<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.darsana.all.gita!visvanatha.2.41 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Philosophy](https://indike.org/pramana/in.darsana) › [General works and doxographies](https://indike.org/pramana/in.darsana.all) › [Bhagavadgītā](https://indike.org/pramana/in.darsana.all.gita) › [Sararthavarshini](https://indike.org/pramana/in.darsana.all.gita!visvanatha) › 2.41

# Bhagavadgita 2.41

Sārārthavarṣiṇī 2.41

- **Language:** Sanskrit

### [2.41](https://indike.org/pramana/in.darsana.all.gita!visvanatha.2.41)

śrīviśvanātha—kiñca, sarvābhyo'pi buddhibhyo bhaktiyogaviṣayiṇyeva buddhirutkṛṣṭetyāha—vyavasāyeti| iha bhaktiyoge vyavasāyātmikā buddharekaiva| mama śrīmadgurūpadiṣṭaṃ bhagavatkīrttanasmaraṇacaraṇaparicaraṇādikametadeva mama sādhanametadeva mamasādhyametadeva mama jīvātuḥ sādhana-sādhyadaśayostyaktumaśakyametadeva me kāmyametadeva me kāryyametadanyat na me kāryyaṃ nāpyabhilaṣaṇīyaṃ svapne'pītyatrasukhamastu duḥkhaṃ vāstu, saṃsāro naśyatu, vā na naśyatu, tatra mama kāpi na kṣatirityevaṃ niścayātmikā buddhirrakaitava-bhaktāveva sambhavet, yaduktamam—“tato bhajeta māṃ bhaktyā śraddhālurdṛḍhaniścayaḥ” iti| tato'nyatra naiva buddhiriketyāha—bahviti bahavaḥ śākhā yāsāṃ tāḥ| tathā hi karmayoge kāmānāmānantyād buddhayo'nantāḥ, tatsādhanānāṃ karmaṇāmānantyāt tacchākhā apyanantāḥ| tathaiva jñānayoge prathamamantaḥkaraṇaśuddhyarthaṃ niṣkāmakarmaṇi buddhistatastasmin śuddhe sati karmasaṃnyāse buddhiḥ, tadā jñāne buddhiḥ, jñānavaiphalyābhāvārthaṃ bhaktau buddhiḥ—‘jñānañca mayi saṃnyaset’ iti bhagavadukterjñānasaṃnyāse ca buddhiriti buddhayo'nantāḥ| karmajñānabhaktīnāmavaśyānuṣṭheyatvāt tattacchākhā apyanantāḥ|  
bhāvānuvāda—anya sabhī prakārakī buddhiyoṃkī apekṣā vaha buddhi utkṛṣṭa gurudevane śrībhagavānke śravaṇa, kīrttana, smaraṇa, caraṇa paricaryā ādikā jo upadeśa diyā hai, yahī merā sādhana hai, yahī merā sādhya hai evaṃ yahī merā asamartha hūm̐| yahī merī kāmanā hai evaṃ yahī merā kārya hai| isake atirikta sukha ho yā duḥkha ho, merā saṃsāra nāśa ho jāya athavā nahīṃ ho-usase bhajeta māṃ bhaktyā śraddhālurdṛḍhaniścayaḥ' arthāt usake bāda śraddhālu vyakti dṛr̤haniścayī hokara bhaktipūrvaka merā bhajana kareṃge| bhaktike atirikta anya karmayogameṃ ananta prakārakī kāmanāem̐ honeke kāraṇa usameṃ buddhi bhī ananta jñāna bhī mujhe hī arpita kareṃge| śrībhagavānke uparokta vacanānusāra jñānake karma, jñāna tathā bhakti avaśya anuṣṭheya honeke kāraṇa unakī śākhāem̐  
sā. va. prakāśikā vṛtti-karma, jñāna evaṃ bhakti-ina trividha buddhiyogameṃ viśuddha bhaktiyoga viṣayiṇī buddhi hī sarvotkṛṣṭa hai| mukhya bhaktiyogakā lakṣya vastu ekamātra brajendranandana śrīkṛṣṇa haiṃ| isalie kevala bhagavatsambandhinī buddhi hī aikāntikī athavā ananyā kahalātī hai| aisī aikāntikī bhaktike anuṣṭhātā sādhakabhakta bhoga aura mokṣakī abhilāṣāse rahita tathā haiṃ ki bhajanameṃ koṭi-koṭi vighna upasthita hoveṃ to ho, prāṇa jāe to aisī dṛr̤hatākā hī nāma niścayātmikā buddhi hai|"- śrīla viśvanātha cakravarttī ṭhākura| (śrīmadbhā. 11/20/28) lābha-pūjā-pratiṣṭhā ādi aneka viṣaya honeke kāraṇa vaha vividha śākhāmayī vaiṣṇava ācāryoṃke anusāra advayajñāna-paratattva-vastu svayaṃ bhagavān śrīkṛṣṇa haiṃ| ve yugapat (eka-hī-sātha) sāttvika-rājasika-tāmasika samasta māyika guṇoṃse atīta evaṃ aiśvarya-mādhurya-dayā-bhaktavātsalyādi samasta aprākṛta guṇoṃse yukta honeke kāraṇa nirguṇa kahalāte haiṃ| kintu arvācīna, tattvajñānahīna evaṃ māyācchādita buddhivāle loga nirvikāra, nirviśeṣa, nirañjanādi mānakara brahmako nirguṇa mānate haiṃ evaṃ bhagavānke līlāvatāroṃko māyācchanna brahma samajhakara unake bhagavatsvarūpa evaṃ dayādi guṇoṃko apane yukta) brahmakī upāsanā dvārā kramaśaḥ cittakī śuddhi honepara hama nirguṇa brahmake sātha ekībhūta ho jāem̐ge| ina logoṃke dvārā isa prakārake siddhāntakā pratipādana karanā ākāśameṃ mukkā māraneke samāna vyartha hai, kyoṃki gītādi śāstroṃne sarvatra hī bhagavānke aprākṛta rūpa-guṇoṃkā varṇana karate hue isa nirguṇa brahmake prati śuddhā bhakti hī nirguṇā bhakti hai| bhaktiko eka hī prakārakī arthāt aikāntikī batāyā hai tathā śrīla śukadeva gosvāmīne śrīmadbhāgavata (3/29/7-10) meṃ sakāma bhaktiko nānā prakārakī jāgatika abhilāṣāoṃse yukta honeke kāraṇa tāmasika ādi ananta śākhāoṃvālī batāyā hai|

- [Previous: 2.40](https://indike.org/pramana/in.darsana.all.gita!visvanatha.2.40)
- [Next: 2.42](https://indike.org/pramana/in.darsana.all.gita!visvanatha.2.42)
- [Up: 2](https://indike.org/pramana/in.darsana.all.gita!visvanatha.2)

## Linked texts (1)

- [Bhagavadgītā](https://indike.org/pramana/in.darsana.all.gita.2.41) — Vyāsa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.darsana.all.gita!visvanatha.2.41](https://indike.org/pramana/in.darsana.all.gita!visvanatha.2.41) · Pramāṇa
