṭamatitayā
pralapantaṃ durdāntasvāntamudagramañcādhirūḍham¹ itikartavyatāmūḍhaṃ
bhojaparivṛḍhaṃ gāḍhamākṛṣya vyāpādya tarakṣuriva mṛgapotam, parimocitāndukabandhayoḥ vikasatpremānubandhayoḥ² savitrījanakayoḥ devakīvasudevayoḥ caraṇayoḥ praṇītapraṇipātaḥ, saṃbhāvitāśeṣabāndhavo garhitaripupariṣa³dandhatamasalokabāndhavaḥ, madhurāyāmugrasenamādhirājyapade⁴'bhiṣicya kukurāndhakavṛṣṇibhojakasamudayamānandayan samudayaṃ
bhagavān nandamapi mathurāmadhivasati sma
adhītya vidyāḥ sakalāḥ krameṇa sāndīpini prāpya balena kṛṣṇaḥ
nirasya śatrūnatha māgadhādīn cakre purīṃ dvāravatīṃ payodhau¹
1.32
udvāhya bhīṣmakasutāmatha satyabhāmāmanyāstatha²rkṣaduhitṛprabhṛtīḥ sa tābhiḥ
bhauma nihatya samuraṃ daśaṣaṭmahasrai
reme vicitracarito nṛpa³kanyakānām
1.33
kandarpaḥ strīsamūhairlalita⁴mṛdugataissvastarurmārgaṇaughaiṃ
krūraḥ kālo dviṣadbhirnṛpatiravanipaiḥ yodhavaryaiḥ suyoddhā
māyāvī kāścidanyaiḥ⁵ suramuninivahairviśvahetuḥ parātmā
sadbhirmitraṃ sa citra⁶ kapaṭadhṛtavapurvīkṣitastatra śauriḥ
1.34
nijòdaradarīgataṃ bahulamaṇḍajātaṃ bahiḥ
prakāśayitumāśayādiva sasarja putracchalāt
jugopa ca dharātalaṃ mṛdulamandahāsānvita
śriyā saha sahāgrajaḥ kalitalokasaukhyodayaḥ
1.35
nandaḥ svanandanamamuṃ jagadekakandaḥ
sākṣānmukunda iti cetasi cintayānaḥ
bṛndārakendravibhavādhikanaijasaṃpanmandārametya madhurāṃ giramācacakṣe
1.36
kalitacaraṇasevā yasya dṛṣṭyai nirasya
pracuratimirakṛtya yoginaḥ saṃyatante
udadhiduhitṛnetrāsvādyamādyaṃ vapuste
tadahamalamavaśya dṛśyamālokya dhanyaḥ
1.37
navajaladharanīlā komalābjāyatākṣī¹
maṇighaṭitakirīṭapròllasatkuṇḍalāḍhyā
sulalitavanamālā viśvamūrte'gracamūrttiḥ
satatamapi dṛśorme sannidhattāṃ purastāt
1.38
itthamabhyarthayamānāya viracitavividhastutibṛndāya nandāya
gokulaviṣayavṛttaye'pi agokulaviṣayavṛttaye sandarśitanijamūrtiḥ
viśvamūrtirvyaktamevaṃ vyājahāra
nanda kiṃ tava mano'bhikāṃkṣitaṃ1 taddadāmi vada tāta mā ciram
vāñchita2tridaśasāla3śākhikā tatkṛpā hi mahatāṃ mahīyasī
1.39
śrījāne māmakīne tvamavatara kule'dyeva bhūyaḥ svakīyaiḥ4
aṃśairmukhyai5rabhīkṣṇaṃ prabalaripumahāvaṃśadāvairurudāraiḥ
bhaktirme nityadā stāccaraṇakamalayoryāṃ tarīkṛtya jantuḥ
duṣpāraṃ duḥkhasāraṃ tarati gatabhayaḥ krūrasaṃsāravārdhim
1.40
itīritaṃ tena vaco'vakarṇya tanmurārirūce tava tāta santatau
tadā tadā duryevanān praśāsituṃ kṛtāvatāro bhavitāvitu sataḥ
1.41
nandagopanṛpatirbahubhi svairnandanairatha dhṛtāgamasasvaiḥ (sakhyaiḥ ?)
dānavāriparipūrṇakaraḥsvaṃ svaḥpatiṃ sphuṭamamanyata sukhayan¹
1.42
kiñca-vrajaukasaḥ kecana tatkulīnā mahaujaso'dabhramahīdhrasārāḥ
mañjīravākhyāṃ ca maṇītaṭāke nijottamāṅge nyavasantudārāḥ
1.43
ayanapura²mayāsīt teṣu kaścid yaśasvī
nayavinayadadyādhīsūnṛtaudāryadhanyaḥ
suranarabhujagānāṃ viṣṭapāntarniBufferṣṭā
jayati mahitakīrtiryasya govindanāmnaḥ
1.44
tasmin govindanāmā suciramanubhavan rājabhogān guṇāḍhyaḥ
strībhirmandasmitābhirvihasitasurasīmantinībhirvireje
śrīmadbhirgosahasrairgurutaravibhavatrāṇakṛt prāṇimātre
putraprepsustadāsīt muraripucaraṇāmbhojabhṛṅgāntaraṅgaḥ
1.45
babhūva tanayastato vijayanandano nāmataḥ
subhūṣitatanū rateḥ priya ivābhirūpākṛtiḥ
svabhūriva vibhūtimān vibudhapadmapadmapriyaḥ
prabhūtaguṇabhūrbhuvaḥ prabhurudārabhaktissudhīḥ
1.46
sa ca kadācid unmuktaśaiśavaḥ savayobhirbahubhirgopakumāraiḥ¹
saṃkīḍamāno vijayanandano nandanandana iva govindanandana·
prabhūtayavasodakaṃ sakautukaṃ kañcidapi vanoddeśamavagāhya gāścālayan
adbhutaśīlaḥ paramakhilabhūmaṇḍalaviśrutairadhigatamarvaśrutaiḥ vyākṛtasarvaśrutibhiḥ śrutyantadeśikakavitārkikakesarisatīrthyai atyantadaurgatyaparikliṣṭatayā prakṛṣṭasampattikāmanopāsitaparāśaktibhirapi vibhavapratirodhakaprabalataraduritā2bhibhūtatayā nārhasi janmāntara vinā śriyamavāptumiti tayā muhurmuhu pratyākhyātatayā ca prāptavairāgyaiḥ svīkṛtaparivrāḍbhāvai vicāritabrahmavidyāprabhāvairanavadyamahimabhiḥ vidyāraṇyanāmabhirācāryavaryaistūrṇamabhyarṇamupāgatāmākalitabhavāntaraparyāptoca-nayā bhavānyā preṣitām akhilābharaṇabhūṣitāṃ nitāntamasakṛtpratiṣedhitāmāpe śucismitāṃ chāyāmiva svānuvartinīṃ mūrtimatīṃ
śriyaṃ savailakṣyamālakṣya kacana tāṃ niveśitukāmastadanurūpaṃ puruṣaprakāṇḍamanveṣamāṇairupagamya tāmeva vanabhuvam, nirvarṇya varṇanīyanijākṛtigāṃbhīryam, anunīya madhuravacanaiḥ, ānāyya bhadrātaraṅgiṇītīram,
ākalayya 1bahula2balopasaṃgraham vinigṛhya ca samastarājamaṇḍalam,
nirmāya ca bharmamayamahāvaraṇām arivāraṇamadavāraṇanipuṇataranṛpakesaridarīṃ kṛtadiviṣatpurīvaikharīm, urarīkṛtaśamaṇīthakapāraṃparīṃ
parigatabhadrātaraṅgiṇījharī subhagaṃkarī vijayanagarīm, pramuditaiḥ
sāmrājyapadābhiṣiktaḥ padānataniḥśeṣaviśvaṃbhareśvaraściramurvīṃ dharmataḥ
pālayāmāsa
kadācittaṃ bhaktipravaṇamanuraktaprakṛtikaṃ
pratīkṣyaḥ samprekṣya pramuditamanā hṛdyacaritam
vibhāvyātmanyevaṃ vihitavividhāśīrgururasau
trikālajñaḥ prāha prabhuranaghagovindatanayam
1.48
bho bho govindasūno nirupamayaśasaḥ pañca pañcābhirūpāḥ
bhūpāḥ pañceṣubhūyāḥ sakalanṛpanutāḥ sambhaviṣyanti vaṃśe
kaścicceṭītanūja tadanu padamidaṃ kṛṣṇarāyābhidhānaḥ
śreṣṭhān pañcāgrajātān pramabhamurubalo nirṇudan prāpsyatīḍyam
te tu rāmādayaḥ pañca śūrā vīranṛsiṃhajā.
sāmantarājatāṃ prāpya nivatsyanti ciraṃ bhuvi
1.49
rāmarāyābhidho yastu tvatta ekādaśo nṛpa
sa eva vaṃśakartā te bhaviṣyati mahāyaśāḥ
1.50
idamākarṇya vacanaṃ vidyāraṇyagurormukhāt
hṛṣṭa śuśrūṣamāṇastamāsīdvijayanandanaḥ
1.52
rañjayan nayaguṇai. prakṛtīḥ svāḥ¹ svañcayan budhakulaṃ damitāriḥ
saṃcayaṃ ca kalayan sa dhanānāmanvabhūt sukhamasau lalanābhi.
tasya santatiravardhata kramāt saubhareriva samujjvalā guṇaiḥ
kaṃsavairikaruṇaikabhājanaṃ nandagopasukṛtaikavibhramaḥ
1.52.p1
iti śrīvatsakulatilakāyamānaśrīgaṅgādharādhvarisudhābdhisudhākareṇa śrīpārvatīgarbhasambhavena śrīnivāsakavinā viracite śrīmadānandaraṅgavijaye campūkāvye prathamaḥ stabaka
atha dvitīyastabakaḥ
2.1
tatra ca santatau santatagotrābharaṇanipuṇatarabalabāhāmaṇḍalamaṇḍitairākhaṇḍalādhikavibhavāñcitairañcitavibudhābhivāñchitapratipādanamandāraiḥ vandārujanabṛndāvanajanakajāramaṇe sukṛtaikaśaraṇairujjvalataranistulanijapratāpodastadinakaramayūkhamaṇḍalaiḥ maṇḍalādhīśvaraiḥ
śambaraśāsanakāyavyūhalakṣmīvilāsaiḥ samarajiṣṇubhiḥ śrīrāmacandra -
ambadeva-rājaśekhara-colanṛsiṃha-rāmacandra¹ - lāṅgalagajapati garuḍadeva acyutadeva-vīranṛsiṃha-rāmadeva tirumala-śrīraṅga-veṅkaṭapati hemantakṛṣṇarāyaprabhṛtibhirmahātmabhiralaṃkṛtāyāṃ śrīrāmadevarāyanūjasya
nijajanakādhiṣṭhitaṃ candragirināmanagaramapahāya kāraṇāntaravaśāt
svakulakūṭasthena nandagopavaṃśasthūlamuktāphalena vijayanandanajanakena
govindagopābhidhānena adhyāsinapūrvam ayanābhidhānaṃ puṭabhedana
prāptavataścira nijacaraṇāravindopāsanaprasannaśrīdharasya kalādharanāmnaḥ
kaumudījāneḥ apatyakāmasya paramāhitalakṣaṇo lakṣmaṇāgraja iva
śrīpatikṛpākaṭākṣavīkṣaṇasaṃspṛṣṭatayā garbha eva buddhiviśeṣāvagataparamātmasvarūpatayā garbhadhāraka iti kṛtābhidhāno manīṣibhirdhiṣaṇa
iva kuśalaḥ śemuṣīnidhiḥ sudhīrāvirāsīt¹
nandavaṃśakalaśārṇavavīcīvardhanārthāya dharaṇīmavatīrṇaḥ
garbhadhārakanṛpāla²sudhāṃśurvardhate sma sumanassukhadāyī
2.2
sa ca punaḥ krameṇa samunmiṣitatāruṇyaḥ vareṇyajanāgragaṇyo
mahāmatiradhītatattadāgamasamudāyaḥ parijñātoccāvacavyavahāraprapañcaḥ
pañcaśara iva ratiṃ kusumākaranandinī lakṣmī pariṇīya pramuditāntaḥkaraṇaḥ vitaraṇavinayavikramasaujanyasāmānādhikaraṇyadhanyatayā
nyakkṛtaharitpaticatuṣṭayīkaḥ navanavābhivardhamānasampattisamudāyālpitāvitteśaścitteśayārātiriva sarvamaṅgalojjavalāṅgo'ṅgaja iva kuvalayāśritadharmā atanuvaibhavaśca, kaustubhamaṇiriva viśvambharālaṅkāraḥ,
nirākṛtaparavārto'pi ādṛtaparavārtaḥ, viṣṇuriva¹ śāṅgim̐pāṇiḥ, sarvādbhutacaritraḥ ciram ayanapuram adhyuvāsa²
vipaścitastasya dharātale'smin vadānyatākīrtimudāravṛtteḥ
ākarṇya cābhīkṣṇamupetya tasmāt prāpuḥ parāṃ prītimavāptukāmāḥ
2.3
atha kadācid anupamayaśaścandrikāhlāditaharitkuvalayasya
kavilokalaikabhāgadheyasya sādhujanavidheyasya tasya garbhadhārakanṛpālasya guṇagaṇānākarṇya golakuṇḍābhidhānāt puṭabhedanād aṣṭau
parameṣṭhina iva lasaddvāṇīvilāsānvitavadanāravindāḥ bṛndārakābhinandyamānagurukāvyakṛtimahanīyā kamanīyākṛtayaḥ kavikumudādayaḥ
kavayaḥ śiṣyasahasraiḥ ayananagaramupājagmuḥ
puraṃ tadāgatya vipaścitaste prakīrṇaśālau dadṛśustametam²
khale vasantaṃ vicayaikatānaṃ kenāpi saṃsūcitatatsvarūpāḥ
2.4
mādṛśāṃ kimiha dāsyati yo'sau īdṛśastadapi kīrtirudārā
śrūyate bhuvi punaḥ śubhavāgbhiḥ vardhayāma iti taṃ pratijagmuḥ
2.5
tāniṅgitajño rabhasādvikasanmukhapaṅkajaḥ
nināya mandiraṃ śrīmannijamindragṛhopamam
2.7
anantaraṃ bharmavinirmitaśrīpīṭheṣu harṣeṇa kṛtāsanebhyaḥ
adāt kavibhyaḥ sa vitatya rāśīn sauvarṇapātrāṇi mahādhanānām¹
etadavekṣya samakṣaṃ vilakṣāśayatayā nāsāñcalavinihitaśayān
etān sāvahitthamitthaṃ vacanamutthapāyāmāsa
kedārabhūmiṣu khale valajān pupūṣadṛbhṛtyairvikīrṇamabhitaḥ pṛthagekamekam
vrīhiṃ vicinvati paraṃ mayi bhoḥ kavīndrāḥ
kṣudro'yamityajani dhīrhṛdi bhūyasī vaḥ
2.8
vittaratnasadṛśāṇi dhānyānīti satāṃ vaca•
pramāṇaṃ kila sarvajñāstasmādetatkṛtaṃ mayā
2.9
ityudīrya sa vitīrya ca sarvaṃ svāpateyamabhijātakuleḍya
gogaṇairacakaऴdvikacāni¹ candravatkavimanaḥkumudāni
2.12
śrīmadbhiḥ karaṭivaraiḥ kṣaranmadodairgandharvairadhikajavaiḥ savatsagobhiḥ
prāptācīṃ stutimuditāśiṣa kavīndrāścakruste tadanu yaśasvinastutasya
tadanu te kavikumudādayaḥ praharṣeṇa garbhadhārakayaśāṃsi pṛthak
pṛthak praśaṃsuḥ
śrīstvaṃ rājasi santata priyatamā patyu• samīpe sthitā
nāhaṃ prāpta²digantarālevasati³rdhanyeti kīrtyodite
mugdhe nanvayamanvaha kṛtarucistvayyeva māṃ manyate
tūlāyeti vaca• śriya• sa jayati śrīmān kalābhṛtsutaḥ
śrīman garbhasubodhakuñjara bhavaddānaṃ mahīmaṇḍale
sāraṅgā vibudhālayaḥ samadhuraṃ pītvātimodānvitāḥ
nānādeśasamāgatāḥ śrutisukhairāśāmukhe sundaraiḥ
śabdaiḥ saṃprati varṇayanti bahudhā tvadvaibhavaṃ harṣataḥ
2.13
vadānyatāvāgurikāṃ prasārya vāgīśavātāyugaṇān kṣaṇena
ākarṣataste nikhilāneidānīm alubdhabhāvo'dbhuta īḍyakīrte
2.14
tvadīyakīrtiḥ kamanīyamūrtiḥ śrāntā digantabhramaṇairajasram
śramaṃ nirākartumanā iva svaṃ svarvāhinītoyamagāhatāsau
2.15
śrīman garbhasubodhaka kṣitipte pūrṇo yaśaścandramāḥ
sarveṣāṃ sarasairmanāṃsi mṛdubhi saṃmodayan svaiḥ karaiḥ
bhāti svīyatanuprabhādhavalitasvargāpagendīvarabhrāmyadbhaṃbharatārakāvṛtamaya kāmaṃ kalaṅka vinā
2.16
vadānyamūrdhanyamahīmahendra svarvāhinīphenanirākariṣṇu
aśrāntaviśrāṇanajaṃ yaśaste dukūlalakṣmīṃ kakubhāṃ vidhatte
2.18
iti kṛtanānāvidhastutivacanavistāraḥ kavijanavāraḥ tadviśrāṇitaiḥ mahādhanaiḥ mahārhaiḥ vasanaiścaturvidhaiḥ kanakakaṭakamakuṭakeyūramauktikahārahīrakaṇikāṅgulīyakakaladhautakaṭisūtrādyanekābharaṇaiḥ
ācchādito bhūṣitaśca, kalpitasamunnateṣu sāmajeṣu lasallalāmasantatiṣu
saptiṣu ghanagaṃbhīradhvaniṣu syandaneṣvārūḍhaḥ, gurutarapuṣkalaniṣkabharanitāntabhugnakandharāśvatarakramelakabhadrakavarga', atandritairantevasadbhiḥ
viṣṭibhiścānunīyamānabahula bahulotkara', upakaraṇayuṣṭiparituṣṭāntaḥkaraṇa , svī kṛtatadanumatiḥ1, ayanābhidhānanagarād golakuṇḍapuramadhigamya tatratyāya nṛpāya viditātmavṛttāntāya makarāṅkābhidhānāya
yathāvṛtta vṛttaśālino vṛttaṃ nivedayāmāsa
ākarṇya sādaramanantaramāptavācāṃ vācāmagocaratarāma Turn anaghaṃ sa vācām
tasyādharīkṛtasuradrugaṇasya vṛttiṃ rājā didṛkṣurabhavanmuditāntarātmā
vidvadvṛndapanāyitasya vimale kīrtyāyatī kṣmāpatiḥ
citte'nukṣaṇamadbhutaikavasateḥ nidhyāya baddhādaraḥ
prārebhe sa laghu prasiddhamatha taṃ sphūrtiṃ parāṃ śrīpaterānetuṃ guṇakaustubhojjvalananuṃ sarvātithiṃ vardhanam
2.19
tatastena makarāṅkena sarabhasamabhicoditanijāmātyairabhisatkṛtaḥ sabahumānamāhūya pratyudgamyābhivandita sadanamānāyya
sānandam ardhāsanopaveśitaḥ tatkṛtakuśalānuyogaḥ ciramabhiṣṭutaḥ
kanakakusumairabhivṛṣṭa prahṛṣṭena pāṇḍaramātapatraṃ cāmaravālavyajane
caturaṅgiṇīmanīkinīmapi vitīrya samayīdam anavaratānnadānaniratatayā kṛtābhidhāna chatrapatiriti nadīmātṛkaiḥ devamātṛkaiḥ
triśadasādhanānekakedārakaiḥ saga(gu?)viṣṭibhi grāmaiḥ alaṅkṛtāṃ
sīmā vetrābhidhāna puṭabhedanamapi pradāya sudūramanugatenānujñātaḥ
vijñaśiromaṇiḥ ayananagarametya sabhāvita. tatratyai paurai anugatasuhṛtsamudāyaḥ sakalatraḥ sahasranetra iva sumanastūyamānacaritraḥ
gotrālaṃkaraṇabhūtaṃ vicitrataraṃ vetrapuram āsa.dya anuraktaprakṛtimaṇḍalaḥ
ciraṃ dharmeṇa vasumatīṃ pālayāmāsa
babhūvustanayāstasmāt lakṣmyāṃ tretāsamaujasaḥ
colaya prathamastvanyau uttaraśrīdharāhvayau
2.21
alamelumaṅganāmnīm upayeme colayākhyanṛpavaryaḥ
ajani tayoḥ sukumāraḥ bommayanāmā kumāra iva śivayoḥ
janayati pāṇigṛhītī bommayanṛpateḥ sma dārakadvitayam
nirjitadasra patyā nayanābhikhyā krameṇa samanāma
2.23
atha bommayasya tanayena nagaramayana garīyasā
sphītamadhijana¹yutaṃ hyuṣitamanujastu vetrapura eva so'vasat
ṣaḍajāyanta tanayāḥ tasya bommayabhūbhujaḥ
vasantādyāḥ sumanasām āmodāya yathartavaḥ
2.24
bommayo nayanaḥ kṛṣṇo vardhamānaśca nāmabhiḥ
maṇḍitāḥ puṇḍarīkākṣāḥ rāmo lakṣmaṇa ityapi
2.26
viduṣī babhūva sahajena madanavaniteva sundarī
jāmirakavasuguṇānanu tān prathitā ca maṅgalavatīti nāmataḥ
arijanadamano nayano dhiṣṇyaṃ kṛṣṇastu sampadutapatteḥ
abhivṛddhamānavallīsadupaghna 2 rhi vardhamānanṛpaḥ
2.27
sphītapuṇyajanadānadakṣiṇau dhārmikau militamitrasaṃbhavau
tau mahābalasamudgavādṛtau rejaturbhuvi hi rāmalakṣmaṇau
2.28
adhigataguṇakoṭi sthūlalakṣyaikadṛṣṭi
prasaradalaghuvegairmārgaṇairnityayuktam¹
upacitakaravṛtti² śrīpateḥ śārṅgamurvyāmajani mahitakīrtiḥ bommayakṣoṇipālaḥ
2.29
mahaujasi śrīmati bommayendre praśāsati kṣoṇitalaṃ vadānye
pratyarthinaścakrurathārthinaśca bhūyaḥ praharṣāyavasādanāni
2.30
vṛṣākapāyīva śaśāṅkamaule rāmānujā viśrutagotrajātā
babhūva bhāryā vasudhādhipasya sāraṅgakanyā khalu dharmamūrteḥ
2.31
sa tāṃ prāpya mahātejāḥ rohiṇīmiva candramāḥ
reje kuvalayāmoda kalābhiḥ kalayannṛpa
2.32
tasya ca tādṛśamahimopacitasya anurūpeṣu dāreṣu udāraguṇau
durvinītakhalinīdarpamahībhraṃṭaṃkāyamānau viśiṣṭajanavirodhikaṇṭako
ddharaṇamanasā viṣṭaraśravasā ājñaptayoḥ pāñcajanyasudarśanayoḥ āvirbhūtatejasau mahaujasau anirūpau prāptarūpāvaśvineyāviva avinābhūtau
veṅkaṭaśrīveṅkaṭāravyau babhūvatuḥ
prāsūta bhojaresourcenṛpālasuteva bhadrāṃ
bhadrāmaśeṣayuvatīṣu satīvareṇyā
maṅgeti nāma tanayāmatha bommayendrapatnī nijātmajasuhṛdvijayānukūlām
2.33
tatra veṅkaṭanṛpo bahulaśrī- śrīdharātiśayabhāsuramūrtiḥ
ātmabhūriva ratīmupayeme bhāminī sukṛtamauktikasañjñām
2.34
āsan veṅkaṭapatnyāṃ śrīdharagovindaveṅkaṭābhikhyāḥ
tanayā madanābhikhyāḥ santatadāteḥ suradrukṛtasakhyāḥ
2.35
āsaṃstirumalannṛpateḥ kīrtiśrīhriya ivātilalitāṅgyaḥ
patnyaḥ sañjanavṛndaślāghitavimalatarasammatonūkāḥ
2.36
kanakaruciḥ kanakāmbā sadguṇasantānabhūṣitā tānā
ujjvalaguṇanikurumbā sañkaradṛgaṅghrikaratālāmbeti
2.37
udabhūt sunītiśaraṇa tanayo varaveṅkaṭācala iti prathitaḥ
saśarīramārasadṛśaḥ sudṛśāmatha tānayoṣiti manojñavapuḥ
2.39
ajani duhituratnadvayī bhāryayo nirupamaguṇadhāmaśriyoranyayo
ahimakiraṇapatnyossutāvata kramādupacayamupayātā dvi tejasvinī
govindanṛpatestisro yoṣitaḥ prathamāsutaḥ
raṅgasvāmyanyayordhanye kanye dve sababhūvatuḥ
2.40
śūraḥ sudarśanavapuḥ tiruveṅkaṭendrassīmātilaṅghimahimā sa himādrisāraḥ
gāmbhīryavārdhiratha bommayarājasūnustrāṇāya tatra hi satāṃ vavṛdhe'cireṇa
2.41
sa khalu punaḥ krameṇa samunmīladanupamalalitataruṇimasamunmeṣāñcitākṣaḥ, vikacāruṇatāmarasadalāyatākṣaḥ, ikṣukodaṇḍa iva
saundaryasārasamudāya niketanatayā ramaṇīyastraiṇaspṛhaṇī yamahanīyamadhuratarākṛti, nirākṛtavṛṣapuṇḍarīkastamberamaharyakṣamadacakramavilāsaḥ
bilāsādhipabhogopamacaṇḍabhujadaṇḍa, uddaṇḍaripujanamaṇḍalīkhaṇḍanapaṭutaraśitakaṭhorakarālakaravāla, adhigatasakalaviṣayabhāṣāpāriśīlanaprāvīṇyapadābhiṣiktamūrdhanya, dhanyatamarājanya'sabhocitoktipratyuktikācatura, svāśravadākṣiṇyakṛpaudāryadamaruñcukiparirakṣitacaturudadhiparikhāvṛtavasudhāta laśuddhāntavāsitakīrtidāra,
santatatantanyamānanyāyasaraṇibhiḥ uditocchṛṅgopāyitāyatikaḥ
²lokāyatikagoṣṭhīnirākaraṇonmukhāntaraḥ, 3sāṃdṛṣṭikaudarkayo dattaikadṛṣṭi, iṣṭatātirvidheyānām, aniṣṭatātirdurvinītānām,
anavaratam atithilokalākṛtavājinnoko rohitavājinīkāśogratarapratāpabhāsuro bhūsuraikakāmadhuk, puruṣottama iva ilāpatiḥ,
ratnasānuriva anantakalyāṇaśevadhiḥ, vidhuriva sudhopacitaḥ
kalānidhiśca, jaganta iva abhivanditaharicaraṇāravindaḥ, purandara
iva sudharmāṃnuraktamanāḥ sumana priyaśca, sarvasuhṛdapi prakaṭitaviśvaṃbharāribhāva, dharmabhūrapi anabhimatabhīmanaravārtaḥ, santatayogaśīlo'pi
abhinavaviṣayābhilāṣī, vācaspatirapi tiraskṛtagotradbhissamudayaḥ
puraskṛtakāvyakathaḥ, ciraṃ mahendra iva viviṣṭapaṃ vetrapuram
adhyavasat
yatra kṣamāṃ rakṣati śikṣitā rau kalaṅka śaṅkā tu śaśāṅkabimbe
vidhuntude'bhūt dvijarājapīḍā gandhadvipeṣṣandukabandhanāni
2.42
colayāryatanayāṃ vinayāḍhyāṃ helayā jinalasatkalahaṃsīm
samatāmudvahan stritarāṃ śrīveṅkaṭendratanayaḥ kila lakṣmīm
2.43
avigamya sa tāṃ mahojjvalām adhikaṃ puṣyati ca sma hi śriyam
khagaketuriva śriyaṃ purā mahitāṃ manmathasundarākṛtiḥ
2.44
atha kadācid anudinam upacīyamānanavanāvalāsamadhurataraprathametarasmarasañjīvananayānandanayauvanonmeṣayā pratyagrasudhārasamadhurimadhurīṇakalasūktiparihasitaśukaśārikābhāṣayā sahajasaundaryavininditaśambaravairiyoṣayā nijamano'nukūlayā kūlaṃkaṣasnehayā
sarvataśca vicakṣaṇayā kṛtalakṣaṇayā lakṣmyā saha sāṃsārikamānandamanubhavan indirā ramaṇaprasādena tārtīyīkam ṛṇaṃ parihartukāma
kāmaṃ taddarśanakutūhalī saparivāraḥ saṃprāpya vṛṣaśailam, sasevya
bhagavantam, samānya ca bhūsurān puṣkalābhiḥ dakṣiṇābhiḥ,
tatra pratiṣṭhāpitaśāśvatapūrtadharmaḥ, tatastata parāvṛttaḥ suvṛttaḥ tiruveṅkaṭanṛpālaḥ samāgacchan adhisaraṇi adṛṣṭaparasparaiḥ bhūmyantarikṣasvarlokanivāsibhi prāṇibhiḥ kṛtaniketanam vidhinā svavaibhavaṃ
prathayituṃ nirmitāṃ trijagatpratikṛtimiva pratīyamānaṃ śeṣāhibhogadhavalena kanakanakarekhāñcitasānunā sācirarociḥśaradambudanikurumba
laṅghayatā abhraṃlihena śikharakadambena parimaṇḍitam, dīptaratnamaṇimayūsasañcayapatākojjvalābhi, krīḍatsuranaravarasīmantinīparibhuktanikuñjabhavanābhi, utkṣiptaśilāntaragopurābhi, ūrjitapuṣpavanībhi¹nagarībhiriva pariṣkṛtam, ²abhivṛṣṭapāṇḍurani³ssvanapṛthulakaṭakavilambibalāhakatayā punaḥ samudañcitalakṣmīriva sthitam, kaṃcana
saṅghaṭitakāñcanaśilābhittiṣu sānubhāmeṣvabhinava⁴vinidratāmrapuṣpikāpuṣpasacchāyadyutimatpadmarāgamāṇikyaprabhāpaṭalaprasarāt satatoditasandhyārāgamiva virājamānam, grathitamālaistamālai ativiśālaiḥ
sālaiḥ pṛthulaviṭapakadambaiḥ kadambai. samantataḥ patitapṛthulasurabhiphalaiḥ
dadhiphalaiḥ vikasatkusumaughābhi· moghābhiḥ patatpacelimaphalasañcayanicitābhyarṇadarībhiḥ badarībhi. milanmilindakulairvakulai madhupakulavañcakaiḥ campakaiḥ kalitapathikaśokairaśokai anyairapi madhūkatindumākandapicumandalikucapunnāganāgaraṅgadruhukamrunālikerapramukhai. anekairanokahanivahai. nirantarīkṛtāntaram, vikaṭanikaṭataṭāṭavīpaṭaloṣitoddaṇḍavetaṇḍakaṇṭhīravaśarabhaśārdūlagaṇḍakagavayakroḍasairabhācchabhallagopucchavalīmukhacamararohiśalyakehāmṛgadhūrttakagaudheyapṛṣadaṃśakaprabhṛtibhi· bahubhi sattvagaṇai nibiḍitam, samantataḥ santatakūjacchakuntasantativirutamukharīkṛtataruśikharavrāta hiṅgulaharitālābhrakagandhakakāñcanagairikādyanekadhātunikarākara mahonnatamapi aṅgīkṛtajaḍarītiṃ
kṣamābhṛtamapi kaṭhinahṛdayaṃ nārāyaṇaśiloñcayaṃ vyalokayat
hemādrervijayāya kiṃ nu kakubhāmantān para lipsayā
draṣṭuṃ kiṃ nu vilaṅghanāya nabhasaḥ kiṃ vādareṇocchritam
śṛṅgaiḥ svairadhika viḍambitumatha traivikramān vikramānālokyātinananda bhūpatiraso nārāyaṇakṣmābhṛtam
2.45
dṛṣṭṛṇāṃ drutamakhilaṃ nihantumaṃhaḥ
śaktā'sāviti nitarāṃ dharāgharendraḥ
kurvantaṃ sa viyadanekadhā śirobhiḥ
māhātmyānmanasi tamekṣya manyate sma
2.47
śakto varṇayituṃ vidhirgirimisaṃ niśśeṣadigvyāpinaṃ
jñātuṃ durgamamāgamairbahuvidhairādya yathā pūruṣam
anye dustaramantaraṃ kathayituṃ nāla yata kiñcidapyālocyetthamasau nanāma śirasā śrīveṅkaṭakṣmāpatiḥ
nūtanapallavasūnanikuñjaiḥ ullasadabjasarobhirago'sau
mānavatīrupakāntamanaiṣīd utsukatāṃ sudṛśo dhṛtiyuktāḥ
2.48
anayabhāgyajanairatidurlabhai nivipateratibhāti manoharaiḥ
kṣitiranena ¹dhanairgiriṇā bhṛtā² bhṛśamapi tridaśoragaviṣṭape
2.49
nikhilamasya girerbhuvanatrayaṃ na samamatra yata kamalāpati
vasati nityamasāvatipuṇyabhūriti ca cetasi kāmamamanyata
2.50
atha tadavalokanajanitakutūhalaḥ tiruveṅkaṭabhūpatiḥ āgamasyeva
avidyānivartakatayā nivṛttajarājanananiṣkaḷaṅkaparamātmatādātmyalakṣaṇamokṣābhilāṣukalokasaṃsṛtinivartakatattvajñānasamudbhavaikasādhanakṣetrasya mahāmahimaśālino nārāyaṇagireḥ upatyakāyāṃ ruciravicitratarakisalayakusumastavakācitaiḥ madakalakūjatpikaśukaśārikāgurunaravirutamukharaiḥ manoharaiḥ satatasañcalitamṛdupavanaiḥ upavanaiḥ santatamakarandāsvādamuditakṛtajhāṃkṛtiṣaṭ caraṇacaraṇādhūtapraphullāravinda—
nikurumbāntaranirgaladvisṛtvaraparāgapuñjadhumudhumāyitopa kūlaiḥ kūlaṅkaṣapremānugatalakṣmīkaratulyaka (caturunālaḍolākhelatpuṣkara cakravākakalahaṃsamithunaiḥ pathikajanavirahoddīpaneḥ nalinīvibhramakaraiḥ padmākaraiḥ
girinikaṭasravantībhiḥ sravantībhiḥ kulyābhiḥ viśālābhiḥ vāpībhiḥ
sāriṇībhiḥ bahubhi prahibhiśca santataṃ samantata pacelimakalamayavagodhūmādyaneka sasyaphalasamṛddhasāravadativiśulavalajaramparollaśitam ,
aparamiva kāśmīrakhaṇḍam atitejasvibhiḥ adhītavividhāgamaiḥ
avagatatattvārthaiḥ avāptasamastakāmaiḥ indirā ramaṇacaraṇavinyāsa vanyamidameva kṣetraṃ mokṣasāvanamiti tadvivatsisuṃ satyalokādavanitalamavatīrṇairiva brahmarṣibhiḥ bāḍavaiḥ, anupamavitaraṇavikramasaujanyadhanyaiḥ rājanyai nyakkṛtarājarājavibhavai ūrubhavai dvicaraṇa
śuśrūṣaṇaikaśaraṇaiścaraṇajaiśca manujairanyairapyanekaiḥ nibiḍīkṛtam ,
tricaturavarūthaiḥ vihasitasiddhavimānaiḥ bhavanairvirājamānam ,
bahuvidhamahārhavastūlakṣitāpaṇaśreṇībhiḥ vipaṇībhiḥ anagīyasībhirupaśobhamānaṃ nārāyaṇapura ¹praviśya parijñātanijakulapraśastibhiḥ
tatratyajanaiḥ stūyamānasvakulottaṃsagarbhadhāranirmitam ārāmagopuraprākārapuṣkariṇīpariṣkṛtam ālayamavalokya prahṛṣṭamanāḥ praṇamya
nārāyaṇaṃ prakalpya ca cirasthāyinīstadabhivṛddhaye vṛttīḥ, viśrāṇitadhananicayaprīṇitadharaṇīgīrvāṇaprayujyamānaparigṛhītāśīrvacanaḥ
sabhāryaḥ sabhājitāśeṣalokaḥ, tataḥ prasthitaḥ katipayairdinaiḥ
punarapi vetranagaramāsasāda
patnyā sahāya niyamairbahubhiḥ sa lakṣmyā
santānalābhayatamānanijāntaraṅgaḥ
ārādhyati sma muravairiṇamūrjitaśrīḥ
kāruṇyavārdhimaniśaṃ tiruveṅkaṭendraḥ
2.51
avāsasarvakalyāṇe tasmin santānakāṅkṣiṇi
tatputratve manaścakre smaran nandavaco hariḥ
2.51.p1
iti śrīvatsakulatilakāyamānaśrīgaṅgādharādhvarisudhābdhisudhākareṇa śrīpārvatīgarbhasaṃbhavena śrīnivāsakavinā¹ viracite śrīmadānandaraṅgavijaye campūkāvye dvitīyaḥ stabakaḥ
atha tṛtīyastabakaḥ
3.1
¹tataḥ śubhe sā samaye mṛgākṣī dhṛtavratorvīkuśalodayāya
śrīveṅkaṭakṣoṇipaterudārā sulakṣaṇā garbhamadhatta lakṣmīḥ
3.2
divyena nihnutatamaḥprasarorutejaḥsaṃbhāvitena sutarāṃ śuśubhe śubhāṅgī
ārāmabhūmiriva mādhavasannidhānāt
sphūrjatpravālalalitā vanitāmaṇī sā
3.3
tataḥ krameṇa kramukaprasūnaprabhaṃ mṛgākṣyā virarāja vaktram
saudhākaraṃ bimbamaṇuprakāśaṃ prage yathā mañjutamālapatram
3.4
śanaiḥ śanaiḥ sannanijāṅgayaṣṭi. dadhāra yatnena vibhūṣaṇāni
nisargataḥ pallavakomalāṅgī bhūyaḥprasūnā khalu vallarīva
3.5
sā jānistitaruveṅkaṭāt kṣitiphteḥ śreṣṭhā satīnāmagāt
saṃmānaṃ vipulapramodabharitasvāntā nitāntādṛtā
kalyāṇācaraṇairabhīkṣamakhilerāśīrviśeṣaiḥ satāmaśrāntākalitāvanā suvadanā rakṣauṣadhībhiḥ param
3.6
evam anudinamabhinavāyamāneṣu muhurmuhuḥ kulapālikābhilakṣiteṣu kātyāyanījanābhinandyamāneṣu sānandamanubhūyamāneṣu
dauhadalāleṣu
yasyāśā śrutirabjacaṇḍakiraṇau netre nabhasvānasuḥ
nābhirvyoma pade kṣitirhutavaho vaktraṃ śiro dyaurapi
kukṣau prāṇigaṇassa kartumavanaṃ bhūmeḥ khalān śāsituṃ
garbhe'śena mudāvasanmṛgadṛśassatyapratijñaḥ pumān
3.7
tataḥ cirakālārjitasukṛtanikaraparipākamaye samagrataraśubhaphalānukūlasthitiśālinavagrahavalaye śubhayusamaye sā tiruveṅkaṭapurandhrī suparvādhipamiva kaśyapasīmantinī, dāśarathimiva
komaleśvaranandinī, nandinīva vanīpakajanamanoratham, bhīṣmakakanyakeva pradyumnam akhilajanahṛdayanayanānandaṃ nandanamavindata
tasyāḥ sutena jaṭhare nyavasatprayatnādānandavārdhiranavāpya sahāvakāśam
tasmin kṛtāvataraṇe taralāyatākṣyā
garbhāduvāsa savilāsamasau samṛddhaḥ
3.8
sarvadhāritapasyodyanmanasaḥ kamalapteḥ
sarvadhāritapasyodyaccharīratvaṃ samajsam
3.10
tasya ca ḍimbhasya jātamātrasya mitratejaḥpaṭalapratibhaṭaiḥ
pratīkaprabhākūṭai satvaraṃ visṛtvaraiḥ sarvataḥ sarvamapi haridantaraṃ
nirantarībabhūva
prasūḥ samīkṣyaiva nimīlitākṣī nāsīt tanūjaṃ sukhapāravaśyāt
kintu tviṣāṃ bṛndamamuṣya sūnoḥ soḍhu paraṃ nūnamaśaktito'pi
suhṛnmukha sumodgata janimadātmajaśrīkathāsudhārasamasau muhurmuhuravāptatoṣaḥ param
nipīya bahuśaḥ śravaḥpuṭayugena bommendrabhūḥ
nirantaratayāntarādiva sasarja bāṣpaṃ dṛśaḥ
3.11
tatrātitīvramatikautukatassametya
putro'janīti caturakṣararatnadātre
prīto'diśat kila janāya dhanāni gāśca
ratnāni lakṣaguṇitāni sa bhūmipālaḥ
3.12
tataḥ tadātva eva nikhilalokānandananandanasaṃbhūtābhaṅgurajarīzṛmbhatkautukāṅkuritaiḥ kanakakoṇāhatabherīpaṭahanissāṇavīṇāveṇumṛdaṅgādyanekavādyaghoṣaiḥ anavadyahṛdyataravidyāvaiśadyavidyotitapradyotanaprabhānyakaraṇadhurīṇatejaḥprasarabhāsurabhūsuranikaraprayujyamānāmoghārbhakamahitamaṅgalaśīrvacanaiḥ niravadhikāmodabharitahṛdayakulapurandhrīsamudāyasamudīritaparasparaśobhanakathanair 'ticaturasānandavandimāgadhajanabṛndaparipaṭhyamānapraśastasamastanijayaśaḥstomāṅkitabandhuraprabandhadhvanibhi mukharīkṛtam, kvacidabhirūpaiḥ suravāṃśikairiva mūrtimadbhiḥ
suveṣaiḥ madhurabhāṣaiḥ salalita śrīmadbhirgāyadabhirgāyakai, kvacana
nāṭyavidyāviśāradakaiśikācāryanartitābhiḥ kamanīyatara^2nepathyasamujjvalaprauḍhasulalitāṅgahārābhiḥ uttuṅgakucataṭavilasattaralamauktikahārābhiḥ tālalayānugatacaraṇakamalavinyāsajhalajjhalāyitamaṇimañjīrābhiḥ tattādṛśānekabhāvaviśeṣasaurabhānvitalocanavibhramābhiḥ cārutara^3sākūtamandahasitavilasadvadanāravindābhiḥ śrāvyataramadhuragītālāpasama^4kālapallavitanikaṭopaviṣṭavaiṇikavīṇābhiḥ pravīṇābhiḥ vāravilāsinībhiḥ abhineyamānalalitārthāvadhāraṇavivaśahṛdayajanitasāttvikabhāvaiḥ ālokakalokaiḥ ^5abhilakṣitakumārajananasamayābhivīkṣitanavagrahapra caraṇāvadhṛtasamagrodgataraphalapratipādanavaijñānikaiḥ
sarvajñaiḥ daivajñaiḥ prājñaiḥ puraskṛtadhananikaraiḥ pauraiḥ apahṛtabahupadopavaiḥ
jānapadaiśca nibiḍīkṛtam , samantataḥ citratarakanakakusumāñcitavistṛtaparistomāstīrṇatayā adhidharaṇītalam abjanayanajananasamunmiṣitaharṣavadanimiṣaparivṛḍhasañcoditavṛndārakavṛndopahṛttanandanodyānavanoccāvacakalpaprasūnairivābhivṛṣṭam prahṛṣṭaḥ sadomaṇḍalamalaṃkurvāṇaḥ
tiruveṅkaṭakṣitipatiḥ surapatiriva sumanobhi sadasyaiḥ saṃbhāvyamānaḥ
sasuhṛjjanaḥ paraṃ bahubhiḥ vasudhānyarāśibhiḥ aparimitairgodhanaiḥ
mahādhanairvasanaiḥ vṛttibhiśca santarpitavasumatīsuranikaraḥ samarpyādamabhisatkṛtapaurajānapada¹mahattaraḥ, viśrāṇitapūrṇānakapūrṇamanorathavāravadhūnaṭagāyakamāgadhastutipāṭhakavaiṇavikapāṇivādādyanekopajīvijanamukhodīritajayamaṅgalavacanaḥ pracurataramānandamanubhavan paṅktiratha iva jānakīramaṇena, jiṣṇuriva jayantena, nidhipatiriva nalakūbareṇa, sarvātiśāyinā tanayena putritāsāmrājyapadābhiṣiktam
ātmānaṃ dhanyatamaṃ manyate sma
vijayena paraṃ virodhināṃ dhruvamānandamasā1vupaiṣyati
adhiraṅgamivi sma śobhana tanute nāma tadeva tatpitā
3.13
sa tu punaḥ krameṇa kumāraḥ sakalajanahṛdayasaṃvala(na)napaṭutarānubhāvena bālabhāvena bhainamaṇḍalagaladamṛtadhārāmadhurimadhurīṇamanoharamṛdulaśītallālāpaiḥ, komalatarakarasarojasahakṛtvara (sahakṛtasatvara ?)
jānuyugalīkelīcaṅkramaṇaiḥ līlāmañjulamandahasitaiśca śaktidhara iva
prasūnayitārau itarānapi janānābhilaṣitaparabhāgena harṣeṇa ca
muhurmuhurmelayāmāsa
kalayan ramaṇīyabālaceṣṭāṃ kramaśoglauriva nandanīyaśobhaḥ
tiruveṅkaṭavārdhivṛddhihetoḥ vipulaśrīḥ kila vardhate sma bālaḥ
3.16
tasmin mahārhaguṇaśālinidivyarūperatne samunmiṣati dīdhitidīpitāśe
śrīveṅkaṭakṣitibhṛtaḥ sukṛtaikayogādanvarthatāmupagatā nanu ratnagarbhā
ūrdhvalakṣaṇino vilokya padayoḥ pāṇyoḥ payojadhvaje
chatraṃ cakramamuṣya śaṃkhakalaśau rekhākṛtīḥ satkathā.
samrāḍeṣa samujjvalābhyudayabhūruddāmakīrticchaṭaḥ
sarvajñaḥ kṣitimaṇḍalasya tarasā gopteti tādṛṅmanāḥ
itthamatyadbhutanistulabālabhāvalīlālaṃkṛtavijayānandaraṅgavadanakumudabāndhavakānticandrikāsvādanajanitasauhityavikasvaranijanayanacakorābhyāṃ niravadhikatanayapremarasāmivardhitapraharṣāṅkurābhyāṃ lakṣmītiruveṅkaṭabhūpālābhyāṃ nimiṣasadaśamativāhiteṣu katipayeṣu
vatsareṣu—
vijayacāpasitapratipatsudhākiraṇavāsarattaulivilagnake
suguṇamanyamasau suṣuve sutaṃ sahacarī tiruveṅkaṭabhūpateḥ
3.17
phaṇipatiriva kāmaṃ kartukāmo'sya dāsyaṃ
nikhilabhuvanarakṣāmaccha pūrvoditasya
dhiṣaṇa iva manīṣāśevadhī raṅganetuḥ
samajani sahajaḥ śrīveṅkaṭāravyaḥ kṣamāvān
3.18
tadanu tajjananī niyaterbalād ananubhūya tanūjasukhāni sā
upagatā nidhanaṃ harivāsare priyajanavyasanāni vitanvatī
3.19
manaḥprahlādanaṃ vastu yacca netrarasāyanam
vipatpadamakṛtvā tanna nidrāti jaḍo vidhiḥ
3.20
tathā gatāṃ tāmanuvīkṣya bhūpaḥ talodarīṃ prāṇasamāṃ vivignaḥ
navena śokena samākulātmā bhṛśaṃ sa cakranda cireṇa hārdāt
3.21
itthamutthitamatarkitamatitīvra durvārataram aurvakṛśānumiva
śokāvegaṃ prasoḍhumakṣama tayā kṣamāyāṃ nipatya kṣitipatiḥ sapraveṣṭavikṣepaṃ prasamīkṣya mṛgākṣīṃ muhurmuhurvilapan sakaruṇamaruṇīkṛtākṣāvilanayanaḥ sarabhasamupāgataiḥ pauraiḥ bāndhavaiśca samadu khai ravagatākhilalokasvabhāvaḥ sahajena kṛṣṭiḥ dhīrapravekastvaṃ sudhīrmā kṛthā vyathāmevaṃvidhāṃ manasīti punaḥ punarāśvāsitaḥ kathaṃcit śokasāgarād
dhṛtitaṭamānīyate sma
tataḥ samastān vidhivad dvijātīn santarpya gobhirbahubhirdhanaughaiḥ
sudhīradhīrbandhutayā sametaḥ nirvartayāmāsa tadaurdhvadeham
3.23
bhṛtyāpoṣaṇalālanānyanukalaṃ dhātrījanairanvahaṃ
yattairvṛddhimupeyuṣostanayayoḥ kurvan tataḥ śrīmatoḥ
ānandāmṛtavārdhimadhyaviharatsvāntaḥkumārāvasau
paśyan dāntāśikhāmaṇiḥ priyatamāviśleṣaduḥkhaṃ jahau
tiruveṅkaṭabhūpālaḥ kadācit cennapaṭṭanam
didṛkṣuḥ svātmajaḥ prāyād ātmasainyairanudrutaḥ
3.24
tatrāpi sarvairviditātmavṛttaiḥ sutrāmatulyo mahitaḥ svapauraiḥ
puraskṛto glauriva tārakaughaiḥ tiraskṛtāśeṣatamā vireje
3.26.1
tatastasyāṃ nagaryāṃ mahattarāryajanabhūyiṣṭhāyāṃ pratiṣṭhitastiruveṅkaṭanṛpavariṣṭhaḥ laghiṣṭhetaralokottaravicitracāritro vicāritanijadhairyadākṣyasīmena hūṇasārvabhaumena abhinanditaḥ tadviśrāṇitaprakriyām adhigataḥtātastatāntarīpāntaravyāptānarghatamāpūrvanistulabahulavastusaṃgrahaṇa^1caturatarajāgarūkakṛtārtha^2sāṃyātrikasārthādhiṣṭhitaiḥ abhraṃkaṣadṛḍhataraguṇamahīruhākalitapatākā raṭapaṭadhvanitamukharitanikhilakakuptaṭaiḥ aṣṭāpadakaladhautā(di ^1)^3 nikarabharitaviśaṅkaṭapeṭikāpaṭalajaṭilaiḥ kauśeyarāṅkavaparistomapramukhamahārhavasananicayanicitaiḥ jātīphaladevakusumādyanekāgaṇyavareṇyapaṇyavastupūrṇaiḥ bahutaralābhalagnakaiḥ asakṛdupāgataiḥ atijaghanai tarinikaraiḥ adhigatabahudhanasantoṣitā^4hūṇaparivṛḍhagāḍhapara^5premāspadī^6bhūtaḥ prabhūtāmalayaśaścandrikānanditanikhilajanamanaścakoraka kairavabāndhava iva priyadarśanaḥ sudarśanātmā sukhena kañcana samayamanaiṣīt athaikadā nūtanarājadhānīm uccai prathāṃ netumiva svavṛddhyā |^7 yaśaḥprakāśastiruveṅkaṭendro didṛkṣurātmīya^8janān pratasthe pratiṣṭhamānaḥ punarasau anvīyamānaḥ svaiḥ svairaḥ sudūramanugataṃ mahattarapauranikaramanujñāya vijñāya^9 praśrayabhūṣaṇayostanayayoḥ chandamantarvijayānandaraṅgatiruveṅkaṭayoḥ samādhāya ca muhurmuhuḥ purastādānītaṃ vinītimatopajīvijanena ubhayataḥ prayatnadhṛtavalgaṃ valgantamadhikaṃ syadātirekanyakkṛtārkārvarayaṃ¹ pauruṣādhikaṃ māne
3.26.2
karkamadhiruhya puruṣāgraṇīḥ divaspatiriva uccaiḥśravasam avasañcārātirakutobhayaḥ krameṇātivāhya janapadān samantataḥ satatotthitaiḥ adhinagaropaśalyamāropitai alinaiḥ atimalinaiḥ sāmantarakṣodhipapreṣitairiva ²yātubhirudgraiḥ tālamahīruhaiḥ abhiguptaṃ samantataḥ³ kharvataravegopagatopāntapradeśaśatāṅgakṛtāvataraṇaiḥ tuṅgataratarunikaraśikharādhirūḍhaprauḍhamattakokilakāhalīkalakalakalārāvamukharīkṛtāntaranirantarapallavitasurabhilābhinavaprasavaprasādhitakomalavallarījākalasaṃvalitamṛdulamalayasamīracalitacyutasūnanicayanicitaguñjadvirephanikuñjabhavanatalopaviṣṭaiḥ anavadyahṛdyanijasaundaryavininditasurasundarījanariraṃsuvadhūṭīghanajaghanasthalāvalambihṛdayaiḥ sadayamadanasārvabhaumaśāsanavaśaṃvadairudāraiḥyuvajanairupabhuktaguṇavadākrīḍaśatālaṃkṛtaṃ niyatabhāgadheyopasamarpaṇavyagrataracirāgatānalbadhāvasarasāmantarājasainikādhyāsyamānapaṭamandiradhoraṇīnibiḍīkṛtaparikhāparisaram, paritaḥ sarvavismayanayaparamoccaiṣṭvasaṃpadavadhibhūtenādhigatapuṣpavattojjvalābhra¹lakṣmīsamāgamasamunmiṣitaṃ doṣamapākartukāmena duravagāhagabhīraparikhāmbhaḥpratibimbidaṃbhaprakaṭitāghamarṣaṇasavanavidhinā kulācalavaprapratinidhinā samunnatavikaṭaviśaṅkaṭāṭṭālakapaṭalana
3.26.3
hinakinakakamalasandohavigalanmakarandadhārānirantarāsekaghumughumāyamānāśi proceed? no, mānāśiśirarājapatham, ratipatinigamapārāvārapārīṇacāturīdhurīṇaṃbharatācāryaśikṣitābhinayavidyāvidyotitasadyoyuvaticaraṇakamalavinyāsalīlātaraṅgitaraṅgama, aṅgajamahārājaniyatasevāprasitāvidagdhaviṭavidūṣaka¹pīṭhamardakaprāya|dyanekayuvajanālaṅkṛtaveśavāṭasahasram, ajasramapi vratataponiyamaviśeṣapūrvakādhītasāṅgatyīkakarmaśīlaśrīmadasaṃkhyasaṃkhyāvaddeśikavyākṛtaṣaḍdarśanīpurāṇadharmaśāstradurūhārthavicāraṇaikatānasvāntāniṣṇātāntevāsijanavrātavadanodgatāntaritāntikamahārṇavagabhīrā rāvanyāyopanyāsaghoraṇīkolāhalamukharīkṛtavasudhāsuparvavāṭīkam, āsetuhimācalamadhivelātaṭaniviṣṭatattannagarākaraniṣpannasamastamahārhavastusampādanavyagrataracaturakarṇadhāravariṣṭhādhiṣṭhitabahutarataraṇivisarānītakītarajatamahārajatapramukhamaṇiratnavikrayabahuguṇitadhanalābhālpīkṛtanidhināyakavividhākalpojjvaladhanyatamavadānyanirātaṅkasukhitasakthi²saṃbhavalokasahasrasaṃkulam³ dvīpāntarāgatācirāvatīrṇanahonnatasindhuragandharvakulavilasadarṇavavelam, ativelamaparicchinnāṅgarāmaṇīyakasaundaryaparākṛtavrīḍitāntarhitakheṭavadhūṭikābhīkabahulahūṇataruṇījanacaraṇakamalavinyāsadhanyam , vāraṇāvatamiva vijayadharmodbhavaikanilayam , sāketamiva mahanīyarāmāspadam , ucchritapatākālaṅkṛtamapi santatamadharīkṛtapatākam , sukhaikaśaraṇamapi nityanirākṛtasukham abhinavanagaramāsasāda yatra sthitānāṃ lalanājanānāṃ ¹kuce virodhādiva hemakuṃbhāḥ harmyāgradurgākalitādhiropāḥ sadvṛttavairaṃ tu vipattaye hi
3.28
atyuccasaudhavilasatpṛthuhemakumbhaiḥ satrā hi yatra diviṣatstriya ādareṇa
vakṣojakumbhayugalīparimāṇataulyalakṣmīparīkṣaṇamanukṣaṇamācaranti
yatrodyatprabharatnasaudhaviharadvāmabhruvāmaṃśuke'pyudvelasmarajātamohavivaśo viśraṃsite vegataḥ
bhūyaḥ kāntijharīsitāṃśukaparīmokṣāya yūnāṃ gaṇo
vyāpāraṃ tanute kareṇa jaghane smerāsyaśītatviṣām
3.31
antassadmasu kāmināṃ priyatamākrīḍānuṣaktātmanāṃ
dīptānekavicitraratnanicayaprodyatprabheṣu sphuṭam
bhedaṃ yatra tadīyajālakapathāyātāḥ suśītāḥ sukhā
dīpānāṃ maṇidīpikānivahataḥ śasanti mandānilāḥ
unnatagopuraśṛṅgasamudyannartanaketupaṭorusamīraḥ
yatra hi mitraśatāṅgahayānāmanvahamātanute śramaśāntim
yatra rājabhavaneṣu ratānte nidrayā paravaśāsu sudṛkṣu
saṃspṛśatyavayavaṃ cyutacelaṃ svarṇadīsurabhimārutajāraḥ
3.32
yatra kāntātanuśrībhiḥ dhikkṛtaṃ taṭitāṃ kulam
savepathu kṣaṇaṃ naiva sthitiṃ lebhe ca kutracit
3.33
kalānidhivanapriyākalitavāśitaiḥ santata
vicitravidhisṛṣṭibhirvikasadindirāvibhramaiḥ
valārinagarīsadṛgbhṛśamagocarī sā girāṃ
navīnanagarī nṛṇāṃ sukhakarī darīdṛśyate
3.36
pratyudgataḥ svairatha tatra mitrairmitrorutejāstiruveṅkaṭeśdraḥ
satrātmavṛttānta ¹vidaṃ tvamātyaiḥ ²satrādhiko hūṇapatiṃ dadarśa
vibhāvya rājā vipulaśriyaṃ taṃ saṃbhāvya samyak sakalopacāraiḥ
mantreṣu kāryeṣu nayeṣu dakṣaṃ matvā sa cakre sacivaṃ prahṛṣṭaḥ
saciveṣu mahatsu satsvapi pratipattiṃ mahatīṃ sa bhūpateḥ |¹
labhate sma tathā hi gauravaṃ guṇavṛndaṃ tanute na saṃhatiḥ
3.37
svāvekṣitamahākāryanṛpālakṛtasatkṛtiḥ
uvāsa sukhitastatra sa hi kaśvidinehasam
4.1
tadanu kadācid atunumahimā himānīmahīdhrasadhrīcīno
dhairyeṇa ²vīdbhūyaśorāśiḥ aśeṣarājanyakasabhājanīyanijaguṇagrāmo
rāmānuja iva kṣamākalitottamāṅgānatirahīna , tanayau didṛkṣuḥ
vātsalyena prabhoravāpyānumatim abhimatagurukāryaprāgbhāvāya sujananayanānandanaḥ³ pradhvastasādhvasa. cennakeśavapurametya, tatrāpi
preṣitābhimatajāgarūkasaniyāmakanaukātivāhitavārivartmakasvīkṛtaguhyātmaśāsananijasacivavadanodgatanija shape dantaśravaṇajanitagāḍhaharṣapāścātyaprāṃśuhūṇaparivṛḍhaprahitavācikavilo kanāvadhūtasvīyasāmarthyapratyagranagarādhināthapreṣitavinītamahitamahāmātrasabahumānāhūtaḥ punaḥ
saparivāraḥ sāpatyaḥ samāgatya nūtanapuṭabhedanam ‘atipaṭīyāṃstvamasmadīyamadhadhikāram akhilamāvahasva’ iti bhūpatinā
svakarasātkṛtamudrormikaḥ sakalāḥ prajāḥ ciraṃ nyāyena rañjayāmāsa
nyāyavṛttamuditaśri cirāya svaṃ niṣevitumathodyatamārāt
ānināya sa puraṃ navametaccennakeśavapurāryaka sārtham
4.2
viśāmadhīśena viśassamastān viśiṣya saṃmānya kṛtopacārān
jugopa kāryeṣu sa tantrayitvā yathocitaṃ vā maruto marutvān
4.3
tasmin kila śrīḥ sarase'nurakte sthāne yadetat kṛtasannidhānā
mitrodaye hṛṣyati saṃkucaśca yadeṣa doṣākaradarśaneṣu
4.4
īdṛkkaṭākṣasaṃbhūtamadṛgvivavamāśritaḥ
īdṛk cakāśe bhūpālastādṛktataguṇārṇavaḥ
4.5
ātuṣāragirisetukamurvyām adhvanīnajanajīvanahetoḥ
adhyudagdiśamatho navapuryā nirmame suvipulaṃ sataṭākam
4.6
adhitaṭākataṭaṃ tiruveṅkaṭakṣitipatiḥ kuṭavāṭamakalpayat
viṭapajālakanihutahelirukpracurapallavapuṣpaphalāyutam
4.7
sevyāni pānthanivahairativistṛtāni
ramyāṇi śītasurfacetalāni mahonnatāni
abhyarṇapuṣpavanamārutasevitāni
nānāvidhāni sa tu saṅgavanānyatānīt¹
4.8
śarmāṇi nirmāyaguṇottarebhyo dharmeṇa nirmāya dadau dvijebhyaḥ
śamakairbhurmarmamayāni hṛṣyatsvarmāninīsādaragītakīrtiḥ
4.9
audāryavidyāvinayābhirūpau sadvṛttisantoṣisahūṇabhūpau
muhurmuhurvīkṣya sutau sadhītau¹ tutoṣa tāta kṛtināṃ varau tau
4.10
kāmāvatāraḥ kamanīyarūpe rāmāvatāro janarañjaneṣu
ānandayāmāsa sadāntaraṅgam ānandaraṅgaḥ piturātmavṛttyā
4.11
mahābhujābhyāṃ sa nṛpaḥ sutābhyām abhyāgatāśeṣabudhādṛtābhyām²
babhāvependrāmaravallabhābhyāṃ prabhāvata kāmamivānaghābhyām
4.12
sakalonnatanandanāgamaprabhavānandamihānubhūya saḥ
suralokamagād budhādṛtaḥ paramicchanniva taṃ mahāmanāḥ
4.14
dīnānāthabudhādayo bahuvidhā yenādhikaṃ pālitāḥ
saṃsārāmṛtasāgare viharatā yenānubhūtaṃ sukham
yenāśeṣadigantareṣu nihitaṃ saujanyajanyaṃ yaśaḥ
so'yaṃ muktimupeyivān śubhamatiḥ śrīveṅkaṭākṣmāpatiḥ
pāralaukikakarmāṇi cakre piturudāradhīḥ
vijayānandaraṅgendro yathāvidhi sahānujaḥ
4.16
tataḥ svatātasya daśāṃ niśamya tattādṛśīṃ tāntatanurnitāntam
niśamya vākyaṃ viduṣāṃ vinītaḥ saṃstambhayābhāsa manaḥ sa kṛcchrāt
tadanu duḥsahatarajanakanidhanajanitapratyagramaryādātītāvāryaśokavidāryamāṇadhairyeṇa sodaryeṇa sākam āryajanavadanodgatanyāyavacanaviditasakalokatattvasthitiḥ samāhitamanāḥ sa dhīradhīḥ
vijayānandaraṅgendraḥ śāśvatalokādhigamasādhanāni piturbahuvidhāni
dvijebhyaḥ sadanavasuvasanānnakṣetrādidānāni vidhāya vidhivannirvartitanikhilanaimittikakṛtyaḥ samāgatairabhimatairvayobuddhyādhikaiḥ
upahṛtaśobhanaḥ svaiḥsvairmitrairanyaiścānugataḥ kṛtamaṅgalācāraḥ svātmānaṃ
kṛtārthīcakāra
ānandaraṅgaṃ sadayāntaraṅgaṃ sānandamāhūya tataḥ śubhāṅgam
pradhānamenaṃ pravidhāya kārye saṃbhāvayāmāsa sa hūṇarājaḥ
4.17
mantrotsāhaparākramaiḥ karuṇayā dhairyeṇa gāṃbhīryataḥ
vaiduṣyeṇa nayena satyavacasā sattvena dānena ca
sa kṣāntyā ṛjutāśucitvavinayaiḥ sarvātiśāyī mahān
vāgmī supratimaścakāsti dharaṇāvānandaraṅgaprabhuḥ
4.18
lokeṣvanupamānena tena kaḥ sadṛśaḥ pumān
yataḥ sphurati sarvatra vacanīyaṃ hi vastuṣu
4.19
tathāhi śatamanyutayā pākaśāsanasya, āśrayāśatayā
dhanañjayasya, daṇḍadhāritayā vivasvattanayasya, kīlālapatayā
pracetasaḥ, prabhañjanatayā nabhasvataḥ, kuberatayā naravāhanasya,
viṣamadṛṣṭitayā aṣṭamūrte , janārdanatayā nārāyaṇasya, jalajātajātatayā^1 parameṣṭhinaḥ, tapanatayā mihirasya, kalakitayā kalānidheśca
anyeṣāmapi diviṣadāmanavaratakṣamāsparśavaidhuryaiṇa sarvo'pi
suparvasamudāyaḥ kṛtalakṣaṇena tena upamānalakṣmīmaṇīyasīmapi dhartuṃ
na kṣamo babhūva
sa nirmame cārutayā śriyāpi vṛtrārivitteśagṛhopamānam
navotakāryaṃ vilasadvarūthaṃ vastya mukundādimasannidhānam
4.21
tasmin mahārajatarājivirājamāne sabhottame ghaṭitanistularatnajāle
divyaṃ sadassurapateriva raṅganetū rājatyudārasumanogaṇavāsitāntam
yasmin vastumanukṣaṇaṃ sumanaso vāñchanti dharmojjvalāḥ
yatra prollasadapsaroyuvatayo gāyanti jiṣṇorguṇān
yacca śrīmadanārataṃ sukṛtibhiḥ saṃsevitaṃ tatsadaḥ
śakto varṇayituṃ gururdiviṣadāmānandaraṅgaprabhoḥ
4.22
niryatnaṃ yatra ghaṇṭā dhvanati ca bhavane bodhayantī muhūrtān
daivajñān harṣayantī samayamavirataṃ jñātukāmānaśeṣān
āptuṃ śrīraṅgabhūpāt phalamanudinamāgacchatāṃ bhūsurāṇāṃ
tatsiddhiṃ sūcayantī prakaṭayatiṃtarāmadbhutāṃ rāgabhaṅgīm
4.23
tasmin sadasyadbhutadhāmni sarvaiḥ saṃstūyamāno vibudhairudāraiḥ
reje biḍaujā iva divyamūrtiḥ ānandaraṅgākṣitipālako'sau
4.24
ānandaraṅge vitatāntaraṅge nūnaṃ paraṃ geyaguṇādṛtāṅge
jāgarti lakṣmīraniśaṃ tarā gīḥ āśvāsitāśeṣamanaḥkuraṅgī
4.25
atha kadācana samantataḥ pallavitapaṭīramahīdharanitambaruhacandanakadambakaviṭapakoṭīkuṭīravimardana'visṛtvarasamīrakiśorakavisaravi-dhūta'campakastabakagandhaghumughumāyitānanta'saraṇiḥ praṇayakupitamānavatīmānonmūlanapaṭutaradarpakamahāvīraśitataraśaranikararacanāprastāvakarasahakāramṛdulakisalayacarvitagarvitaparabhṛtavrātavirutaśruticakitahṛdayapathikalokaḥ sphuṭatara kanakakamalanistulaviśālakanakamayakanakālukāsaṃbhṛtapratyagramadhupānamuditamāṃsalamattabhasalakulajhaṅkāramiśribhuvanavijayodyatamadanakārmukaṭaṅkāraravamukharīkṛtanikhilaharidantaraḥ,
nirantarārahitarasikamithunaśṛṅgārarasasurabhiḥ surabhisamayaḥ prādurabhūt
upaitukāmā kusumadrumaughān kaṇanmilindotkaranūpurāḍhyā
nyadhāt padaṃ padmavane madhuśrīḥ pragṛhya cañcatsahakāraśākhām
4.26
navataruṇimalakṣmīmudvahannapyudārāṃ
manasi sa cakame'nyāṃ sthāyinīṃ svānurūpāṃ
madhuripuriva lakṣmīṃ vakṣasi prekṣaṇīyāṃ
kṣitimatha dadhadāptu śrīmadānandaraṅgaḥ
First 142 of 394 passages. Read on