Pramāṇa · Search · About · API

Vicaratrayi 97.1

Vicāratrayī 97.1

Language
Sanskrit

97.1.1

janamāro nāma saṃghātamaraṇalakṣaṇo marakāparaparyāyo mahāmārīti
prasiddho rogaviśeṣaḥ | saca lobhādyāviṣṭarājakṛtakarādipīḍādyabhibhūtaprajākṛtasvadharmādityāgajanyarudrakopottha iti gargapārāśaryo'gre
vakṣyate "vi0 mā0 kāśīkhaṇḍe" "sārdhaṃ śataṃ yojanānāṃ deśaḥ
sarvo'bhibhūyate | ghorai rājakṛtairdoṣaiḥ pareṣāmapi suvrata ||” brahmavaivarte “rājā yatkurute pāpaṃ brahmahatyādi dāruṇam | vaṃśajānhanti
sahasā strīvadhaṃ kurute bhṛśaṃ | tena rājā ca sā pṛthvī sa tatkṣayamavāpnuyāt | kālasphoṭādayo doṣā vaidyavijñānalakṣaṇāḥ | pramadantyauṣadhaṃ naiva mantratantrāṇi caiva hi | āśu mṛtyupharāścaiva śokahṛdrogakāriṇaḥ | rudraprakopajastasmājjanamāro'bhijāyate | tasmātprasādayeddevaṃ pārvatīvallabhaṃ śivam | gāṇapatyena vidhinā hyatharvaśirasā tathā
yāmalena vidhānena kuryāddevaprasādanam | rudrasūktaṃ tathā gāthāṃ viṣṇusūktaṃ tathaiva ca | balyupahārānvividhāṃśceśvareṣu nivedayet | āvāhayitvā sagaṇaṃ rudraṃ śailasutānvitaṃ | śivadvāre vidhistveṣa kāryoṃ
nānyatra vai śubhaḥ | tryambakeṇa mantreṇa homaṃ tatra prakalpayet
samidho brahmavṛkṣasya juhuyācca sahasrakam | sājyaṃ ca pāyasaṃ caiva
sahasraṃ juhuyātsudhīḥ | sahasraṃ bilvapatraiśca avicchinnairdvijottamaḥ
juhuyātkṣīrayaṣṭībhistathā ca tilasarpiṣā ( yaṣṭayaḥ samidhaḥ )
sarvaṃ sviṣṭakṛtaṃ caiva japecchāntiṃ dvijottamaḥ | tato'bhiṣecanaṃ
nṛṇāṃ sarveṣāmapi kārayet | ācāryabrahmaṛtvigbhyo hemadānaṃ
prakalpayet | gāmācāryāya sādhvīṃ ca savatsāṃ ca payasvinīṃ | sadakṣiṇāṃ savastrāṃ ca sālaṃkārāṃ sabhājanāṃ | nāmagotraṃ samuccārya

97.1.2

prāṅmukhāya nivedayet | vakṣyamāṇena mantreṇa dātā caivottarāmukhaḥ
dānamantraḥ | dhenustvaṃ pṛthivīrūpā sarvapāpakṣayaṃkārī | janasyāsya ca
sarvasya mṛtyuṃ nāśaya śobhane | saptadhānyāni viprebhyo dadyādrājā
samāhitaḥ | bhūmidānāni bhūrīṇi vividhāṃśca turaṅgamān | dadyācchakaṭadānaṃ ca dhuryābhyāṃ suniyantritaṃ | tataśca rudrasadane garbhāṃgāraṃ
susaṃskṛtaṃ | daśāṅgena ca dhūpena dhūpayetprayataḥ pumān | śatapatrāṇi
puṣpāṇi pūjārthaṃ pratipādayet | vilipya candanaṃ śvetaṃ sakarpūraṃ
susaṃskṛtaṃ | dīpairnīrājayaddevaṃ naivedyaistoṣayecchivaṃ | tāmbūlaṃ dāpayedvidvāndraviṇaṃ kanakādi ca | evaṃ saṃpūjya deveśaṃ prārthayetsajano
nṛpaḥ | mantrastu | devadeva mahādeva mahāpāpavināśana | janamārakṛtāṃ
pīḍāṃ sadyo nāśaya śaṅkara | iti saṃprārthya deveśaṃ kuryāccaiva pradakṣiṇaṃ | japecchravastutiṃ dhīmān śraddhayā parayā yutaḥ | prasādite
tato rudre janamāro nivartate | brāhmaṇānbhojayetpaścātsahasraśatasaṃkhyayā | rudrārcanaṃ gavāṃ dānaṃ gāyatrījapamuttamaṃ | nivārayanti
vighnānāṃ rāśīṃścātra na saṃśayaḥ | śivapūjāṃ śivadhyānaṃ śivārārdhanasatkriyām | ye kurvanti sadā bhaktyā te vighnānna bhajanti vai
yo rājā maṅgalāviṣṭo dharmakīrtiparāyaṇaḥ | na bhavettasya rāṣṭre
tu janamāraḥ kadācana | upavāsena bhūpālo vidhānamidamācaret
sabhāryaḥ sajanaḥ śrīmān saputraḥ sapurohitaḥ | dharmamaṅgalagītaiśca
nṛtyaiśca vividhairapi | śṛṇuyādvaiṣṇavākhyānaṃ hṛṣṭapuṣṭajanāvṛtaḥ | śāṃ0

97.1.3

sā0 hemādrau madanaratne nṛsiṃhapurāṇe-anāvṛṣṭimahāmārījvararogāgame tathā | narasiṃhaṃ samārādhya brāhmaṇairvedapāragaiḥ | kārayellakṣahomaṃ tu grāme yacca narādhipaḥ | nṛsiṃhamantreṇāyaṃ homaḥ
suśrute-sthānatyāgājjapāddhomānmahāmārī praśāmyati | ātharvaṇe
tu raudrī śāntiruktā | hemādrau gargaḥ-janamārasamutpattiṃ pravakṣyāmi ca śāntikaṃ | yadā lobhasamāviṣṭaiḥ pīḍyante pārthivaiḥ
prajāḥ | ramatyabhidrayan rājā naca dharmeṇa tiṣṭhati | [ kleśayatyaniśaṃ
rājā naca dharmaṃ samācaret ] | vacastasyānuvartante prajā dharmaṃ vihāya
tāḥ | krodhalobhasamāviṣṭāḥ sādhvācāravivarjitāḥ | pūjayanti ca
no mohāddevānviprāṃstathā pitṝn | tāsvadharmābhibhūtāsu tato rudraḥ
prakupyati | antako'pyeṣa bhagavānbhūtānāṃ priya eva ca
kurute'sau vikārāṃśca hantuṃ bhūtānpṛthagvidhān | tārāgrahānketudaṇḍān rāhuphārukakīlakān | sasūryasandhyāvikṛtīnghorānvā mṛgapakṣiṇaḥ | [ tārāmaholkā rudrāśca rāhuketupradarśanam | udayāstamaye
candrasūryavimbaviparyayaḥ | 'viparyayaśabdena śītoṣṇatā' | vikārā
mṛgasiṃhānāṃ vidyutpātolvaṇāni ca |] bhūmikampolkānirghātaśītoṣṇānilavikriyāḥ | ativarṣamavarṣaṃ ca tathaivartuviparyayaḥ
oṣadhyo rasahīnāśca bhavantyṛtuviparyaye | rasavīryavihīnāstā
rogānutpādayantyatha | [dṛṣṭayo dugdhahīnāśca rogayuktā bhavanti
vai| etadrājakṛtaṃ pāpaṃ vijñeyaṃ nātra saṃśayaḥ] divyabhaumāntarikṣāḥ
syurutpātā dopasūcakāḥ| saṃbhavanti tadā rogā dāruṇā janamāraṇāḥ
rudraprakopajaṃ tasmājjanamāraṃ pracakṣate | tenābhibhūtāḥ sarve'pi labhante

97.1.4

buddhivaikṛtaṃ | satvaṃ balaṃ ca vikṛtiṃ yāti prāyeṇa jantuṣu | brahmasvaharaṇādvāpi gurudrohātsatāṃ vadhāt | lakṣyate janamāro'yaṃ
samutpanna iti śrutiḥ | tasmātprasādayedyatnāddevadevaṃ maheśvaram
devajñānapradiṣṭena vidhinā susamāhitaḥ | gāṇapatyena vidhinā
atharvaśirasā tathā | yāmalena vidhānena kuryāddevaprasādanam
śivasūktamumāsūktaṃ japecca śatarudriyam | balyupahārānvividhāṃścatvareṣu nivedayet | āvāhayitvā sagaṇaṃ rudraṃ rātrāvahassu ca
brāhmaṇānmakṣyabhojyaiśca dakṣiṇābhiśca toṣayet | prasādite tato rudre
janamāro nivartate | nahyeṣa nānādaivatyairvividhaiścānyakarmabhiḥ
balācchamayituṃ śakyo rudrakopasamutthitaḥ | tasmātprasādayedyatnairbhāvāya jagato hitam | śivaṃ prajānāṃ bhavati yadā saṃprīyate śivaḥ
dharmamaṅgalaśīlaśca devabrāhmaṇapūjakaḥ | śivārcanarataḥ sarvairupasargairvimucyate | japopavāsanirato nṛpatiśca yatendriyaḥ | yukto homamupāśritya niyamena yathāvidhi | evaṃ yuktasya nṛpateḥ karmasiddhiḥ
praśasyate | karmaṇastasya mūlaṃ hi śraddadhāno nṛpaḥ smṛtaḥ | upoṣito
nṛpaḥ snātaḥ śuklavastrasamāvṛtaḥ | ātmarakṣāṃ svayaṃ kṛtvā tataḥ
śāntiṃ prayojayet | dharmātmā dharmaviduṣāṃ rājā rājapurohitaḥ
rājā vai saguṇo yeṣāṃ kuśalaṃ tatra vardhate | (pūrva nānotpātaśāntau
janamāraśāntiruktāsti | śāntisāretu—yāmyāṃ tu kārayecchāntiṃ
saṃprāpte marake tatheti | eṣā śāntirātharvaṇe prasiddheti tatraiva )
viṣṇudharmottare—rudrāṇāṃ ca tathā japyaṃ sarvāriṣṭaniṣūdanaṃ

97.1.5

sarvakāmakaro homastathā sarvatra śāntidaḥ | ajāvikānāmaśvānāṃ kuñjarāṇāṃ tathā gavām | manuṣyāṇāṃ narendrāṇāṃ bālānāṃ
yoṣitāmiha | grāmāṇāṃ nagarāṇāṃ ca deśānāmapi bhārgava
upadrutānāṃ dharmajña vyādhitānāṃ tathaiva ca | marake samunuprāpte ripuje
ca tathā bhaye | rudrahomaḥ parā śāntiḥ pāyasena ghṛtena vā
mārkaṇḍeyapurāṇe—upasargānaśeṣāṃstu mahāmārīsamudbhavān | tathā trividhamutpātaṃ māhātmyaṃ śamayenmama | mama durgāyāḥ | atra prāguktau
gāyatryā nṛsiṃhamantreṇa vā lakṣahomakoṭihomau ca jñeyau | ( atra
saṃkhyoktā kātyāyanītantre—upasargopaśāntyarthaṃ trirāvṛttaṃ paṭhennaraḥ
grahadoṣopaśāntyarthaṃ pañcāvṛttaṃ varānane | mahābhaye samutpanne saptāvṛttamudīrayet | navāvṛttyā bhavecchāntirmucyetprāṇārtijādbhayāt
mahābhaye mahotpātādije iti nāgeśabhaṭṭāḥ | tatraiva—caṃḍyāḥ
śatāvṛttapāṭhātsarvāḥ sidhyanti siddhayaḥ ) iti janamāraśāntiḥ
atha brahmavaivartoktaḥ prayogaḥ | śubhakāle rājā grāmādhipatirvā
śivālaye ācamanādideśakālasmaraṇānte śrīrudraprasādasiddhidvārā
etannagara(etadgrāmetyūhaḥ) nivāsisakalaprāṇiśarīreṣu utpannotpatsyamānajanamārākhyaprabalarogopasargasya śīghropaśamapūrvakaṃ sarveṣāmāyurārogyādyabhīṣṭasiddhyarthaṃ sagrahamakhāṃ janamāraśāntiṃ kariṣye iti
saṃkalpya gaṇeśapūjanādikṛtvigvaraṇāntaṃ kuryāt | tataḥ ācāryaḥ

97.1.6

prādeśakaraṇānte rudrasya mahāpūjāṃ vidhāya rudrasūktāni śatarudriyānuvākaṃ rudrāryavaśīrṣaṃ viṣṇusūktaṃ ca japtvā agniṃ grahāṃśca pratiṣṭhāpyānvādadhyāt | mahādyukīrtanānte rudraṃ pradhānadevaṃ palāśasamidghṛtāktapāyasabilvadalakṣīravṛkṣasamidghṛtāktatilaiḥ pratidravyaṃ sahaktasaṃkhyābhirāhutibhiḥ śeṣeṇetyādimahādihomānte tryambakamantreṇoktadravyairuktasaṃkhyayā pradhānahomaṃ kuryāt | tataḥ sviṣṭakṛdādiprāyaścittahomānte indrādibhyo balīndatvā kṣetrapālāya catvare mahābaliṃ
dadyāt | śāntisūktajapānte pūrṇāhutiṃ hutvā saṃsrāvahomādiśeṣaṃ
samāpya sthāpitakalaśodakena sarvaprāṇināmabhiṣekaṃ kuryāt | tataḥ
kartā dhṛtaśuklāmbaro vibhūtiṃ dhṛtvā grahādīnāmuttarapūjānte udaṅmukhaḥ prāṅmukhopaviṣṭāyācāryāya sopaskarāṃ sadakṣiṇāṃ ca dhenuṃ
dadyāt | tatra mantraḥ | dhenustvaṃ pṛthivīrūpā sarvapāpakṣayaṃ karī
janasyāsya ca sarvasya mṛtyuṃ nāśaya śobhane | tatastasmai grahādiṛtvigbhyaśca yathāśakti suvarṇaṃ datvā'nyebhyaśca saptadhānyāni
bhūmimaśvān savṛṣaṃ śakaṭaṃ ca yathāsaṃbhavaṃ tattanmantrairdatvā śivasya
garbhāgāraṃ gandhādinopalipya daśāṅgadhūpena dhūpayitvā śivaṃ sakarpūraśvetacandanena vilipya śatapatrapuṣpaiḥ saṃpūjya dhūpādisāmbūlasamarpaṇānte suvarṇādidakṣiṇāṃ datvā sarvaiḥ saha kṛtāñjalisaṃ prārthayet
devadeva mahādeva mahāpāpavināśana | janamārikṛtāṃ pīḍāṃ sadyo
nāśaya śaṅkara | tato devaṃ pradakṣiṇīkṛtya śivastutiṃ paṭhitvā sahasraṃ
śataṃ vā viprānsaṃbhojya bhūyasīṃ datvā śāntiṃ vācayitvā karma
samāpayet

Linked texts (1)