Mokshopaya 6.58: aṣṭapañcāśas sargaḥ
Mokṣopāya (Kashmiri text, Śāradā transmission) 6.58
- Language
- Sanskrit
Contents
- 6.58.39 — 2 parts
aṣṭapañcāśas sargaḥ
6.58.1
bhūya eva mahābāho śṛṇu me paramaṃ vacaḥ /
yat te 'haṃ prīyamāṇāya vakṣyāmi hitakāmyayā //
6.58.2
mātrāsparśās tu kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ /
āgamāpāyino 'nityās tāṃs titikṣasva bhārata //
6.58.3
te tu naikātmanaś cānye kvāto duḥkhaṃ kva vā sukham /
anādyante 'navayave kutaḥ pūraṇakhaṇḍane //
6.58.4
saṃsthitā sparśamātrākhyā kalāsmin paramātmani /
anante 'sanniveśādau hemnīva kaṭakāditā //
6.58.5
yaṃ hi na vyathayanty ete mātrāsparśā bhramātmakāḥ /
samaduḥkhasukho dhīras so 'mṛtatvāya kalpate //
6.58.6
sarvatvād ātmanas tv ete ābhāsās saṃsthitā iva /
asadrūpās tv asadrūpaṃ kathaṃ soḍhuṃ na śakyate //
6.58.7
manāg api na vidyete sukhaduḥkhe asarvage /
sarvatvād ātmatattvasya sattā katham ivānayoḥ //
6.58.8
nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ /
nāsty eva sukhaduḥkhādi paramātmāsti sarvagaḥ //
6.58.9
sattvāsattvamatī tyaktvaivaitayor jagadātmanoḥ /
tyaktvā nakiñcin madhyaṃ ca śeṣe baddhapado bhava //
6.58.10
na hṛṣyati sukhenātmā duḥkhair glāyati nārjuna /
dṛṣadvac cetanātmāpi śarīrāntargato 'pi san //
6.58.11
jaḍaṃ cittādi duḥkhasya bhājanaṃ dehatāṃ gatam /
na caitasmin kṣate kṣīṇe kiñcid evātmanaḥ kṣatam //
6.58.12
jaḍaṃ dehādi duḥkhāder yad idaṃ bhoktr iti sthitam /
tan māyābhramam evāṅga viddhy abodhavaśotthitam //
6.58.13
na kiñcid eva dehādi na ca duḥkhādi vidyate /
ātmano yat pṛthagbhūtaṃ kiṃ kenāto 'nubhūyate //
6.58.14
yad idaṃ kathayāmy atra tenaiṣā te vinaśyati /
bhrāntir duravabodhotthā samyagbodhena bhārata //
6.58.15
yathā rajjvām ahibhayaṃ bodhān naśyaty abodhajam /
tathā dehādi duḥkhādi bodhān naśyaty abodhajam //
6.58.16
viṣvag viśvam ajaṃ brahma na naśyati na jāyate /
iti satyaṃ paraṃ viddhi bodhaḥ parama eṣa saḥ //
6.58.17
brahmārṇavataraṅgas tvaṃ kiñcid bhūtvā vilīyase /
brahmāvarte sphurasy adya brahmaivāsi nirāmayam //
6.58.18
jagat kālaḥ kriyā deśas tvam ahaṃ sainikā iti /
brahmaṇy evaṃ parispando nātra stas sadasatkramau //
6.58.19
jahi mānaṃ madaṃ śokaṃ bhayam īrṣyāṃ sukhāsukhe /
dvaitam etad asadrūpam ekas sadrūpavān bhava //
6.58.20
puruṣākṣauhiṇīnāṃ tvaṃ kṣayeṇānubhavātmanā /
brahmaṇā bṛṃhitaṃ yuddhaṃ brahma brahmamayaṃ kuru //
6.58.21
asaṃvidan sukhaṃ duḥkhaṃ lābhālābhau jayājayau /
yuddhabrahmaikatāṃ gaccha brahmādistambha bhārata //
6.58.22
lābhālābhasamo bhūtvā bhūtvā nūnaṃ nakiñcana /
jaḍo vāta iva spandī prasṛtaṃ kāryam ācara //
6.58.23
yat karoṣi yad aśnāsi yaj juhoṣi dadāsi yat /
yat kariṣyasi kaunteya tad ātmeti sthiro bhava //
6.58.24
yanmayo yo bhavaty antas sa tad āpnoty asaṃśayam /
brahmasatyam avāptuṃ tvaṃ brahmasatyamayo bhava //
6.58.25
anapekṣya phalaṃ brahma bhūtvā brahmeti bhāvitam /
kriyate kevalaṃ karma brahmajñena yathāgatam //
6.58.26
karmaṇy akarma yaḥ paśyaty akarmaṇi ca karma yaḥ /
sa buddhimān manuṣyeṣu sa coktas sarvakarmakṛt //
6.58.27
mā karmaphalahetur bhūr mā te saṅgo 'stv akarmaṇi /
yogasthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā dhanañjaya //
6.58.28
karmāsaktim anāśritya tathā nāśritya mūḍhatām /
naiṣkarmyam apy anāśritya samas tiṣṭha yathāsthitam //
6.58.29
tyaktvā karmaphalāsaṅgaṃ nityatṛpto nirāśrayaḥ /
karmaṇy abhipravṛtto 'pi naiva kiñcit karoti saḥ //
6.58.30
āsaktim āhuḥ kartṛtvam akartur api tad bhavet /
maurkhye sthite hi manasi tasmān maurkhyaṃ parityajet //
6.58.31
paraṃ tajjñatvam āśritya nirāsakter mahātmanaḥ /
sarvakarmaratasyāpi kartṛtodeti na kvacit //
6.58.32
akartṛtvād abhoktṛtvam abhoktṛtvāt samaikatā /
samaikatvād anantatvaṃ tato brahmatvam ātatam //
6.58.33
nānātām alam utsṛjya paramātmaikatāṃ gataḥ /
kurvan kāryam akāryaṃ ca naiva kartā tvam arjuna //
6.58.34
yasya sarve samārambhāḥ kāmasaṅkalpavarjitāḥ /
jñānāgnidagdhakarmāṇaṃ tam āhuḥ paṇḍitaṃ budhāḥ //
6.58.35
samas somyas sthiras svasthaś śāntas sarvārthanisspṛhaḥ /
yas tiṣṭhati sa suvyagro 'py alam avyagratāṃ gataḥ //
6.58.36
nirdvandvo nityasattvastho niryogakṣema ātmavān /
yathāprāptānuvartī ca bhava bhūṣitabhūtalaḥ //
6.58.37
karmendriyāṇi saṃyamya ya āste manasā smaran /
indriyārthān vimūḍhātmā mithyācāras sa ucyate //
6.58.38
yas tv indriyāṇi manasā niyamyārabhate 'rjuna /
karmendriyaiḥ karmayogam asaktas sa viśiṣyate //
6.58.39
āpūryamāṇaṃ tv acalapratiṣṭhaṃ samudram āpaḥ praviśanti yadvat /
tadvat kāmā yaṃ praviśanti sarve sa śāntim āpnoti na kāmakāmī //
6.58.39.p1
arjunopākhyāna ātmajñānopadeśo nāma sargaḥ
6.58.39.p2
bhagavān:
Linked texts (5)
- Yogavāsiṣṭha (vulgate) — Sanskrit
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
- Laghuyogavāsiṣṭha — Sanskrit
- Critical edition (BORI, Bhīṣmaparvan 23–40) — Sanskrit
- Kṛtyakalpataru — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit