Bhagavadgita 1
Bālabodhinī 1
- Language
- Sanskrit
1.2
śrīgaṇeśāya namaḥ | śrīhmālasāramaṇo jayati | he saṃjaya ! saṃ kopaṃ jayaṃtīti saṃjayaḥ tatsaṃbuddhau | saḥ kope cāraṇe khyāta ityekākṣaraḥ | māmakāḥ mama ime māmakāḥ duryodhanādayaḥ ca pāṃḍavāḥ paṃḍoḥ apatyāni pumāṃsaḥ pāṃḍavāḥ dharmakṣetre dharmarūpaṃ ca tat kṣetraṃ bhūmiḥ dharmakṣetraṃ tasmin kurukṣetre kuroḥ kururājñaḥ kṣetraṃ tasmin samavetāḥ saṃtaḥ militāḥ saṃtaḥ kiṃ akurvata kiṃ kṛtavaṃtaḥ | kathaṃbhūtāḥ māmakāḥ pāṃḍavāśca | yuyutsavaḥ yoddhuṃ icchaṃti te yuyutsavaḥ |
he ācārya he droṇācārya ! tvaṃ pāṃḍuputrāṇāṃ pāṃḍoḥ putrāḥ pāṃḍuputrāḥ teṣāṃ pāṃḍavānāṃ etāṃ purovartinīṃ camūṃ senāṃ paśya avalokaya | kathaṃbhūtāṃ camūm | mahatīṃ vistṛtām | punaḥ kathaṃbhūtāṃ camūm| drupadaputreṇa drupadasya putraḥ sutaḥ tena dhṛṣṭadyumnena vyūḍhāṃ vyūharacanayā adhiṣṭhitām | kathaṃbhūtena drupadaputreṇa tava śiṣyeṇa | punaḥ kathaṃbhūtena | dhīmatā dhīrvidyate yasya saḥ dhīmān tena dhīmatā buddhimatā |
1.3
atra śūrā iti | atra asyāṃ senāyāṃ bahavaḥ śūrāḥ saṃti | kathaṃbhūtāḥ śūrāḥ | maheṣvāsāḥ mahāṃntaḥ iṣvāsāḥ dhanūṃṣi yeṣāṃ te | punaḥ kathaṃbhūtāḥ śūrāḥ | yudhi saṃgrāme bhīmārjunasamāḥ bhīmaśca arjunaśca bhīmārjunau bhīmarjunābhyāṃ samāḥ tulyāḥ | bahavaḥ ke | yuyudhānaḥ sātyakiḥ cetyaparaṃ virāṭaḥ cetyaparaṃ drupadaḥ | kathaṃbhūtaḥ drupadaḥ | mahārathaḥ mahān ratho yasya saḥ |
1.4
dhṛṣṭaketuḥ cetyaparaṃ cekitānaḥ cetyaparaṃ kāśirājaḥ | kathaṃbhūtaḥ kāśirājaḥ vīryavān vīryaṃ parākramaḥ vidyate yasya saḥ ca purujit ca kuṃtibhojaḥ ca śaibyaḥ | kathaṃbhūtaḥ śaibyaḥ | narapuṃgavaḥ narāṇāṃ madhye puṃgavaḥ narapuṃgavaḥ naraśreṣṭhaḥ |
1.5
uktavān | kiṃ kṛtvā pāṃḍavānīkaṃ pāṃḍavānāṃ anīkaṃ sainyaṃ pāṃḍavānīkaṃ dṛṣṭvā avalokya | kathaṃbhūtaṃ pāṃḍavānīkam | vyūḍhaṃ vyūharacanayā sthitam |
1.6
he dvijottama ! dvijānāṃ brāhmaṇānāṃ madhye uttamaḥ dvijottamaḥ tatsaṃbuddhau he dvijottama he ācārya ! asmākaṃ ye vīrāḥ viśiṣṭāḥ viśeṣeṇa śiṣṭāḥ saṃti tān vīrān ahaṃ te tubhyaṃ saṃjñārthaṃ saṃjñāṃyai iti saṃjñārthaṃ jñānāya bravīmi | tvaṃ tān vīrān nibodha buddhayasva | kathaṃbhūtāḥ viśiṣṭāḥ | ye mama sainyasya nāyakāḥ netāraḥ |
1.7
te ke | bhavān tvaṃ cetyaparaṃ bhīṣmaḥ ca karṇaḥ ca kṛpaḥ kṛpācāryaḥ ca aśvatthāmā cetyaparaṃ vikarṇaḥ tathaiva saumadattiḥ somadattasya putraḥ saumadattiḥ bhūriśravāḥ |
1.8
ete sarve mahārathāḥ saṃti | ete ke | yudhāmanyuḥ cetyaparaṃ vikrāṃtaḥ cetyaparaṃ uttamaujāḥ uttamaṃ ojo yasya saḥ uttamaujāḥ| kathaṃbhūtaḥ uttamaujāḥ| vīryavān vīryaṃ parākramaḥ vidyate yasya saḥ cetyaparaṃ saubhadraḥ subhadrāyāḥ apatyaṃ pumān saubhadraḥ abhimanyuḥ ca draupadeyāḥ draupadyāṃ paṃcebhyaḥ pāṃḍavebhyaḥ jātāḥ draupadeyāḥ |
cetyaparaṃ etebhyaḥ anye bahavaḥ śūrāḥ saṃti ca sarve śūrāḥ yuddhaviśāradāḥ yuddhe viśāradāḥ kuśalāḥ saṃti | kathaṃbhūtāḥ śūrāḥ | madarthe mama arthaḥ kāryaṃ madarthaḥ tasmin tyaktajīvitāḥ tyaktaṃ jīvitaṃ yaiste tathoktāḥ |
1.9
aparyāptamiti | tat tathābhūtaiḥ vīraiḥ yuktamapi asmākaṃ balaṃ sainyaṃ aparyāptaṃ 'paryāptaṃ na bhavati tat aparyāptaṃ taiḥ pāṃḍavaiḥ saha yoddhuṃ asamarthaṃ bhāti | idaṃ tu eteṣāṃ pāṃḍavānāṃ balaṃ sainyaṃ paryāptaṃ samarthaṃ bhāti | kathaṃbhūtaṃ balam | bhīṣmābhirakṣitaṃ bhīṣmeṇa abhirakṣitaṃ saṃrakṣitam | punaḥ kathaṃbhūtaṃ balam | bhīmābhirakṣitaṃ bhīmena abhirakṣitaṃ saṃrakṣitam |
1.10
sarva eva saṃpūrṇā eva' bhavaṃtaḥ yūyaṃ sarveṣu saṃpūrṇeṣu ayaneṣu vyūhapraveśamārgeṣu yathābhāgaṃ vibhaktāṃ svāṃ svāṃ raṇabhūmiṃ aparityajya atyaktvā avasthitāḥ saṃtaḥ bhīṣmameva abhirakṣaṃtu saṃrakṣaṃtu | hi iti niścayena | bhīṣmabalenaiva asmākaṃ jīvanaṃ bhaviṣyati |
1.11
sarveṣāṃ kauravāṇāṃ pitāmahaḥ bhīṣmaḥ tasya duryodhanasya harṣaṃ jayanan janayati nirmāṇayatīti janayan san uccaiḥ mahāṃnaṃ siṃhanādaṃ siṃha iva nādaḥ siṃhanādaḥ taṃ vinadya kṛtvā śaṃkhaṃ dadhmau vāditavān | kathaṃbhūtaḥ pitāmahaḥ| kuruvṛddhaḥ kurūṇāṃ vṛddhaḥ | punaḥ kathaṃbhūtaḥ pitāmahaḥ | pratāpavān pratāpaḥ vidyate yasya saḥ pratāpavān |
1.12
punaḥ kathaṃbhūtāḥ śūrāḥ | nānāśastrapraharaṇāḥ nānā śastrāṇi anekaśastrāṇi praharaṇāni praharaṇasādhanāni yeṣāṃ te |
1.13
tatastadanaṃtaraṃ bhīṣmaśaṃkhādivādyaśravaṇānaṃtaram | tau dvau divyau dīptimaṃtau śaṃkhau pradadhmatuḥ prakarṣeṇa vādaṃyāmāsatuḥ | tau kau | mādhavaḥ māyāḥ lakṣmyāḥ dhavaḥ śrīkṛṣṇaḥ cetyaparaṃ pāṃḍavaḥ paṃḍoḥ putraḥ pāṃḍavaḥ arjunaḥ | kathaṃbhūtau tau | mahati śreṣṭhe syaṃdane rathe sthitau | kathaṃbhūte syaṃdane | śvetaiḥ śubhraiḥ hayaiḥ aśvaiḥ yukte |
1.14
hṛṣīkeśaḥ hṛṣīkāṇāṃ iṃdriyāṇāṃ īśaḥ hṛṣīkeśaḥ śrīkṛṣṇaḥ | pāṃcajanyaṃ paṃcajananāmakasya daityasya dehāt utpannaḥ pāṃcajanyaḥ taṃ pāṃcajanyanāmānaṃ śaṃkhaṃ vādayāmāsa | dhanaṃjayaḥ dhanaṃ jayatīti dhanaṃjayaḥ arjunaḥ devadattaṃ devena agninā dattaḥ taṃ devadattanāmānaṃ śaṃkhaṃ vādayāmāsa | vṛkodaraḥ vṛkanāmāgniḥ vṛkaḥ udare yasya saḥ | yadvā | vṛka iva udaraṃ yasya saḥ vṛkodaraḥ bhīmaḥ pauṃḍraṃ pauṃḍranāmānaṃ mahāśaṃkhaṃ mahāṃścāsau śaṃkhaśca mahāśaṃkhaḥ taṃ pradadhmau prakarṣeṇa vādayāmāsa | kathaṃbhūtaḥ vṛkodaraḥ | bhīmakarmā bhīmaṃ bhayaṃkaraṃ karma yasya saḥ bhīmakarmā |
1.15
tatastadanaṃtaraṃ bhīṣmaśaṃkhaśabdaśravaṇānaṃtaraṃ śaṃkhāḥ cetyaparaṃ bheryaḥ ca paṇavānakagomukhāḥ paṇavāṃśca ānakāṃśca gomukhāśca paṇavānakagomukhāḥ vādyaviśeṣāḥ sahasaiva tatkṣaṇameva abhyahanyaṃta vāditāḥ | sa śabdaḥ bhīṣmaśaṃkhaśabdaḥ tumalaḥ mahān abhavat jātaḥ |
1.16
he pṛthivīpate ! pṛthivyāḥ patiḥ pṛthivīpatiḥ tatsaṃbuddhau he pṛthivīpate he dhṛtarāṣṭra ! ete vīrāḥ sarvaśaḥ sarvaprakāreṇa pṛthak pṛthak bhinnaṃ bhinnaṃ śaṃkhān dadhmuḥ vādayāmāsuḥ | ete ke | kāśyaḥ kāśirājaḥ | kathaṃbhūtaḥ kāśyaḥ | parameṣvāsaḥ paramaḥ śreṣṭhaḥ iṣvāso dhanuryasya saḥ cetyaparaṃ śikhaṃḍī śikhaṃḍāḥ bālaśikhāḥ asya saṃtīti śikhaṃḍī | kathaṃbhūtaḥ śikhaṃḍī | mahārathaḥ mahān ratho yasya saḥ mahārathasaṃjñaḥ ca dhṛṣṭadyumnaḥ cetyaparaṃ virāṭaḥ ca sātyakiḥ | kathaṃbhūtaḥ sātyakiḥ| aparājitaḥ paraiḥ śatrubhiḥ jito na bhavatīti cetyaparaṃ drupadaḥ drupadarājaḥ cetyaparaṃ draupadeyāḥ draupadīputrāḥ ca saubhadraḥ abhimanyuḥ | kathaṃbhūtaḥ saubhadraḥ | mahābāhuḥ mahāṃtī parākramayuktau bāhū hastau yasya saḥ || 17-18|| saḥ prasiddhaḥ ghoṣaḥ śaṃkhanādaḥ
1.18
rājā prajāḥ raṃjayatīti rājā dharmarājaḥ | anaṃtavijayaṃ anaṃtāḥ vijayāḥ yasmāt saḥ anaṃtavijayaḥ taṃ śaṃkhaṃ vādayāmāsa | kathaṃbhūtaḥ rājā | kuṃtīputraḥ kuṃteḥ putraḥ kuṃtīputraḥ | punaḥ kathaṃbhūtaḥ rājā | yudhiṣṭhiraḥ yudhi saṃgrāme tiṣṭhatīti yudhiṣṭhiraḥ | tau dvau sughoṣamaṇipuṣpakau sughoṣaśca maṇipuṣpakaśca sughoṣamaṇipuṣpakau etannāmānau śaṃkhau | tau kau | nakulaḥ cetparaṃ sahadevaḥ |
1.19
he mahīpate ! mahyāḥ pṛthivyāḥ patiḥ mahīpatiḥ tatsaṃbuddhau he mahīpate he dhṛtarāṣṭra ! atha athetyanaṃtaraṃ śaṃkhaśabdaśravaṇānaṃtaṃraṃ tadā yuddhasamaye pāṃḍavaḥ arjunaḥ dhanuḥ gāṃḍīvaṃ udyamya uddhṛtya hṛṣīkeśaṃ hṛṣīkāṇāṃ īśaḥ hṛṣīkeśaḥ taṃ śrīkṛṣṇaṃ idaṃ vakṣyamāṇaṃ vākyaṃ vacanaṃ āha vadati | kiṃ kṛtvā | vyavasthitān yuddhodyoge sthitān dhārttarāṣṭrān duryodhanādīn dṛṣṭvā avalokya | kasmin sati | śastrasaṃpāte śastrāṇāṃ samyak pātaḥ patanaṃ śastrasaṃpātaḥ tasmin pravṛtte sati prāpte sati | kathaṃbhūtaḥ pāṃḍavaḥ | kapidhvajaḥ kapiḥ dhvaje yasya saḥ kapidhvajaḥ| kapiḥ hanumān |
1.20
dhṛtarāṣṭrasya apatyāni pumāṃsaḥ dhārttarāṣṭrāḥ teṣāṃ dhārttarāṣṭrāṇāṃ duryāedhanādīnāṃ hṛdayāni vyadārayat vidāritavān | kathaṃbhūtaḥ ghoṣaḥ | tumulaḥ saṃkulaḥ | punaḥ kathaṃbhūtaḥ ghoṣaḥ | nabhaḥ ākāśaṃ cetyaparaṃ pṛthivīṃ vyanunādayan vyanunādayatīti vyanunādayan | vyanunādayati pratidhvanibhiḥ āpūrayati |
he acyuta he kṛṣṇa ! ahaṃ yāvat sākalyena etān purovartinaḥ vīrān nirīkṣe avalokayāmi tāvatkālaparyaṃtaṃ tvaṃ ubhayoḥ dvayoḥ senayoḥ madhye madhyabhāge me mama rathaṃ syaṃdanaṃ sthāpaya | kathaṃbhūtān vīrān | yoddhukāmān yoddhuṃ kāmo icchā yeṣāṃ te yoddhukāmāḥ tān | punaḥ kathaṃbhūtān vīrān | avasthitān sthitān| he bhagavan ! asmin
1.23
he bhārata he dhṛtarāṣṭra! hṛṣīkeśaḥ hṛṣīkāṇāṃ īśaḥ svāmī evaṃ pūrvoktaprakāreṇa guḍākeśena guḍākāyāḥ nidrāyāḥ īśaḥ guḍākeśaḥ tena jitanidreṇārjunena uktaḥ san bhāṣitaḥ san ubhayoḥ senayoḥ cetyaparaṃ sarveṣāṃ saṃpūrṇānāṃ mahīkṣitāṃ rājñāṃ cetyaparaṃ bhīṣmadroṇapramukhataḥ bhīṣmaśca droṇaśca bhīṣmadroṇau bhīṣmadroṇayoḥ pramukhataḥ saṃmukhe rathottamaṃ sarveṣāṃ rathānāṃ uttamaḥ rathottamaḥ taṃ sthāpayitvā iti evaṃ uvāca uktavān | itīti kim | he pārtha he arjuna ! tvaṃ etān kurūn kuruvaṃ-
1.24
raṇasamudyame raṇasya saṃgrāmasya samudyamaḥ raṇasamudyamaḥ tasmin mayā kaiḥ saha yoddhavyam || 21-22|| atra raṇasamudyame ye ete vīrāḥ samāgatāḥ prāptāḥ ahaṃ yotsyamānān yudhyaṃti te yotsyamānāḥ tān vīrān avekṣe avalokayāmi | kathaṃbhūtāḥ ye | yuddhe dhārttarāṣṭrasya duryodhanasya priyacikīrṣavaḥ priyaṃ kartuṃ icchaṃti te priyacikīrṣavaḥ | kathaṃbhūtasya dhārttarāṣṭrasya | durbuddheḥ duṣṭā buddhiryasya saḥ durbuddhiḥ tasya |
1.26
śvaśurān drupadādīn cetyaparaṃ suhṛdaḥ kṛtopakārān apaśyat | saḥ prasiddhaḥ kauṃteyaḥ kuṃteḥ apatyaṃ pumān kauṃteyaḥ arjunaḥ ubhayoḥ dvayoḥ senayoḥ tān prasiddhān sarvān saṃpūrṇān baṃdhūn duryodhanādīn samīkṣya avalokya parayā utkṛṣṭayā kṛpayā dayayā āviṣṭaḥ san vyāptaḥ san śrīkṛṣṇaṃ prati idaṃ vakṣyamāṇaṃ abravīt uktavān | kathabhūtaḥ kauṃteyaḥ | viṣīdan viṣīdatīti viṣīdan viṣādaṃāte khedaṃ prāpnoti | kathabhūtān baṃdhūn | avasthitān yuddhaṃ kartuṃ sthitān |
1.27
śoṅkhavān rājñaḥ paśya avalokaya | kathaṃbhūtān kurūn | samavetān yuddhaṃ kartuṃ ekatra militān || 24-25 || pārthaḥ arjunaḥ tatra raṇabhūmau tān apaśyat | tān kān | pitṝn pitṛvyān atha tadanaṃtaraṃ pitāmahān bhīṣmādīn ca ācāryān droṇādīn mātulān śalyādīn bhrātṝn duryodhanādīn putrān pautrān duryodhanādīnāṃ putrapautrān sakhīn mitrāṇi | kathaṃbhūtān tān | sthitān yuddhāya kṛtaniścayān |
he kṛṣṇa ! ahaṃ imaṃ purovartinaṃ svajanaṃ baṃdhuvargaṃ dṛṣṭvā avalokya bhramāmīti śeṣaḥ bhramaṃ prāpnosmi | kathaṃbhūtaṃ sva-
1.28
kiṃ ca me mama śarīre dehe vepathuḥ kaṃpaḥ jāyate ca romaharṣaḥ romṇāṃ harṣaḥ romaharṣaḥ romāṃtraḥ jāyate | kiṃ ca gāṃḍīvaṃ hastāt sraṃsate nipatati cetyaparaṃ tvak tvacā paridahyate sarvataḥ saṃtapyate |
1.29
kiṃ ca ahaṃ avasthātuṃ na śaknomi na samarthaḥ ca me mama manaḥ aṃtaḥkaraṇaṃ bhramatīva | he keśava ! kaśca īśaśca keśau kaḥ brahmā īśaḥ śivaḥ keśau vaśayatīti keśavaḥ tatsaṃbuddhau he keśava ! ahaṃ viparītāni aśubhāni nimittāni aniṣṭasūcakān śakunān paśyāmi |
1.30
kiṃ ca he kṛṣṇa ! ahaṃ svajanaṃ svabaṃdhuvargaṃ āhave yuddhe
1.31
janam | yuyutsuṃ yoddhuṃ icchatīti yuyutsuḥ tam | punaḥ kathaṃbhūtaṃ svajanam | samupasthitaṃ samyak upasthitaṃ . prāptam | bhramamāha | mama gātrāṇi iṃdriyāṇi sīdaṃti viśīryaṃte cetyaparaṃ mukhaṃ pariśuṣyati śuṣkaṃ bhavati |
he goviṃda he kṛṣṇa ! naḥ asmākaṃ rājyena kiṃ cetyaparaṃ bhogaiḥ kiṃ athavā jīvitena jīvanena kim | yeṣāṃ baṃdhuvargāṇāṃ arthe kārye naḥ asmākaṃ rājyaṃ kāṃkṣitaṃ apekṣitaṃ asti bhogāḥ aiśvaryāṇi cetyaparaṃ sukhāni apekṣitāni saṃti |
1.32
ime purovartinaḥ te baṃdhuvargāḥ prāṇān cetyaparaṃ dhanāni tyaktvā mṛtyuṃ svīkṛtya yuddhe avasthitāḥ sthitāḥ | te ke | ācāryāḥ droṇācāryādayaḥ cetyaparaṃ pitaraḥ bhūriśravādayaḥ cetyaparaṃ putrāḥ tathaiva pitāmahāḥ bhīṣmādayaḥ |
1.33
cetyaparaṃ mātulāḥ śalyādayaḥ ca śvaśurāḥ drupadādayaḥ pautrāḥ durdyodhanādīnāṃ putrāḥ cetyaparaṃ śyālāḥ dhṛṣṭadyumnādayaḥ | tathā saṃbaṃdhinaḥ saṃbaṃdho yeṣāmasti te saṃbaṃdhinaḥ putrapautrādīnāṃ śvaśurādayaḥ | he madhusūdana ! madhuṃ madhunāmānaṃ daityaṃ sūdayatīti madhusūdanaḥ tatsaṃbuddhau | ahaṃ etān baṃdhuvargān haṃtuṃ na icchāmi | kathaṃbhūtān etān | ghnataḥ ghnaṃtīti ghnaṃtaḥ ghnaṃti asmān mārayaṃti te ghnataḥ tān |
1.34
hatvā śreyaḥ kalyāṇaṃ na paśyāmi nāvalokayāmi| ahaṃ vijayaṃ viśeṣeṇa jayaḥ vijayaḥ taṃ na kāṃkṣe na icchāmi | cetyaparaṃ rājyaṃ rājñaḥ karma rājyaṃ necchāmi | kiṃ ca ahaṃ sukhāni necchāmi tu niścayena |
he janārdana !
1.35
he bhagavan ! etān purovartinaḥ ātatāyinaḥ “agnido garadaścaiva śastrapāṇirdhanāpahaḥ | kṣetradāraharaścaiva ṣaḍete hvātatāyinaḥ' || tān hatvā pāpameva asmān āśrayet tasmāt kāraṇāt vayaṃ dhārttarāṣṭrān haṃtuṃ nārhāḥ na yogyāḥ| kathaṃbhūtān dhārttarāṣṭrān | sabāṃdhavān bāṃdhavaiḥ sahitāḥ sabāṃdhavāḥ tān |
1.36
he mādhava! vayaṃ svajanaṃ āptajanaṃ hatvā sukhinaḥ sukhaṃ yeṣāmasti te sukhinaḥ sukhayuktāḥ kathaṃ syāma api tu na syāma | hi iti niścayena ete duryodhanādayaḥ lobhopahatacetasaḥ lobhena rājyalobhena upahataṃ bhraṣṭaṃ ceto aṃtaḥkaraṇaṃ yeṣāṃ te lobhopahatacetasaḥ |
1.37
janān duṣṭajanān ardayati pīḍayati iti janārdanaḥ tatsaṃbuddhau | ahaṃ trailokyarājyasyāpi trailokyasya rājyaṃ trailokyarājyaṃ tasya hetoḥ etān baṃdhuvargān haṃtuṃ necchāmi mahīkṛte mahīmātraprāptyarthaṃ kiṃ nu haṃtuṃ icchāmi? api tu necchāmi | dhārttarāṣṭrān dhṛtarāṣṭrasya putrāḥ dhārttarāṣṭrāḥ tān duryodhanādīn nihatya hatvā naḥ asmān kā prītiḥ saṃtoṣaḥ syāt? api tu na syādeva |
kulakṣayakṛtaṃ kulakṣayeṇa kṛtaḥ kulakṣayakṛtaḥ taṃ doṣaṃ cetyaparaṃ mitradrohe mitrāṇāṃ drohaḥ
1.38
he janārdana kathaṃbhūtaiḥ asmābhiḥ | kulakṣayakṛtaṃ kulasya kṣayaḥ kulakṣayaḥ kulakṣayeṇa kṛtaḥ kulakṣayakṛtaḥ taṃ doṣaṃ prapaśyadbhiḥ prakarṣeṇa paśyaṃti te prapaśyaṃtaḥ taiḥ prapaśyadbhiḥ prakarṣeṇa utkarṣeṇa paśyaṃti avalokayaṃti. | tameva doṣaṃ darśayati | kulakṣaye sati sanātanāḥ paraṃparayā prāptāḥ kuladharmāḥ kule vaṃśe dharmāḥ praṇaśyaṃti naṣṭāḥ bhavaṃti | uta. dharme naṣṭe sati adharmaḥ kṛtsnaṃ saṃpūrṇa kulaṃ vaṃśaṃ abhibhavati vyāpnoti |
1.39
he kṛṣṇa ! kulastriyaḥ kulavatyaḥ striyaḥ adharmābhibhavāt adharmasya abhibhavaḥ adharmābhibhavaḥ tasmāt praduṣyaṃti dūṣitāḥ bhavaṃti | he vārṣṇeya ! vṛṣṇeḥ gotrāpatyaṃ pumān vārṣṇeyaḥ tatsaṃbuddhau he vārṣṇeya he kṛṣṇa! strīṣu duṣṭāsu satsu varṇasaṃkaraḥ varṇānāṃ saṃkaraḥ ekatra mīlanaṃ jāyate varṇasaṃkaraḥ utpanno bhavati |
1.40
mitradrohaḥ tasmin pātakaṃ yadyapi na paśyaṃti | asmābhiḥ asmāt yuddharūpāt pāpān doṣāt nivartituṃ kathaṃ na jñeyaṃ parāvṛttau buddhiḥ karttavyā |
kiṃ ca kulasya vaṃśasya saṃkaraḥ varṇasaṃkaraḥ kulaghnānāṃ kulāni ghnaṃti te kulaghnāḥ teṣāṃ narakāyaiva bhavati iti śeṣaḥ | kiṃ ca yeṣāṃ kulaghnānāṃ pitaraḥ narake iti śeṣaḥ pataṃti | hi iti niścayena |
1.41
kulaghnānāṃ kulaghātakānāṃ etaiḥ kathitaiḥ doṣaiḥ jātidharmāḥ jāteḥ dharmāḥ varṇadharmāḥ cetyaparaṃ śāśvatāḥ paraṃparayā prāptāḥ kuladharmāḥ kulasya dharmāḥ utsādyaṃte lupyaṃte | cakārāt āśramadharmādayaḥ lupyaṃte | kathaṃbhūtaiḥ doṣaiḥ | varṇasaṃkarakārakaiḥ varṇānāṃ saṃkaraḥ varṇasaṃkaraḥ varṇasaṃkaraṃ kurvati te varṇasaṃkarakārakāḥ taiḥ |
1.42
he janārdana ! utsannakuladharmāṇāṃ utsannāḥ bhraṣṭāḥ kuladharmāḥ varṇāśramadharmāḥ yeṣāṃ te utsannakuladharmāḥ teṣāṃ manuṣyāṇāṃ niyataṃ niyamena narake vāsaḥ vasatisthānaṃ bhavati iti evaṃ vayaṃ anuśuśruma śrutavaṃtaḥ |
1.43
aho ityāścarye | bata iti khede | vayaṃ yat etat kulakṣayarūpaṃ mahatpāpaṃ mahat svajanavadharūpaṃ ca tatpāpaṃ ca mahatpāpaṃ karttuṃ vyavasitāḥ niścayaṃ kṛtavaṃtaḥ | kathaṃbhūtāḥ vayam | rājyasukhalobhena rājyaṃ ca sukhaṃ ca rājyasukhe rājyasukhayoḥ lobhaḥ rājyasukhalobhaḥ tena svajanaṃ baṃdhuvargaṃ
1.44
kathaṃbhūtāḥ pitaraḥ luptapiṃḍodakakriyāḥ piṃḍāśca udakāni ca kriyāśca piṃḍodakakriyāḥ luptāḥ piṃḍodakakriyāḥ yeṣāṃ te |
dhārttarāṣṭrāḥ dhṛtarāṣṭrasya putrāḥ dhārttarāṣṭrāḥ duryodhanādayaḥ māṃ raṇe saṃgrāme yadi hanyuḥ haniṣyaṃti tarhi tat hananaṃ me mama kṣemataraṃ atiśayena kṣema iti kṣemataraṃ atyaṃtahitaṃ bhavet | kathaṃbhūtāḥ dhārttarāṣṭrāḥ | śastrapāṇayaḥ śastrāṇi pāṇiṣu hastaiṣu yeṣāṃ te śastrapāṇayaḥ | kathaṃbhūtaṃ mām | apratīkāraṃ 'na vidyate pratīkāro pratikaraṇaṃ yasmin saḥ apratīkāraḥtaṃ tūṣṇīṃ upaviṣṭam | punaḥ kathaṃbhūtaṃ mām | aśastraṃ nāsti śastraṃ yasya saḥ aśastraḥ tam |
1.45
he dhṛtarāṣṭra ! arjunaḥ saṃkhye saṃgrāme evaṃ pūrvoktaprakāreṇa śrīkṛṣṇaṃ uktvā rathopasthe rathasya upasthaṃ uparibhāgaḥ rathopasthaṃ tasmin rathopasthe upāviśat upaviveśa | kiṃ kṛtvā | saśaraṃ śareṇa sahitaṃ saśaraṃ śareṇa bāṇena sahitaṃ yuktaṃ cāpaṃ gāṃḍīvaṃ utsṛjya tyaktvā | kathaṃbhūtaḥ arjunaḥ ! śokasaṃvignamānasaḥ śokena saṃvignaṃ mānasaṃ yasya saḥ śokasaṃvignamānasaḥ | saṃvignaṃ prakaṃpitam mānasaṃ hṛdayam |
1.46
iti śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsubrahmavidyāyāṃ yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde durjunaviṣādayogo nāma prathamodhyāyaḥ |
haṃtuṃ udyatāḥ utkarṣeṇa yatnaṃ kurvaṃtaḥ |
|| iti śrībālabodhinyāṃ śrīmadbhagavadgītāṭīkāyāṃ prathamo'dhyāyaḥ |
Linked texts (1)
- Bhagavadgītā — Vyāsa, Sanskrit