<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.darsana.all.saddarsanasamuccaya.3.3-2 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Philosophy](https://indike.org/pramana/in.darsana) › [General works and doxographies](https://indike.org/pramana/in.darsana.all) › [Shaddarshanasamuccaya](https://indike.org/pramana/in.darsana.all.saddarsanasamuccaya) › 3.3-2

# Shaddarshanasamuccaya 3.3-2

Ṣaḍdarśanasamuccaya 3.3-2

- **Language:** Sanskrit

### [3.3-2](https://indike.org/pramana/in.darsana.all.saddarsanasamuccaya.3.3-2)

jñāntaraṃ ^1nāma nigrahasthānaṃ bhavati | anityaḥ śabda aindriyakatvādityukte tathaiva sāmānyena vyabhicāre^2  
nodite yadi ^3brūyādyuktaṃ yatsāmānyamaindriyakaṃ nityaṃ taddhi sarvagatamasarvagatastu śabda iti | so'yamanityaḥ śabda iti pūrvapratijñātaḥ pratijñāntaramasarvagataḥ śabda iti pratijānānaḥ pratijñāntareṇa  
nigṛhīto bhavati 2  
§ 110. pratijñāhetvorvirodhaḥ ^4pratijñāvirodhī nāma nigrahasthānaṃ bhavati | guṇavyatiriktaṃ  
dravyaṃ rūpādibhyo'rthāntarasyānupalabdheriti so'yaṃ pratijñāhetvorvirodhaḥ | yadi hi guṇavyatiriktaṃ dravyaṃ  
na tarhi rūpādibhyo'rthāntarasyānupalabdhiḥ | atha rūpādibhyo'rthāntarasyānupalabdhiḥ, kathaṃ guṇavyatiriktaṃ dravyamiti | tadayaṃ pratijñāviruddhāmidhānātparājīyate 3  
§ 111. pakṣasādhane pareṇa dūṣite taduddharaṇāśaktyā pratijñāmeva nihnuvānasya pratijñāsaṃnyāso^5  
nāma nigrahasthānaṃ bhavati | anityaḥ śabda aindriyakatvādityukte tathaiva sāmānyenānakāntikatāyāmudbhāvitāyāṃ yadi brūyātka evamāha anityaḥ śabda iti pratijñāsaṃnyāsātparājito bhavati 4  
§ 112. aviśeṣābhihite hetau pratiṣiddhe tadviśeṣaṇamabhidadhato hetvantaraṃ^6 nāma nigrahasthānaṃ  
bhavati | tasminneva prayoge tathaiva sāmānyasya vyabhicāreṇa dūṣite jātimattve satītyādi viśeṣaṇamupādadāno hetvantareṇa nigṛhīto bhavati 5  
§ 113. prakṛtādarthādanyo'rtho'rthāntaraṃ tadanaupāyikamabhidadhato'rthāntaraṃ² nāma nigrahasthānaṃ  
bhavati | anityaḥ śabdaḥ kṛtakatvāditi hetuḥ | heturiti ca hinoterdhātostupratyaye kṛdantaṃ padam  
padaṃ ca nāmākhyātopasarganipātabhedāccaturvidhamita prastutya nāmādīni vyācakṣāṇaḥ prakṛtānupayo ginārthāntareṇa nigṛhyata iti 6  
§ 114. abhidheyarahitavarṇānupūrvīprayogamātraṃ nirarthakaṃ³ nāma nigrahasthānaṃ bhavati | anityaḥ  
śabdaḥ kacaṭatapānāṃ gajaḍadavatvāt jhabhavadityetadapi sarvathārthaśūnyatvānnigrahāya bhavati sādhyātupayogādvā 7  
§ 115. yatsādhanavākyaṃ dūṣaṇaṃ vā kiñcittrirabhihitamapi parṣatprativādibhyāṃ boddhuṃ na śakyate,  
tat kliṣṭaśabdamaprasiddhaprayogamatihrasvoccāritamityevaṃ prakāramavijñātārthaṃ⁴ nāma nigrahasthānaṃ  
bhavati | asāmarthyasaṃvaraṇaprakāro hyayamiti nigṛhyate 8  
§ 116. pūrvāparāsaṃgata mūhaprayogādapratiṣṭhitavākyārthamapārthakaṃ 1 nāma nigrahasthānaṃ bhavati  
yathā daśa dāḍimāni ṣaḍapūpāḥ kuṇḍamajājinaṃ palalapiṇḍa ityādi 9  
§ 117. pratijñāhetūdāharaṇopanayanigamanavacanakramamullaṅghyāvayavaviparyāsena prayujyamānamanumānavākyamaprāptakālaṃ 2 nāma nigrahasthānaṃ bhavati svapratipattitvatparapratipatterjanane parārthānumānakramasyopagamāt 10

- [Previous: 3.32](https://indike.org/pramana/in.darsana.all.saddarsanasamuccaya.3.32)
- [Next: 3.1-2](https://indike.org/pramana/in.darsana.all.saddarsanasamuccaya.3.1-2)
- [Up: 3](https://indike.org/pramana/in.darsana.all.saddarsanasamuccaya.3)

## Linked texts (2)

- [Nyāyamañjarī](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.2.8.234) — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit
- [Nyāyakalikā](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.nyayakalika.4) — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.darsana.all.saddarsanasamuccaya.3.3-2](https://indike.org/pramana/in.darsana.all.saddarsanasamuccaya.3.3-2) · Pramāṇa
