<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.darsana.advaita.sastra.vedantakaumudi.3.p167 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Philosophy](https://indike.org/pramana/in.darsana) › [Non-dualist Vedānta](https://indike.org/pramana/in.darsana.advaita) › [Systematic treatises](https://indike.org/pramana/in.darsana.advaita.sastra) › [Vedantakaumudi](https://indike.org/pramana/in.darsana.advaita.sastra.vedantakaumudi) › 3.p167

# Vedantakaumudi 3.p167

Vedāntakaumudī 3.p167

- **Language:** Sanskrit

### [3.p167](https://indike.org/pramana/in.darsana.advaita.sastra.vedantakaumudi.3.p167)

padācca padārthamātrajñānaṃ, saṅgatyanurodhādanvitajñānaṃ vā na tāvat pramā, pramāṇāntaradṛṣṭārthatvādajñāte saṅgatigrahāyogāt | nāpi viparyyāso, bādhavaidhuryyāt | na ca saṃśayaḥ, koṭidvayavikalatvāt | nāpi ca vikalpo nirvastu katvābhāvāt | ataḥ smṛtireva | tenānvitapramā vyavadhānenaiva śabdasya cābhidhāvyāpāro'pi na vibhudravyasya parispandaḥ | “varṇātmanastu ye śabdā nityāḥ sarvagatāstathā | pṛthagdravyatayā te hi na guṇāḥ kasyacinmatāḥ || ” iti vibhudravyatvasvīkārācca | guṇapakṣe'pyevam | nāpi prayatno'cetanatvāt | ataḥ śabdavijñānameva padārthasmaraṇajananaśaktyupabṛṃhitam tasyābhidhāvyāpāraḥ | ato'pi padārthasmaraṇavyavadhānam | na ca saṅketagrahadaśāyāṃ gṛhītasāhacaryyavaśāt padārthasmṛtyupapatteḥ saṃsargadhījananaśaktireva śabdasyābhidhāvyāpāraḥ | tathā sati etadasyābhidhāyakam iti saṅketasyaivānudayāt padārthasyāpi sāhacaryyāt padasmārakatvena tadabhidhānatvaprasaṅgāt | tenānvitābhidhāne padārthavākyārthābhidhāvyāpāradvayaprasaṅgaḥ, śabdabuddhikarmaṇāṃ ca viramyavyāpārānaṅgīkārāt | yadi ca saṃsargagraho'pi saṃsargasāmānyasya tadā padānāṃ bhūyaḥ samabhivyāhāralabdhātiśayānāṃ harītakyādinyāyena pūrvasaṃsargaviśeṣapramāpakatvaṃ prathamata eveti nādhiko'bhidhāvyāpāraḥ | tathā'pi harītakīguḍādīnāmivāgṛhītasāmarthyānāmapi yadṛcchāprayuktānāṃ padānāṃ svakāryakaratvaṃ prasajyeta ; anyavākyārthasambandhajñānāccet anyabodhaḥ, tadā padārthāntarabodhasyāpi prasaṅgāt | 'gāmānaya' ityukte turaṅgiṇībandhanabodhaḥ syāt | tadāhurbhaṭṭapādāḥ :— “anyavākyārthasambandhajñānāccānyena gamyate |^1 sāmānyadṛṣṭaklṛptau ca labhyate na viśeṣadhīḥ ||” iti | yadā tu vākyārthadhīkaraṇabhūtānāṃ padānām— “na vimuñcanti sāmarthyaṃ vākyārthe'pi padāni naḥ | ”^2 iti padārthasmaraṇamavāntaravyāpāraḥ kriyāyā ivāpūrvaṃ, na tadā'dhiko'bhidhāvyāpāraḥ :— “sākṣādyadyapi kurvanti padārthapratipādanam | varṇāstathāpi naitasmin paryavasyanti niṣphale

- [Previous: 3.p166](https://indike.org/pramana/in.darsana.advaita.sastra.vedantakaumudi.3.p166)
- [Next: 3.p168](https://indike.org/pramana/in.darsana.advaita.sastra.vedantakaumudi.3.p168)
- [Up: 3](https://indike.org/pramana/in.darsana.advaita.sastra.vedantakaumudi.3)

## Linked texts (1)

- [Vedāntakaumudī](https://indike.org/pramana/in.darsana.advaita.vedantakaumudi.3.p167) — Vallabha Deva, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.darsana.advaita.sastra.vedantakaumudi.3.p167](https://indike.org/pramana/in.darsana.advaita.sastra.vedantakaumudi.3.p167) · Pramāṇa
