Pramāṇa · Search · About · API

Prapancasarasamgraha 8.1-2

Prapañcasārasaṃgraha 8.1-2

Language
Sanskrit

8.1-2.1

tatra kaṭyorekam | sphigiti jaghanadvayam | sadyojātaṃ prapadyāmi
namaḥ siddhyai namaḥ, sadyojātāya vai namaḥ (namo namaḥ) ṛddhyai namaḥ, bhave namaḥ
dūtyai namaḥ, abhave namaḥ lakṣmyai namaḥ, anātibhave namaḥ, medhāyai namaḥ,
bhajasva (bhavasva) māṃ namaḥ kāntyai namaḥ, bhava namaḥ sudhāyai namaḥ, udbhavāya
namaḥ dhṛtyai namaḥ 8 aṣṭāvetāḥ sadyojātakalāḥ pādataladvaya-hastataladvayaghrāṇaśiro-bāhudvayeṣu nyaset | tala ghrāṇamityekaṃ sthānam
evaṃ pratyekamaṣṭatriṃśat kalānyāsaṃ kṛtvā mūlamantrapañcākṣarasaṃpuṭitān
pañcabrahmamantrān śarīre vyāpakatvena nyasya svātmānaṃ sadāśivātmakaṃ dhyātvā,
svaśarīraṃ ca sarvadevatā'dhiṣṭhitaṃ dhyātvā, gandhādibhirabhyarcya sadāśivohamiti
dhyāyet | tannyāsaṃ kurvāṇo yatra deśe tiṣṭhati taṃ deśaṃ yojanamitaṃ śaivakṣetramityācakṣate | taduktaṃ cātra —
vinyāsaḥ pratimākṛtau ca nitarāṃ sānnidhyakṛtsyādyaṃ
dehe cāpi śarīriṇo nigaditaḥ sāmarthyakārīti ca
āste yatra tathāmuneva dinaśo vinyastadehaḥ pumān
kṣetraṃ deśamamuṃ ca yojanamitaṃ śaivāgamajñā viduḥ || iti
atha pañcabrahmapūjāvidhiḥ —
prāgukte śaivapīṭhe samāvāhya samarcayet | prathamaṃ tatpuruṣādibhiḥ pañcabhiḥ
ṛgbhiḥ prāsādoktanivṛttyādiyutābhiḥ madhyaprāgvāmyasaumyāparadiśi samarcayet
nivṛttyādayo madhye vidikṣu ca evaṃ prathamāvṛtiḥ | punaraṅgaiḥ prāk nyāsavidhānoktaiḥ dvitīyāvṛttiḥ | punaḥ anantāya0 sūkṣmāya0 śivottamāya0 ekanetrāya0 ekarudrāya0 trimūrtaye0 śrīkaṇṭhāya0 śikhaṇḍine namaḥ iti tṛtīyāvṛttiḥ | punaḥ umāyai0 caṇḍeśvarāya0 nandine0 mahākālāya0 gaṇeśvarāya0

8.1-2.2

vṛṣāya0 bhṛṅgiriṭaye0 skandāya0 iti uttarādikrameṇa caturthyāvṛttiḥ | indrādibhiḥ
pañcamī | vajrādibhiḥ ṣaṣṭhī itthaṃ pañcabrahmapūjāvidhānam
atha prasiddhapañcākṣarīvidhānamucyate —
vāmadeva ṛṣiḥ | paṅktiḥ chandaḥ | sadāśivo devatā || aṃ bījam
āyaśaktiḥ | oṃ hṛt | naṃ śiraḥ maṃ śikhā | śiṃ kavacam | vāṃ netratrayam
yaṃ astram || athavā śāstrāntaroktaprakāra ucyate || oṃ oṃ sarvajñaśaktidhāmne
hṛt | oṃ naṃ nityatṛptaśaktidhāmne śiraḥ | oṃ maṃ anādibodhaśaktidhāmne
śikhā | oṃ śiṃ svatantraśaktidhāmne kavacam | oṃ vāṃ aluptaśaktidhāmne
netratrayam | oṃ yaṃ anantaśaktidhāmne astram || idaṃ tvaṅgaṃ pañcākṣarasya
śāstrāntaroktaprakāram || etadvā kuryāt || punaḥ tatpuruṣāya namaḥ | aghorebhyo
namaḥ | sadyojātāya namaḥ | vāmadevāya namaḥ | īśānāya namaḥ | etānpañca
mantrān tarjanīmadhyamānāmikākaniṣṭhikāṃguṣṭheṣvaṃgulīṣu vinyaset || punaretān
vaktrahṛtpādaguhyamūrdhasvapi ca nyaset || punarapyetaireva mantraiḥ prāgyāmyavāruṇodīcyavaktreṣu mūrdhasu ca nyaset || punaḥ dhyānam -
bibhraddorbhiḥ kuṭhāraṃ mṛgamabhayavarau suprasanno maheśaḥ
sarvālaṅkāradīptassarasijanilayo vyāghracarmāttavāsāḥ
dhyeyo muktāparāgāmṛtarasaghaṭitādriprabhaḥ pañcavaktraḥ
tryakṣaḥ koṭīrakoṭīghaṭitatuhinarociṣkalātuṅgamauliḥ
oṃ namaśśivāya | iti mantraḥ | mokṣapradhānoyaṃ mantraḥ | viṃśatilakṣaṃ
japaḥ || śuddhaistilairvā ghṛtairvā dugdhānnairvā kṣīradrumasamiścirvā viṃśatisahasraṃ
juhuyāt puraścaraṇārtham || atha pūjā -
atraiva prāk prāsādokte pīṭhe samāvāhya samarcayet | tatpuruṣāya namaḥ,

8.1-2.3

aghorebhyo namaḥ, sadyojātāya namaḥ , vāmadevāya namaḥ, īśānāya namaḥ
tatpuruṣādimūrtīnāmāyudhavarṇādayastu :tatpuruṣādyāssarve pradhānasaṃroktabāhuhetiyutāḥ
ullasitamukhacatuṣkāstejorūpā vilakṣaṇastvīśaḥ || iti
etābhirmūrtibhissaśaktikāmiḥ prāsādoktavatprathamāvṛtiḥ | aṅgairdvitīyāvṛtiḥ | punaḥ pūrve prāsādoktairanantādibhistṛtīyāvṛtiḥ | punarapi tatraivoktairumādibhiḥ caturthī | indrādibhiḥ pañcamī | vajrādibhiḥ ṣaṣṭhī
asyaiva pūjāvidhānāntaramucyate -
pūrve prāsādoktapīṭhaṃ svahṛdaye vinyasya tasminpīṭhe mūlamantrerāvāhya
pūrvoktāṅgānyapi vinyasya mūlamantravarṇān vinyaset || tatkatham -
hanmukhāṃsoruyugmeṣu ṣaḍvarṇānkramaśo nyaset
kaṇṭhamūle tathā nābhau pārśvayukpṛṣṭhahṛtsu ca
mūrdhāsyanetraghrāṇeṣu doḥpatsandhyagrakeṣu ca
saśirovaktrahṛtpajjaṭharorupadeṣvapi
hṛdānanaparaśveṇāmītyākhyavaradeṣu ca
mukhāṃsahṛdayeṣu trīn parānpādorukukṣiṣu
ūrdhvādhaḥ kramataḥ kuryādgoḷakānyāsamuttamam
namo'stu sthāṇubhūtāya jyotirliṅgāmṛtātmane
caturmūrtivapuśchāyābhāsitāṅgāya śambhave
namo viriñciviṣṇvīśabhedena paramātmane
sargasaṃsthitisaṃhāravyāvṛttitryastamūrtaye
namaścaturdhā prodbhūtabhūtabhītātmane bhuvaḥ
bhūribhārārtisaṃhartre bhūtanāthāya śūline
viśvagrāsāya vilasatkālakūṭavipāśine
tatkalaṅkāṅkitagrīvanīlakaṇṭhāya te namaḥ
namo lalāṭanayanaprollasatkṛṣṇavartmane
dhvastasmaranirastādhiyogidhyeyāya śambhave
namo dehārdhakāntāya dagdhadakṣādhvarāya ca
caturvargaiṣvamīṣṭārthadāyine māyine'ṇave
sthūlāya mūlabhūtāya śūladāritavidviṣe
kālahantre namaścandrakhaṇḍamaṇḍitamaulaye

8.1-2.4

vivāsase kapardāntarbhrāntāhi(a)saridindave
devadaityāsurendrāṇāṃ maulivṛṣṭāṃghraye namaḥ
bhasmābhyaktāya bhaktānāṃ bhuktimuktipradāyine
vyaktāvyaktarūpāya śaṃkarāya ca te namaḥ
namo'ndhakāntakaripave puradviṣe namo'stu te dviradavarāhabhedine
viṣollasatphaṇikulabandhamūrtaye namassadā varavṛṣavāhanāya te
viyanmarudbhutavahavārvasundharā bhaveśaravyamṛtamayūkhamūrtaye
namassadā narakabhayāvabhedine bhaveha no bhavabhayabhaṅgakṛdvibho
evaṃ stutvā punarudvāsayetsvehṛdayāmbuje | punarapi dehaṃ samabhyarcya
yathāśaktijapet
atha śaivapūjāvidhānaprasaṅgāt pārthivaliṅgapūjāvidhiḥ -
mṛdāharaṇasaṅgrahapratiṣṭhāvhānakarma ca
snapanaṃ pūjanaṃ cātha visarjanamataḥ param
haro maheśvaraścaiva śūlapāṇiḥ pinākadhṛk
paśoḥ patiśśivaścaiva mahādeveti nāmabhiḥ
athāsya pañcākṣarasya prayogā mantradevatāprakāśikoktaprakāreṇa likhyante -
āruhya parvataṃ puṇyaṃ japellakṣamandritaḥ
lakṣadvayaṃ mahānadyāṃ mahadāyuṣyamāpnuyāt
dūrvāṅkuraistilairvāpi gaḍūcīśakalaistathā
homāttu daśasāhasraṃ jāyate cirajīvitam
ādityābhimukho bhūtvā japellakṣamananyadhīḥ
agnāvaṣṭaśataṃ nityaṃ juhuyāt vyādhiśāntaye
samastavyādhiśāntyarthaṃ juhuyādayutaṃ naraḥ
palāśasamidho vahnau nīrogī manujo bhavet
śanaiścaradine'śvatthaṃ spṛśannaṣṭottaraṃ śatam
śanaiśvarakṛtā pīḍā japato naśyate'khilā
nityamaṣṭaśataṃ japtvā pivetpātho'rkasannidhau
audaryaistu mahārogaiḥ māsenaikena mucyate
spṛṣṭraikādaśasāhasraṃ japannannamadaṃstu vā
ārogyaṃ tatkṣaṇāttasya viṣamapyamṛtaṃ bhavet
candrasūryagrahe pūrvamupoṣya vidhinā śuciḥ

8.1-2.5

yāvadgrahaṇamokṣaṃ tu tāvannadyāṃ samāhitaḥ
japetsamudragāminyāṃ pivettanmantritaṃ tu vā
aṣṭottarasahasreṇa pivedbrāhmīrasaṃ dvijaḥ
mahāsārasvataṃ tena sarvaśāstraprakāśanam
candrasūryagrahe liṅgaṃ samabhyarcya yathāvidhi
yatkiñcitprārthayeddevaṃ japedayutamādarāt
sarvānkāmānavāpnoti puruṣo nātra saṃśayaḥ
athāsya yantramapi mantradevatāprakāśikoktaprakāreṇa likhyate- ·
tatrādau ṣaṭkoṇamaṇḍalaṃ likhitvā tadantaḥ sādhyanāmayuktaṃ prāsādabījaṃ
vilikhya, ṣaṭkoṇeṣu praṇavasahitān pañcākṣaravarṇān koṇavivareṣu ṣaḍaṅgamantrān
vilikhya, tadbahiḥ pañcadaḷāni viracayya, taddaḷepu īśānādipañcabrahmanāmāni
prāgādikrameṇa caturthyantamontāni vilikhet | tadbahiraṣṭadaḷāni racayitvā
taddaleṣu mātṛkāṣṭavargān kādipañcakaṃ, yāditritayaṃ, ityevaṃ vilikhya, tadbahiḥ
vṛtte tryambakena veṣṭayet | etadyantraṃ japahomasādhitaṃ dhārayataḥ āyurārogyaiśvaryasarvasaṃpat sarvarakṣā bhuktimuktiphalāni bhavanti
atha prasaṅgāt śrīrudramahānyāsaḥ -
athātaḥ pañcāṅgarudrāṇāṃ nyāsapūrvakaṃ japahomārcanavidhiṃ vyākhyāsyāmaḥ
yā te rudreti śikhāyāṃ, asminmahatyarṇave iti śirasi, sahasrāṇīti lalāṭe,
haṃsaśśuciṣaditi bhruvormadhye, tryambakaṃ yajāmahe iti netrayoḥ, mānastoketi
nāsikāyāṃ, avatatyeti mukhe, nīlagrīvau dvau kaṇṭhe, namaste asvāyudhāyeti
bāhvoḥ, yā te hetiriti upabāhvoḥ, ye tīrthānīti hastayoḥ, sadyojātamiti
pañcānuvākān pañcastadaṅgulīṣu, namo vaḥ kirikebhya iti hṛdaye, namo
gaṇebhya iti pṛṣṭhe, namo hiraṇyabāhava iti pārśvayoḥ, vij‍yaṃ dhanuriti jaṭhare,

8.1-2.6

hiraṇyagarbha iti nābhau, mīḍhuṣṭameti kaṭyāṃ, ye bhūtānāmadhipataya iti guhye,
ye anneṣviti aṇḍau (aṇḍayoḥ) īḍyaścāsītyapāne, māno mahāntamiti
ūrvoḥ, eṣa te rudra iti jānvoḥ, saṃsṛṣṭajiditi jaṅghayoḥ, viśvaṃ bhūtaṃ iti
gullayoḥ, ye pathāmiti pādayoḥ, adhyavocaditi kavacaṃ, namo bilmina iti
upakavacaṃ, namo astu nīlagrīvāyeti tṛtīyaṃ netraṃ (netratritayaṃ) pramuñca dhanvana
ityastraṃ, ya etāvantaśceti digbandhaḥ, oṃ namo bhagavate rudrāyeti namaskāraṃ
nyaset
oṃkāraṃ mūrdhni vinyasya nakāraṃ nāsikāgrataḥ
mokāraṃ tu lalāṭe vai bhakāraṃ mukhamadhyataḥ
gakāraṃ kaṇṭhadeśe tu vakāraṃ hṛdi vinyaset
tekāraṃ dakṣiṇe haste rukāraṃ vāmato nyaset
drākāraṃ nābhideśe tu yakāraṃ pādayornyaset
sadyaṃ ca pādayornyasya vāmaṃ nyasyorumadhyataḥ
aghoraṃ hṛdi vinyasya mukhe tatpuruṣaṃ nyaset
īśānaṃ mūrdhni vinyasya haṃso nāma sadāśivaḥ
haṃsaṃ haṃseti yo brūyāt haṃso nāma sadāśivaḥ
evaṃ nyāsavidhiṃ kṛtvā tataḥ saṃpuṭamārabhet
āno niyudbhiḥ, vayaṃ soma, tamīśānaṃ, asme rudrā, syonāpṛthivi, ityetatsaṃpuṭamindrādidikṣu vinyasya, evamevātmani raudrīkaraṇaṃ kṛtvā, tvagasthigataiḥ
sarvapāpaiḥ pramucyate | sarvabhūteṣvaparājito bhavati | tato bhūta-preta-piśācabrahmarākṣasa-yamadūta-śākinī-ḍākinī-sarpa-śvāpada-taskarādyupadravāssarve jvalantaṃ
paśyantu | māṃ rakṣantu | manojyoti, rakhodbudhyagni, ragnirmūrdhā, mūrdhānaṃ, marmāṇi
te, jātavedā, iti guhya-nābhi-hṛdaya-kaṇṭha-mukha-śirassvabhimantrya ātmarakṣā
kartavyā
śivasaṃkalpaṃ hṛdayaṃ, puruṣasūktaṃ śiraḥ, uttaranārāyaṇaṃ śikhā, apratirathaṃ

8.1-2.7

kavacaṃ, pratipūruṣaṃ netraṃ, śatarudrīyamastram | evaṃ pañcāṅgaṃ sakṛjjapet | aṣṭāṅgaṃ
praṇamya, hiraṇyagarbhaḥ, yaḥ prāṇato, brahmajajñāna, mahī dyauḥ, upaśvāsaya, agne
naya, yāte agne, imaṃ yamaḥ prastaramāhi sīdetyaṣṭāṅgaṃ praṇamya, athātmānaṃ
rudrarūpaṃ dhyāyet
śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ trinetraṃ pañcavaktrakam
gaṅgādharaṃ daśabhujaṃ sarvābharaṇabhūṣitam
daśabhujeṣvabhayavaradaśakti śūlākṣamālāpinākaḍamarukhaḍganīlotpalabīja -
pūraphalayuktaṃ nīlagrīvaṃ śaśāṅkacihnaṃ nāgayajñopavītinam
nīlagrīvaṃ śaśāṅkāṅkaṃ nāgayajñopavītinam
nāgābharaṇabhūṣitaṃ (bhūtāḍhyaṃ) vyāghracarmottarīyakam
jvalantaṃ kapilajaṭilaṃ śikhāvidyotakāraṇam
vṛṣaskandhasamārūḍhamumādehārdhadhāriṇam
amṛtenāplutaṃ hṛṣṭaṃ divyabhogasamanvitam
digdevatāsamāyuktaṃ surāsuranamaskṛtam
nityaṃ ca śāśvataṃ śuddhaṃ dhruvamakṣaramavyayam
sarvavyāpinamīśānaṃ rudraṃ vai viśvarūpiṇam
evaṃ dhyātvā dvijassamyak tato yajanamārabhet
hiṃsīḥ, vahnirasi havyavāhanaḥ raudreṇānīkena + hiṃsīḥ, ityādiprativākyaṃ
1 anuvādaḥ, mano jyotirjutāmiti ṛk, abodhyagniḥ samidhā janānāṃ
iti ṛk, agnimūrdhā itiṛk, mūrdhānaṃ divo iti ṛk, marmāṇite varmabhiḥ
[da] yāmi itiṛk, jātavedase iti ṛk
śivasaṃkalpo likhyate -yenedaṃ bhūtaṃ bhuvanaṃ bhaviṣyatparigṛhītamamṛtena sarvam
yena yajñastrāyate sapta hotā tanme manaḥ śivasaṃkalpamastu

Linked texts (9)