Sadacarasmriti (Sadācārasmṛti)
सदाचारस्मृति
Compendium of codes governing daily life and activities, in 41 verses, mainly on Sandhyā ceremonies.
- Language
- Sanskrit
- Author
- Ānandatīrtha alias Madhvācārya
- Extent
- 254 passages, 5,016 words
- Text
- partly digitised
- Source
- archiveorg · Sadachar Smriti Of Ananda Tirtha No. 192 Oriental Research Institute Mysore; ed. A. V. Nagasampige; Oriental… · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…
Contents
- 1 — 51 parts
- 2 atha tilakavidhiḥ | tatsādhanamṛda uktāḥ brahmāṇḍe - — 23 parts
- 3 — 71 parts
- 4 — 109 parts
Text
1.p7
smṛtvā 2viṣṇuṃ samutthāya kṛtaśauco yathāvidhi | dhautadantaḥ samācamya snānaṃ kuryād vidhānataḥ || 2
1.p8
uddhṛteti mṛdā''lipya dvipaḍaṣṭaṣaḍakṣaraiḥ | trinimajyāpyasūktena prokṣayitvā 3punastataḥ | mṛdā''lipya 4nimajya 5tristrijapedaghamarṣaṇam || 3
1.p9
sraṣṭāraṃ sarvalokānāṃ smṛtvā nārāyaṇaṃ param | yataśvāso 6nimajyāpsu praṇavenotthitastataḥ | siñcet puruṣasūktena svadehasthaṃ 7hariṃ smaran || 4
1.p10
vasitvā vāsa ācamya prokṣyā''camya ca 8mantrataḥ | gāyatryā cāñjaliṃ datvā dhyātvā sūryagataṃ harim || 5
1.p11
mantrataḥ parivṛtyātha samācamya surādikān | tarpayitvā nipīḍyātha vāso 9vistṛtya cāñjasā || 6
1.p12
arkamaṇḍalagaṃ 1viṣṇuṃ dhyātvaiva tripadīṃ japet | sahasraparamāṃ devīṃ śatamadhyāṃ daśāvarām ||7
1.p13
āsūryadarśanāt tiṣṭhet tatastūpaviśet vā | pūrvāṃ sandhyāṃ sanakṣatrāramuttarāṃ sadivākarām | 2uttarāmupaviśyaiva vāgyataḥ sarvadā japet ||8
1.p14
dhyeyaḥ sadā savitṛmaṇḍalamadhyavartī nārāyaṇaḥ sarasijāsanasanniviṣṭaḥ | keyūravān 3makarakuṇḍalavān kirīṭī hārī hiraṇmayavapurdhṛtaśaṅkhacakraḥ ||9
1.p15
4gāyatryāstriguṇaṃ viṣṇuṃ dhyāyannaṣṭākṣaraṃ japet | praṇamya devān viprāṃśca guruṃśca haripārṣadvān | 5evaṃ sarvottamaṃ viṣṇuṃ dhyāyannevārcayed harim ||10
1.p16
6dhyānapravacanābhyāṃ ca 7yathāyogyamupāsanam | dharmeṇejyāsādhanāni sādhayitvā vidhānataḥ ||11
1.p17
vaiśvadevaṃ valiṃ caiva 8kuryānnityaṃ tadarpaṇam | iṣṭaṃ dattaṃ hutaṃ japtaṃ pūrtaṃ yaccātmanaḥ priyam | dārān sutān priyān 9prāṇān parasmai sannivedayet ||12
1.p18
bhuktaśeṣaṃ bhagavato bhṛtyātithipurassaraḥ | bhuñjīta hṛdgataṃ viṣṇuṃ 1smaraṃstadgatamānasaḥ | ācamya mūlamantreṇa koṣṭhaṃ 2svamabhimantrayet ||13
1.p19
vedaśāstravinodena prīṇayan puruṣottamam | ahaḥśeṣaṃ nayet sandhyāmupāsītā'tha pūrvavat ||14
1.p20
yāmātparata evātha svaped 3dhyāyan janārdanam | 4antarāle tato budhvā smareta bahuśo harim ||15
1.p21
kāyena vācā manasendriyairvā buddhyātmanā vā'nusṛta5svabhāvam | 6karoti yadyat sakalaṃ parasmai nārāyaṇāyeti samarpayettat ||16
1.p22
dvāvimau puruṣau loke kṣaraścākṣara eva ca | kṣarassarvāṇi bhūtāni kūṭastho'kṣara ucyate ||17
1.p23
uttamaḥ puruṣastvanyaḥ paramātmetyudāhṛtaḥ | yo lokatrayamāviśya bibhartyavyaya īśvaraḥ ||18
1.p24
yasmāt 7kṣaramatīto'hamakṣarādapi cottamaḥ
1.p25
ato'smi loke 1vede ca prathitaḥ puruṣottamaḥ || 16
1.p26
yo māmevamasammūḍho jānāti puruṣottamam | sa sarvavid bhajati māṃ sarvabhāvena bhārata || 20
1.p27
iti guhyatamaṃ śāstram idamuktaṃ mayānagha | etad buddhvā buddhimān syāt 2kṛtakṛtyaśca bhārata || 21
1.p28
rudraṃ samāśritā devā rudro brahmāṇamāśritaḥ | brahmā 3māmāśrito nityaṃ 4nāhaṃ kañcidupāśritaḥ || 22
1.p29
5 ye me matamidaṃ nityamanutiṣṭhanti 6mānavāḥ | śraddhāvanto'nasūyanto mucyante te'pi karmabhiḥ || 23
1.p30
ye tvetadabhyasūyanto nānutiṣṭhanti 7me matam | sarvajñānavimūḍhāṃstān 8viddhi naṣṭānacetasaḥ || 24
1.p31
9 dvau bhūtasargau loke'smin daiva āsura eva ca | viṣṇubhaktiparo daivo viparītastathā'suraḥ || 25
1.p32
smarttavyaḥ satataṃ viṣṇurvismarttavyo na jātucit | sarve vidhiniṣedhāḥ syuḥ etayoreva kiṅkarāḥ || 26
1.p33
dharmo bhavatyadharmo'pi kṛto bhaktaistavācyuta | pāpaṃ bhavati dharmo'pi yo na 1bhaktaiḥ kṛto hare || 27
1.p34
2manmanā bhava madbhakto madyājī māṃ namaskuru | nityaṃ bhavecca 3manniṣṭho bubhūṣuḥ puruṣastathā || 28
1.p35
4eṣa nityaḥ sadācāro gṛhiṇo vaninastathā | vaiśvadevaṃ baliṃ dantadhāvanaṃ cāpyṛte vaṭoḥ || 29
1.p36
evameva yateḥ svīyavittena tu vinā sadā | mūlamantraiḥ sadā snānaṃ 5viṣṇoreva ca tarpaṇam || 30
1.p37
viśeṣo niṣkriyayate6rjalāñjalitā tathā | tarpaṇaṃ tu harereva hareranyasya coditam | samiddhomo vaṭoścaiva smṛtvā viṣṇuṃ hutāśane || 31
1.p38
sarvavarṇāśramairviṣṇuḥ eka evejyate sadā | ramā brahmādayastasya parivārata eva tu || 32
1.p39
kaviṃ purāṇamanuśāsitāram aṇoraṇīyāṃsa 7manusmared yaḥ | sarvasya dhātāramacintyarūpa - mādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt || 33
1.p40
vedohametaṃ puruṣaṃ mahāntam ādityavarṇaṃ tamasastu pāre | sarvāṇi rūpāṇi 1vicitya dhīro nāmāni kṛtvā abhivadan yadāste || 34
1.p41
dhātā purastād yamudājahāra 2śakraḥ pravidvān pradiśaścatasraḥ | tamevaṃ vidvānamṛta iha bhavati nānyaḥ panthā ayanāya vidyate || 35
1.p42
ānandatīrthamuninā vyāsavākyasamuddhṛtiḥ | sadācārasya viṣaye kṛtā saṅkṣepataḥ śubhā || 36
1.p43
aśeṣakalyāṇaguṇanityānubhavasattanuḥ | aśeṣadoṣarahitaḥ prīyatāṃ puruṣottamaḥ || 37
1.p44
śrīmadānandatīrthabhagavatpādācāryaviracitā sadācārasmṛtiḥ samāptā
1.p45
śrīmaddhanumadbhīmamadhvāntargataśrīrāmakṛṣṇa vedavyāsātmakaśrīlakṣmīhayagrīvāya namaḥ || śrīmadānandatīrthabhagavatpādācārya praṇītā sa dā cā ra smṛ tiḥ vyākhyātrayasamalaṅkṛtā
1.p46
sarvakarmasamarpaṇarahasyajña eva saṃsārānmukto bhavati
1.p47
yasmin sarvāṇi karmāṇi sannyasyādhyātmacetasā | nirāśīrnirmamo yāti paraṃ jayati so'cyutaḥ ||1
1.p48
sadācārasmṛtiḥ
1.p49
viṣṇusmṛtivihīnā cet kriyā naiva phalapradā
1.p50
smṛtvā viṣṇuṃ samutthāya kṛtaśauco yathāvidhi | dhautadantaḥ samācamya snānaṃ kuryād vidhānataḥ || 2
1.p51
yasmin deśe tu yattoyaṃ yā ca yatraiva mṛttikā | saiva tatra praśastā syāt tathā śaucaṃ vidhīyate || gṛhītaśiśnaścotthāya mṛdbhirabhyuddhṛtairjalaiḥ | gandhalepakṣayakaraṃ kuryāt śaucamatandritaḥ || liṅgaśaucaṃ purā kāryaṃ gudaśaucamataḥ param | ārdrāmalakamātrā hi mūtraśauce tu mṛttikā | mūtrāttu dviguṇaṃ śukre maithune triguṇaṃ smṛtam || mehane mṛttikāḥ sapta liṅge dve parikīrtite | ekasmin viṃśatirhaste 1dvayordeyāścaturdaśa | tisrastu pādayordeyāḥ śaucakāmasya sarvadā | śaucametad gṛhasthānāṃ dviguṇaṃ brahmacāriṇām | triguṇaṃ syād vanasthānāṃ yatīnāṃ ca caturguṇam | 2yadivā vihitaṃ śaucaṃ tadadhaṃ niśi kīrtitam | tadardhamāture proktamāturasyārdhamadhvani | strīśūdrāṇāmaśaktānāṃ bālānāṃ nopanītinām | gandhalepakṣayakaraṃ śaucaṃ kuryānna saṅkhyayā || ṣaḍvāraṃ kurute mūtraṃ trivāraṃ ca purīṣakam | etacchaucavidhiḥ pūrvamata ūrdhvaṃ na doṣabhāk
1.p52
ācamya jalamādāya pātre vāmakare'thavā | gāyatryā vā'tha mūlena 1trivāramabhimantrayet | tajjalaṃ prokṣayed gātre darbhairvā tulasīdalaiḥ | tarjanīmadhyamābhyāṃ vā ṛcenābdaivatena vai | bhūmau śirasi cākāśe ākāśe bhuvi mastake | mastake ca tathākāśe bhūmau ca navadhā kṣipet | abdaivataḥ smṛto mantra āpo hiṣṭheti vai ṛcaḥ | trirāvṛtya kṣipettoyaṃ pratyṛcaṃ navadhā dvijaḥ | ākāśaṃ hṛdayaṃ proktaṃ bhūmiḥ pādāviti smṛtam | tata 2ācamya vidhivat kuryāt sandhyādikarma ca | yadāpyetanna śaknoti vṛddho vāpyatha 3vā''turaḥ | śayāno'pi prakurvīta dhyānasnānamatandritaḥ | sarvalakṣaṇasaṃyuktāṃ manmūrtiṃ sveṣṭadevatām || mastakopari tāṃ dhyāyet tatpādābhyāṃ vinissṛtām | brahmaṇā 4kṣālyamānāṃ ca gaṅgāṃ tripathagāminīm | dhṛtāṃ śivena śirasā tato'pi nissṛtāṃ vahiḥ | nipatantīṃ svake mūrdhni plāvayantīṃ muhurmuhuḥ | sarvāṅgāni tataḥ samyak ācamya śucitāṃ vrajet | snāto'pi 5vidhivacchakto vāruṇena jalena vā | mantrasnānaṃ tathā dhyānasnānaṃ kuryācca nityadā | jalasnānamatho vakṣye siddhyarthaṃ sarvakarmaṇām || iti bhūmisthamuddhṛtāt puṇyaṃ tataḥ prasravaṇodakam | tato'pi sārasaṃ puṇyaṃ tasmānnādeyamucyate | tīrthatoyaṃ tataḥ puṇyaṃ tato gāṅgaṃ tu sarvataḥ || iti
1.p53
mārkaṇḍeyokteḥ tāratamye sthite'pi yatra yadasti tatra tadevottamamudakamiti jñeyam | pravāhābhimukho majjet yatrāpaḥ pravahanti vai
1.p54
dantakāṣṭhānyāha nāradaḥ - 1khadiraśca karañjaśca kadambaśca vaṭastathā | tintriṇīveṇu (kāṣṭhaṃ) ca āmro nimbastathaiva ca | 2apāmārgaśca vilvaśca campakodumbarau tathā | ete prasaktāḥ proktāśca dantadhāvanakarmasu | āsane śayane yāne pāduke dantadhāvane | palāśāśvatthakau vṛkṣau sarvakarmasu garhitau || iti uśanāśca - kārpāsadantakāṣṭhaṃ ca viṣṇorapi harecchriyam | na bhakṣayecca pālāśaṃ kārpāsaṃ kāśameva ca | etāni bhakṣayedyastu kṣīṇapuṇyaḥ prajāpate || iti
1.p55
varjyatithīnāha viṣṇuḥ - 3pratipatparvaṣaṣṭhīṣu caturdaśyaṣṭamīṣu ca | 4navamyāṃ bhānuvāre ca dantakāṣṭhaṃ vivarjayet || yamo'pi - caturdaśyaṣṭamī 5darśaḥ pūrṇimāsaṅkramo raveḥ | eṣu 6strītailamāṃsāni dantakāṣṭhaṃ ca varjayet | śrāddhe janmadine caivaṃ vivāhe jīrṇadoṣataḥ | vrate caivopavāse ca varjayeddantadhāvanam | iti | vyāso'pi - śrāddhakarturniṣiddho'yaṃ na tu bhoktuṃ kadācana | alābhe dantakāṣṭhānāṃ niṣiddhāyāṃ tathā tithau | kuryād dvādaśagaṇḍūṣaṃ vidadhyād dantadhāvanam | iti | 7iṣṭakāloṣṭapāṣāṇairitarāṅgulibhistathā | muktvā tvanāmikāṅguṣṭhau varjayed dantadhāvanam || iti
1.p56
aśeṣamantrasiddhayarthaṃ mantroccāraṇasiddhaye | tṛṇaparṇaiḥ sadā kuryād amāṃ ekādaśīṃ vinā | tayorapi ca kartavyaṃ 1jambūnimbarasālakaiḥ
1.p57
iti dantadhāvanavidhiḥ
atha tilakavidhiḥ | tatsādhanamṛda uktāḥ brahmāṇḍe -
2.p1
sadācārasmṛtiḥ
2.p2
snānaprakāranirūpaṇam
2.p3
uddhṛteti mṛdā''lipya dviṣaḍaṣṭaṣaḍakṣaraiḥ | trirnimajyāpyasūktena prokṣayitvā punastathā | mṛdā''lipyaṃ nimajya tristrirjapedaghamarṣaṇam || 3
2.p4
sadācārasmṛtiḥ sraṣṭāraṃ sarvalokānāṃ smṛtvā nārāyaṇaṃ param | yataśvāso nimajyāpsu praṇavenotthitastataḥ || siñcet puruṣasūktena svadehasthaṃ hariṃ smaran || 4
2.p5
tatpādasalilaṃ mūrdhni 1dhṛtvā tīrthaṃ tato budhaḥ | triḥ pivet tīrthamāhātmyamantrān vai samudīrayan | tata ācamya kurvīta tarpaṇaṃ jalasaṃsthitaḥ | brahmādidevān bhūrdevān bhuvassvarbhūrbhuvasthitān | ṛṣīn dvaipāyanādīṃśca bhūrbhuvaḥsvasthitāṃstathā | tarpayeccāgnikavyavāhanādīṃśca pitṝṃstathā
2.p6
'prāgagramudagagraṃ vā ārdravastraṃ prasārayet | dakṣiṇāgraṃ paścimāgraṃ punaḥ saṃskāramarhati | 2īṣadvadhūtaṃ striyādhūtaṃ śūdradhūtaṃ tathaiva ca | adhūtaṃ karadhūtaṃ vā pūrvedyurdhūtameva ca | kāṣāyaṃ malinaṃ vastraṃ kaupīnaṃ ca parityajet | alābhe dhautavastrasya 3śāṇakṣaumāvikāni ca | kutapaṃ yogapaṭṭaṃ vā vivāsāstu na vai bhavet | 4dvitīyavastraniyamamāha viṣṇupurāṇe - home daivārmanādyāsu- kriyāsu snānabhojane | naikavastraḥ pravarteta dvijo nācamane jape || iti | 5ācāmecca dvijo vastre dhaute viparidhāya ca |' iti
2.p7
tilakadhāraṇakramaḥ
2.p8
'parvatāgre nadītīre mama kṣetre viśeṣataḥ | 5sindhutīre ca valmīke tulasīmūlamāśritāḥ | mṛda etāstu saṅgrāhyā varjayedanyamṛttikāḥ |' vāsudevopaniṣadi ca - 'brāhmaṇānāṃ tu sarveṣāṃ 6vaidikānāmanuttamam | gopīcandanavāribhyāmūrdhvapuṇḍraṃ 7vidhīyate | gopīcandanābhāve tu tulasīmūlamṛttikām | mumukṣurdhārayennityam aparokṣasya siddhaye | gopīcandanaliptāṅgo dehasthānāni tasya yaḥ | asthīni cakrarūpāṇi bhavantyeva dine dine |' satyavrataḥ - 'gomatītīrasambhūtāṃ gopīṃ vāpīsamudbhavām
2.p9
brahmāṇḍe - ūrdhvapuṇḍravihīnasya 1śmaśānasadṛśaṃ mukham | avalokya mukhaṃ teṣāṃ ādityamavalokayet | 2nāsādi keśaparyantaṃ viṣṇoḥ pādākṛtiryathā | tathaiva dhārayet puṇḍraṃ harimandirasaṃjñitam | ūrdhvapuṇḍrasya madhye tu viśāle sumanohare | sāntarāle samāsīno haristatra śriyā saha | nirantarālaṃ yaḥ kuryād ūrdhvapuṇḍraṃ dvijādhamaḥ | lalāṭe tasya satataṃ śūnaḥ pādau na saṃśayaḥ | tasmāt chidrānvitaṃ puṇḍraṃ 3(sādhakānāṃ) sukhāvaham | dhārayed brāhmaṇo nityaṃ 4harisālokyasiddhaye | sudarśanenāṅkitabāhumūlāḥ tathordhvapuṇḍrāṅkitasarvagātrāḥ | mālāravindākṣadharā viśuddhāḥ rakṣanti lokān duritaughasaṅghāt
2.p10
mudrādhāraṇamantrāḥ sthānāni ca
2.p11
atha mudrāmantrāḥ - sudarśana mahājvāla koṭisūryasamaprabha | ajñānāndhasya me nityaṃ viṣṇormārgaṃ pradarśaya | pāñcajanya nijadhvānadhvastapātakasañcaya | pāhi māṃ pāpinaṃ ghora 5saṃsārārṇavapātinam | saṃsārabhayabhītānāṃ yogināmabhayapradaḥ | padmahastaśca yo devaḥ yogīśaṃ taṃ namāmyaham | brahmāṇḍa 6bhavanārambhamūlastambho gadādharaḥ | kaumodakī kare yasya taṃ namāmi gadādharam | nārāyaṇa namaste'stu nāmamudrāṅkito naraḥ | taṃ dṛṣṭvā labhate muktiṃ caṇḍālo brahmaghātukaḥ
2.p12
prātastu syāt 1mahāśalyaṃ ghaṭikāmātrayogataḥ | atiśalyaṃ vijānīyāt tato vajraprahāravat | aruṇodayavelāyāṃ śalyatulyamato 2hareḥ | ghaṭikāyāmatikrānte kṣudrapātakamāharet | muhūrte samatikrānte pūrṇaṃ pātakamucyate | tataḥ paraṃ brahmavadho mahāpātakapañcamam | 3prahare pūrṇatāṃ yāte prāyaścittaṃ tato na hi | nirmālyasya vilambe tu prāyaścittamathocyate | atikrānte muhūrte'rdhe sahasrajapamācaret | pūrṇe muhūrte sañjāte sahasraṃ sārdhamucyate | sahasradvitayaṃ kuryāt ghaṭikānāṃ catuṣṭaye | muhūrte tṛtīye'tīte ayutaṃ japamācaret | prahare pūrṇatāṃ yāte prāyaścittaṃ na vidyate | tṛṣitāḥ paśavo 4baddhā kanyā caiva rajasvalā | devatā ca sanirmālyā hanti puṇyaṃ purā kṛtam
2.p13
aupāsananirūpaṇam
2.p14
athaupāsanavidhiḥ nirūpyate - dvādaśāhamanagnīkaḥ sandhyāhīno 5dinatrayam | caturvedyapi viprastu śūdra eva na saṃśayaḥ | yathā snānaṃ yathā sandhyā vedādhyāyastathaiva ca | tathaivopāsanaṃ dṛṣṭaṃ na sthitirastadviyogataḥ | kṛtadāro na vai tiṣṭhet kṣaṇamapyagninā vinā | tiṣṭheta vai dvijo vrātyaḥ tathā ca patito bhavet | yo dadyāt 6kāñcanaṃ meruṃ pṛthivīṃ ca sasāgarām | tatsarvaṃ prātarhomasya tulyaṃ bhavati vā na vā | iti | kātyāyano homakālamāha - yāvatsamyaṅ na bhāsyante nabhasyṛkṣāṇi sarvaśaḥ
2.p15
yavānāmiva godhūmā vrīhīṇāmiva 1śālayaḥ | āhutiparimāṇamāha vṛhaspatiḥ - prasthadhānyaṃ catuḥṣaṣṭirāhuteḥ parikīrtitam | tilānāṃ tu tadardhaṃ syāt tadardhaṃ syād ghṛtasya tu | bahuśuddhendhane cāgnau susamiddhe hutāśane | vidhūme lelihāne ca hotavyaṃ karmasiddhaye | yo nirarciṣi juhotyagnau vyaṅgāre caiva mānavaḥ | 2mandāgnirāmayāvī ca daridraścopajāyate | juhuṣuśca huteścaiva pāṇisūrpāśmadārubhiḥ | na kuryādagnidhamanaṃ na kuryād vyajanādinā | mukhenaiva dhamedagniṃ mukhādeṣa vyajāyata | mukhena dhamanaṃ na sākṣāt | kintu nālikādivyavadhānataḥ
2.p16
śarīropadravo yatra 3bhayādvātti prajāyate | tathā satsvapi cāpatsu pakṣahomo vidhīyate | pakṣahomān yathā kṛtvā gatvā tasmānnivartitaḥ | homaṃ punaḥ 4prakuryāttu na cāsau doṣabhāg bhavet | nikṣipyāgniṃ svadāreṣu parikalpyartvijastathā | pravasettvarthavān vipro vṛthaiva na ciraṃ vaset | vihāyāgniṃ sabhāryaścet sīmāmullaṅghya gacchati | homākālātyaye tasya punarādhānamiṣyate | atha prayogaḥ | agniṃ prajvālya tithyādi smṛtvā, agniprajāpatī devate amukadravyeṇāhaṃ yakṣya iti pratijñāya agnimalaṅkṛtya samidhamādāya juhuyāt - om agnaye svāhā agnaya aniruddhāya idaṃ na mama | om prajāpataye svāhā prajāpataye mukhyaprāṇāntargata śrīvāsudevāya idaṃ na mama | evaṃ prātaḥ sūryaprajāpatī sūryāntargataḥ saṅkarṣaṇo'niruddhaśca dhyeyaḥ | taduktaṃ chāndogyabhāṣye taittirīye ca -
2.p17
vasiṣṭha uvāca - bhānuvāre bhaumavāre nandābhṛgumaghāsu ca | trayodaśyāṃ 1ca saptamyāṃ bharaṇyāṃ kṛttikāsu ca | gṛhe mṛtāhe janmarkṣe sandhyayośca tathā 2niśi | ete niṣiddhā divasā na kuryāttilatarpaṇam | niṣiddhadivase vāre nakṣatre ca tathā tithau | yastilaistarpaṇaṃ kuryāt tajjalaṃ rudhiraṃ bhavet | tīrthe viśeṣe kārye ca tilayuktaṃ tathaiva ca | pretapakṣe vyatīpāte saṅkrāntau vaidhṛtāvapi | niṣiddhe'pi dine kuryāt tilayuktaṃ tu tarpaṇam | amṛtaṃ tu bhavet prātaḥ madhyāhne 3kṣīravad bhavet | aparāhne bhavettoyaṃ sāyāhne rudhiraṃ smṛtam | atha nadyodakenaiva na kuryāttarpaṇaṃ budhaḥ | sālagrāmodakenaiva pitṝṇāṃ tṛptihetave | kevalenodakenaiva brahmayajñaṃ ca mānavaḥ | karoti tena māndhātaḥ rudhireṇa kṛtaṃ bhavet | nadītīre 4taṭāke vā kūpādau rājasattama | pauruṣeyeṇa sūktena sālagrāmābhiṣecanam | devān ṛṣīn pitṝn sarvān tarpayet svasthamānasaḥ | sālagrāmodakaṃ tyaktvā kevalenodakena vai | 5brahmayajñaṃ yaḥ karoti pitṝṇāṃ tṛptihetave | tena dattaṃ tu yattoyaṃ tattoyaṃ surayā samam | sālagrāmodbhavaṃ toyaṃ pitṝṇāṃ tṛptikārakam | dhārāpūrvaṃ yaḥ karoti pitṝṇāṃ tarpaṇaṃ naraḥ | tattoyaṃ surayā tulyaṃ nātra kāryā vicāraṇā | dhārāpūrvaṃ na kartavyaṃ pitṝṇāṃ tarpaṇaṃ budhaḥ | sālāgrāmodbhavaṃ toyam 6akṛtvā pitṛtarpaṇam
2.p18
sadācārasmṛtiḥ arkamaṇḍalagaṃ viṣṇuṃ dhyātvaiva tripadīṃ japet | sahasraparamāṃ devīṃ śatamadhyāṃ daśāvarām || 7 || āsūryadarśanāt tiṣṭhet tatastūpaviśeta vā | pūrvāṃ sandhyāṃ sanakṣatrātmuttarāṃ sadivākarām | uttarāmupaviśyaiva vāgyataḥ sarvadā japet || 8 || dhyeyaḥ sadā savitṛmaṇḍalamadhyavartī nārāyaṇaḥ sarasijāsanasanniviṣṭaḥ | keyūravān makarakuṇḍalavān kirīṭī hārī hiraṇmayavapurdhṛtaśaṅkhacakraḥ || 9
2.p19
( sandhyātrayaṃ kartavyam | tatrā'pi sthalabhedena phalaviśeṣopapādanam ) sandhyātrayaṃ tu kartavyaṃ dvijenātmavidā sadā | gāyatrī nāma pūrvī syāt sāvitrī madhyame dine | sarasvatī ca 4sāyāhne saiva sandhyā triṣu smṛtā | gāyatrī tu bhaved raktā sāvitrī śuklavarṇikā | sarasvatī tathā kṛṣṇā upāsyā varṇabhedataḥ | pratigrahānnadoṣāttu pātakādupapātakāt | gāyatrī procyate yasmāt gāyantaṃ trāyate yataḥ | savitṛdyotanāvaiṣa sāvitrī parikīrtitā | jagataḥ prasavitrī vā vāgrūpatvāt sarasvatī | gṛhe5tvekaguṇā sandhyā goṣṭhe daśaguṇā smṛtā | śatasāhasrikī nadyāṃ anantā viṣṇusannidhau | bahisandhyā daśaguṇā gartaprasravaṇeṣu ca | khāte tīrthe daśaguṇā hyanantā jāhnavījale | anṛtaṃ 6madyagandhaṃ ca divāmaithunameva ca | punāti vṛṣalasyānnaṃ bahisandhyā upāsitā | uttamā tārakopetā madhyamā luptatārakā | adhamā sūryasahitā prātassandhyā tridhā matā
2.p20
pūrṇe muhūrte sañjāte sahasraṃ sārdhamucyate | ghaṭikāyā atikrāntau nirmālyaṃ śalyatāṃ vrajet | muhūrte samatikrānte 1pūrṇaṃ pātakamucyate | tataḥ paraṃ brahmavadho mahāpātakamucyate | 2prahare pūrṇatāṃ yāte prāyaścittaṃ tato na hi | iti
2.p21
devāditarpaṇatīrthasvarūpanirūpaṇam
2.p22
atha devādīnāṃ tarpaṇatīrtham | aṅgutyagre devatīrtham, 3svaṅgutyormūle kāvatīrthamārṣam | madhye'ṅguṣṭhāṅgutyoḥ pitryaṃ, mūle'ṅguṣṭhe brāhmaṃ tena tīrthaṃ pibet | yathoktaṃ sindhudvīpe ācamanakhaṇḍe - viprasya dakṣiṇe pāṇau mūle'ṅguṣṭhasya nityaśaḥ | syād brahmatīrthaṃ, madhye cāgneyādyā aghanāśanam | madhye tvaṅguṣṭhatarjanyauḥ paitraṃ tīrthaṃ dvijasya tu | ārṣaṃ kaniṣṭhikāmūle 4kāyamagrāṅgulīṣu vai | tīrthān viditvā pañcaitān tataḥ karmācared dvijaḥ | devādīn tarpayed dhīmān udakāñjalibhiḥ pitṝn | iti yogayājñavalkyaḥ | ‘‘5ekahastena toyena yaḥ kuryāt pitṛtarpaṇam | pitaro na praśaṃsanti na manuṣyā na devatāḥ |’ iti ca smṛtiḥ | ‘ubhābhyāmapi hastibhyāmudakaṃ yaḥ prayacchati | sa mūḍho nirayaṃ yāti devādīnāṃ tu tarpaṇe ||’
2.p23
iti vaiyyāghrapādaḥ
3.p1
śrāddhe vivāhakālaṃ ca pāṇinaikena dīyate | tarpaṇe tūbhayenaiva vidhireṣa purātanaḥ || iti kārṣṇājinaḥ | ityubhayavidhavākyaprāvalyānyathānupapatyā itthaṃ samādhīyate | 6āśvalāyanānāṃ savyānvārabdhapāṇinā tarpaṇam | taditareṣāṃ yajuṣāṃ añjalineti | ata evoktavacanānāmanyonyavirodhamāśaṅkya
3.p2
iti śaunakīye | 7. 8. 9.
3.p3
prāṇāyāmaprakāraḥ
3.p4
evaṃ prāṇāyāmapūrvakaṃ japaḥ kartavyaḥ
3.p5
sadācārasmṛtiḥ
3.p6
gāyatryādimantrajapa - haripūjādikramanirūpaṇam
3.p7
gāyatryāstriguṇaṃ viṣṇuṃ dhyāyannaṣṭākṣaraṃ japet | praṇamya devān viprāṃśca gurūṃca haripārṣadān | evaṃ sarvottamaṃ viṣṇuṃ dhyāyannevārcayed harim || 10
3.p8
sūtake - mṛtake ca sandhyākramaḥ
3.p9
sūtake sandhyādikarmasu viśeṣamāha bhāradvājaḥ - sūtake mṛtake vā'pi prāṇāyāmamamantrakam | tathā mārjanamantrāṃstu manasoccārya mārjayet | gāyatrīṃ samyaguccārya sūryāyārghyaṃ nivedayet | mārjanaṃ tu na vā kāryamupasthānaṃ na caiva hi || iti
3.p10
varṇajyeṣṭhaḥ pitṛvyaśca ityete guravaḥ smṛtāḥ
3.p11
sadācārasmṛtiḥ dhyānapravacanābhyāṃ ca yathāyogyamupāsanam | dharmeṇejyāsādhanāni sādhayitvā vidhānataḥ | snātvā sampūjayed viṣṇuṃ vedatantroktamārgataḥ ||11
3.p12
na tasya kiñcidakṛtam' ityādyukteḥ| (tai.bhā.1.2)
3.p13
iti paramapuruṣasaṃhitāyām
3.p14
aṣṭau mahāmantrāḥ japyaḥ
3.p15
atha tantrasāroktarītyā tattvanyāsamātṛkānyāsādipūrvakaṃ mantrāṇi japet | 1atha mahāmantrāḥ nāradīye uktāḥ - sarvamantreṣu gāyatrī variṣṭhā procyate budhaiḥ | tato'pi pravarāḥ proktāḥ aṣṭau mantrā mayā dhare | praṇavo-mātṛkā'-ṣṭā varṇa-vyāhṛti-dvādaśākṣarāḥ | gāyatrī-pauruṣaṃ-viṣṇurmahāmantrāḥ prakīrtitāḥ
3.p16
aṅgulyādijapaphalaṃ pādme - aṅgulijapasaṅkhyānamekamekaṃ varānane | parvairdaśaguṇaṃ proktaṃ puṣpajīvaphalairdaśa | śataṃ vai śaṅkhamaṇibhiḥ pravālaiśca sahasrakam | 2mauktakaiśśatasāhasraṃ sovarṇairlakṣameva tu | kuśagranthyā koṭiguṇaṃ tulasyā'nantakaṃ phalam || iti
3.p17
akṣamālā lakṣaṇam
3.p18
gopucchāvayavākārāmakṣamālāṃ vidhāya ca | mervākhyaṃ yojayedakṣamekaṃ mūlāgrasūktake | granthiṃ kuryāttadagreṇa kīrtitā cākṣamālikā || iti
3.p19
akṣamālākarṣaṇaprakāraḥ
3.p20
tatra smṛtiḥ - madhyamānāmikāṅguṣṭhairgṛhītvā japamācaret | aṅguṣṭhatarjanībhyāṃ tu mālākarṣastu madhyamaḥ | paradṛṣṭigatā mālā niṣphalā japakarmaṇi | japakāle tvakṣamālāṃ gurorapi na darśayet
3.p21
parāśaraḥ - jñātavyassarvavedārtho vedānāṃ karmasiddhaye | pāṭhamātrāvasānastu paṅke gauriva sīdati || 3sarvadharmamayaṃ brahma pradānebhyo'dhikaṃ yataḥ | taddadan samavāpnoti brahmalokamavicyutam
3.p22
tataḥ saurairmantraissūryamupasthāya gāyatryādimantrān japitvā gṛhamāgatya 1devapūjā kuryāt
3.p23
bhṛgau bhaume 1dhṛtau pāte parvakrāntiṣu nāharet | tulasīminduvāre tu vilvapatraṃ ca nāharet
3.p24
tulasyavacaye mantraḥ - tulasyamṛtajanmāsi sadā tvaṃ keśavapriye | keśavārthe vicinvāmi varadā bhava śobhane || iti | kṛṣṇāmṛtamahārṇave - sakṛdabhyarcya govindaṃ vilvapatreṇa mānavaḥ | 2muktibhāgī nirāsaṅgo viṣṇuloke ciraṃ vaset
3.p25
tathā - bhaktyā dūrvāṅkurairvipraḥ pūjitaḥ puruṣottamaḥ | harirdadāti hi phalaṃ sarvayajñaiśca durlabham || iti
3.p26
atha puṣpāṇi - ' na nirmālyaṃ hemapuṣpaṃ arpayedarpite sadā |' iti
3.p27
vṛkṣādijānyapi sadvarṇāni sadgandhāni pūjāyai saṅgrāhyāṇi ketakī mallikā 3punnāgacampakādīni
3.p28
ghaṇṭādīni 4arcāpātrāṇi ca saṅgrāhyāṇi | snānapātrāṇi - snānakalaśaṃ - śobhanāni vāsāṃsi - karpūraṃ - kastūri - kuṅkuma - kesara - parighṛṣṭa - malayacandana-dhūpa-dīpa-naivedya-tāmbūla-cchatra-cāmara-vyajanādarśapādukādi mahārājo -pacārāṃśca sampādayet
3.p29
skānde - snānakāle viśeṣeṇa ghaṇṭānādaṃ karoti yaḥ | purato vāsudevasya tasya puṇyamanantakam | snāpayitvā ca tailena nīrogaḥ samprajāyate
3.p30
sadācārasmṛtiḥ
3.p31
sarvaṃ viṣṇau samarpayet
3.p32
vaiśvadevaṃ baliṃ caiva kuryānnityaṃ tadarpaṇam | iṣṭaṃ dattaṃ hutaṃ japtaṃ pūrtaṃ yaccātmanaḥ priyam | dārān sutān priyān prāṇān parasmai sannivedayet || 12
3.p33
taduktaṃ smṛtiṣu - 1śālāgnau laukike vā'pi jale bhūmyāmathāpi vā | vaiśvadevastu kartavyo devayajñaḥ sa vai smṛtaḥ | adhyāpanaṃ brahmayajño pitṛyajñastu tarpaṇam | homo daivo balirbhauto nṛyajño'tithipūjanam | yasminnagnau pacedannaṃ tasmin homo vidhīyate | laukikāgnau pacedannaṃ vaiśvadevo'pi laukike | na culyāṃ nāyase pātre na bhūmau na ca kharpare | vaiśvadevaṃ prakurvīta 2kuṇḍe vā sthaṇḍile'pi vā | juhuyāt sarpiṣābhyaktaṃ tailakṣāravivarjitam | dadhyaktaṃ payasā'bhyaktaṃ tadabhāve'mbhasā'pi vā | alābhe yena kenā'pi 3phalaśākodakādibhiḥ | payodadhighṛtaiḥ kuryād vaiśvadevaṃ saveṇa tu | hastenānnādikaṃ kuryād adbhirjvalinā jale | kodravaṃ caṇakaṃ māṣaṃ masūraṃ ca 4kulitthakam | kṣāraṃ lavaṇaṃ sarṣapaṃ ca vaiśvadeve vivarjayet | rūkṣairdaridratāṃ yāti kṣāraṃ hutvā vrajatyadhaḥ | godhūmaścaṇakaśceti hyeṣa kṣāragaṇo mataḥ
3.p34
tulasīkāṣṭhaṃ dalaṃ vāpyau prakṣipyaiva vaiśvadevaḥ kāryaḥ
3.p35
tulasīdalena rahitaṃ vaiśvadevaṃ karoti yaḥ | devatāstanna gṛhṇanti gṛhṇanti brahmarākṣasāḥ | vinā vyāhṛtihomena homo vai niṣphalo bhavet || iti
3.p36
yathāgnau 1saṃskṛtājyaṃ vā agnāveva hi hūyate | madarpitaṃ pragṛhṇāmi yajñahomadvijātiṣu | asaṅgo'haṃ mahābhāga tasmāt me nāsti karmaṇaḥ | bandhanaṃ puruṣaśreṣṭha mā śaṅkīratra putraka | 2niveditānnaśeṣeṇa ye yajanti dvijātiṣu | sarvasthaṃ māṃ samuddiśya smṛtāḥ karmasu kauśalāḥ | ayogyaṃ na yathā home ghṛtaṃ saṃskāravarjitam | 3ṛte tadarpaṇaṃ prājña yajñādau viphalaṃ bhavet | ahaṃ yadi na gṛhṇāmi teṣāṃ tu grahaṇaṃ kutaḥ | bhaktānāmadanārthāya gṛhṇāmi kamalāsana | tasmānnaivedyaśeṣeṇa dadatāṃ nāsti pātakam | devāṃstathā'pi vai viprān uddiśya puruṣarṣabha | mama naivedyaśeṣeṇa na 4dadanti madarpaṇam | adhiṣṭhāneṣu deveśa te yānti hyadharaṃ tamaḥ | pratimāyāmarpitaṃ me nārpayet pratimāntare | yathāgnau saṃskṛtājyaṃ tu na hi 5saṃskriyate punaḥ | arpitaṃ pratimāyāṃ me nārpayet pratimāntare | saṃskṛtājyaṃ 6yathā hyagnihomāgnau tu tathaiva ca | 7ubhayatrā'pi gṛhṇāmi naikavāraṃ punaḥ punaḥ | evameva yathā brahman naikavāraṃ dvijātiṣu | paunaḥpunyena hyekatra tajjātīye tathaiva ca | na gṛhṇāmi mahāprājña gṛhṇāmi tatra tatra vai | na gṛhṇāmi mahāprājña katrtaikaścettadaiva ca | tajjātīye'pi ca gṛhṇāmi yadi kartā pṛthag bhavet | niveditaṃ pratigrāsāt satvajāte kramādapi | yatyādibhirgṛhasthaiśca vyayīkuryānnivedya vai
3.p37
gogrāsavidhiḥ
3.p38
vāyupurāṇe - saurabheyyaḥ sarvahitā sarvapāpapraṇāśanāḥ | pratigṛhṇantu me grāsaṃ gāvastrailokyamātaraḥ | gāṃ spṛṣṭvā ca namaskṛtya kṛtvā caiva pradakṣiṇām | 4pradakṣiṇīkṛtānena saptadvīpā vasundharā | itthameva tu kurvīta gavāṃ grāsaṃ dine dine
3.p39
evaṃ prabodhamārabhya vaiśvadevaparyantaṃ karmoktvā idānīṃ svakṛtaṃ sarvamapi yajñādikaṃ harau samarpayedityāha - iṣṭamiti | iṣṭaṃ yajanam, icchāviṣayaṃ sakalaṃ vā | dattaṃ satpātre dhanatyāgākhyaṃ dānam | hutam agnau 5homyaprakṣepaparūpam aupāsanādi | japtaṃ gāyatryādimantrairyajñapati | pūrtaṃ taṭākārāma6prapāsthāna -
3.p40
tīrthaprāśanakramaḥ
3.p41
vastraṃ ca triguṇīkṛtya pāṇau pāṇiṃ ca vinyaset | tasmin tīrthaṃ pratiṣṭhāpya triḥ 1pivecchabdavarjitam | ādyaṃ kāyasya śuddhyarthaṃ dvitīyaṃ dharmasādhanam | tṛtīyaṃ mokṣadaṃ proktamevaṃ tīrthaṃ tridhā pivet | 2paramāṇusamaṃ tīrthaṃ yaśca bhūmau vinikṣipet | brahmahatyāsamaṃ tasya pāpamāhurmanīṣiṇaḥ || iti
3.p42
( ekādaśyāṃ vinaiva tulasīdalena ekavāraṃ tīrthaṃ svīkaraṇīyaṃ | haraye na kimapi phalādi nivedayet ) tulasīmīśritaṃ toyaṃ ekādaśyāṃ kadācana | na grāhyaṃ viṣṇubhaktaiśca vrataṃ naśyecca pārvati
3.p43
ekādaśyāṃ naivedyaniṣedho vārāhe - ekādaśīvrataṃ naśyet naivedyasyārpaṇānmama | annaṃ vā 3phalamūlaṃ vā jalaṃ vā me prayacchati | pūjākāle mama dine hṛdi śalyaṃ tadarpitam || iti anyatra ca - ekādaśīdine devī jalānādisamarpaṇam | 4mūtraviṭsamameva syāt ityuktaṃ brahmaṇā purā || 5 iti
3.p44
śrāddhaṃ dvādaśyāmeva kāryam | tathoktaṃ narasiṃhapurāṇe - sādhanadvādaśī yatra kalāmātrādhikā bhavet | tadā dinatraya śrāddhaṃ dvādaśyāmeva kārayet || iti | tata eva - ekādaśyāṃ trayodaśyāṃ dvādaśyāṃ prativārṣikam | dvādaśyāṃ vaiṣṇavaiḥ kuryāt anyaiścaiva mṛte'hani || ityapi sādhanīviṣayam
3.p45
nanvekādaśīśrāddhamekādaśyāmeva kartavyam, na dvādaśyām | 'mṛte'hani atikrānte caṇḍālāḥ koṭijanmasu' iti pratyavāyaśravaṇāditi cenna | yāni kāni ca pāpāni brahmahatyāsamāni ca | annamāśritya tiṣṭhanti samprāpte harivāsare | varaṃ svamātṛgamanaṃ varaṃ 1gomāṃsabhakṣaṇam | varaṃ hatyā surāpānaṃ 2ekādaśyānnabhakṣaṇāt | garbhiṇī sūtikā bālāstīrthayātrākṛtaśramāḥ | sapādamātraṃ kurvīta tṛptyarthaṃ phalabhakṣaṇam | sarvathā nānamaśnīyād mriyamāṇo harerdine | iti vārāhe annasyaikādaśīdine niṣiddhatvāt tadvākyamekādaśyatiriktamṛtāhātikrama eva pratyavāyapratipādanaparam
3.p46
nanu tarhi '3jalairvā payasā vā'pi pitṝṇāṃ tṛptimāpnuyāt | na tu nityasya lopo'sti paitṛkasya viśeṣataḥ|' iti vacanājjalādinā pitṛśrāddhaṃ kiṃ na syāt iti cenna | jalāderapi annavatpratiṣiddhatvena 4annasamānayogakṣematvena tairapi svapaitṛkakaraṇasya niṣiddhatvāt | tathā ca tithidarpaṇe - ekādaśyāṃ na bhuñjīta pakṣayorubhayorapi | anena vidhivākyena tatra śrāddhaṃ pare'hani | bhuṅkṣva bhuṅkṣveti yo brūyāt samprāpte harivāsare | tāvubhau patitau syātāṃ tasmāt śrāddhaṃ pare'hani
3.p47
tathā coktaṃ matsyapurāṇe - nāmagotraṃ pitṝṇāṃ tu prāpakaṃ havyakavyayoḥ | śrāddhasya mantrā uddeśyāḥ upabhogyāni bhaktitaḥ | nāmagotratayoddeśyān bhavāntaragatānapi | prīṇayanti manuṣyādīn 1tadāhāratvamāgatān | devo yadi pitā jātaśśubhakarmānuyogataḥ | tasyānnamamṛtaṃ bhūtvā divyatve'pyanugacchati | devatve bhogyarūpeṇa paśutve'pi tṛṇaṃ bhavet | śrāddhānnaṃ vāyurūpeṇa 2nāgatve'pyanugacchati | pānaṃ bhavati yakṣatve gṛdhratve'pi tathā''miṣam | danujatve tathā māṃsaṃ pretatve rudhirodakam | mānuṣyatve'nnapānādi nānābhogakaraṃ tathā | yā tu piṇḍakriyā tatra brāhmaṇānāṃ tu bhojanam | yajamānasya pitrādīn tadannamupagacchati | yathā goṣṭhe visṛṣṭo vai vatso vindati mātaram | evaṃ śrāddhe'nnamuddiśṭaṃ mantraḥ prāpayate pitṝn || iti
3.p48
sādhanīdvādaśyāṃ karmakaraṇayogyakālo vārāhe - trayo 3bhāgāstriyāmāyāstatrādyau saṃtyajed budhaḥ | bhāge tṛtīye snātvā tu nityakarmāṇi kārayet | āmādhyāhnikakarmāṇi rātrāveva vidhāya ca | yadā sūryodayāt pūrvaṃ ghaṭikaikāvaśiṣyate | sa vai sūryodayo nāma munibhiḥ parikīrtitaḥ | homaṃ ca vaiśvadevaṃ ca brahmayajñaṃ ca tarpaṇam | 4āpośanaṃ vidhāyaiva pratīkṣed ravidarśanam | sādhanīyā'tiyatnena tatassā sādhanī matā || iti alpāyāmapi bhūpāla dvādaśyāmaruṇodaye | snānārcanakriyā kāryā dānahomādisaṃyutā || iti
3.p49
śālāgnau cet pacedannaṃ tasmin homo vidhīyate
3.p50
naktañcāribhyo vā hutvā, cakrād vahirīśānyāṃ rakṣobhyo hutvā, cakrād bahirāgneyyāṃ svadhā pitṛbhya iti sodakamannaṃ datvā, upavītī pitṛtīrthena cakrānnairṛtyāṃ śāmāya datvā cakrād vāyavyāṃ śavalāya dadyāt | cakrākāreṇa yo vipraḥ sadā bhūtavaliṃ haret | sarvapāpavinirmukto viṣṇusāyujyamāpnuyāt | yasya pañcamahāyajñāḥ pravarttante divā niśi | tadgṛhe sarvatīrthāni sadā tiṣṭhanti śaunaka | kurvīta snātako'pyevaṃ pṛthak pāko bhavedyadi | evaṃ na kriyate yena yasyāgre vā na dīyate | dvijātibhirna bhoktavyaṃ bhuktvā sāntapanaṃ caret | devayajñānnaśeṣeṇa gṛhadvārādi pūjayet | 1bhūtayajñānnaśeṣeṇa vāyasebhyo valiṃ haret | caṇḍālapatitādibhyo pitṛyajñānnaśeṣataḥ | anyathā vyarthameva syād devadrohī bhavennaraḥ | hutaśeṣo na dātavyo vāyasebhyaḥ kadācana | yadi dadyād dvijo naiva hutaṃ tasya yathā bhavet | vahavo yatra pākāsyurekasminnadhikāriṇi | tadā gṛhapateḥ pāko karma syād vaiśvadevakam | brahmayajño daivayajñaḥ pitṛyajñastathaiva ca | bhūtayajño nṛyajñaśca pañcayajñāḥ prakīrtitāḥ | adhyāpanaṃ brahmayajñaḥ pitṛyajñastu 2tarpaṇam | homo daivo valirbhautaḥ nṛyajño'tithipūjanam | asnātāśī malaṃ bhuṅkte ajapī pūyaśoṇitam | ahutvā ca krimiṃ bhuṅkte asākṣī viṣamaśnute | anuddhṛtya valiṃ dṛṣṭvā prāṇāyāmān ṣaḍācaret | svayamuddhṛtya cetsaiva prājāpatyaṃ samācaret | patnīputrakumārībhiḥ śiṣyebhyastu svavandhubhiḥ | valeruddharaṇaṃ kuryāt nānyaiḥ kuryātkathañcana
3.p51
sadācārasmṛtiḥ bhuktaśeṣaṃ bhagavato bhṛtyātithipurassaraḥ | bhuñjīta hṛdgataṃ viṣṇuṃ smaraṃstadgatamānasaḥ | ācamya mūlamantreṇa koṣṭhaṃ svamabhimantrayet || 13
3.p52
uddiśyaiva hariṃ prāṇān juhuyāt 1saghṛtaṃ haviḥ | śraddhāyāṃ prāṇe niviṣṭa iti mantrairyathākramāt | svāhāntāḥ praṇavādyāśca 2nāmamantrāśca vāyavaḥ | jihvayā ca grasedannaṃ daśanena na saṃspṛśet | tarjanīmadhyamāṅguṣṭhaiḥ prāṇāyetyāhutirbhavet | madhyamānāmikāṅguṣṭhaiḥ apānāyetyanantaram | kaniṣṭhānamikāṅguṣṭhaiḥ vyānāyetyāhutiṃ tataḥ | kaniṣṭhātarjanyaṅguṣṭhaiḥ udānāyeti vai yajet | samānāyeti juhuyāt sarvairaṅgulibhiḥ kramāt | caṇḍālapatitodakyā vākyaṃ śrutvā dvijottamaḥ | bhuñjīta grāsamātraṃ tu dinamekamabhojanam | iti
3.p53
kātyāyanaḥ - "yastu pāṇitale bhuṅkte yacca 3phūtkārasaṃyuktam | prasṛtāṅgulibhiryacca tasya gomāṃsavacca tat | śabdenāpośanaṃ pītvā śabdena ghṛtapāyasam | śabdenāpaḥ payastakraṃ surāpānasamaṃ smṛtam | 4pratyakṣalavaṇaṃ caiva kṣīraṃ ca 5lavaṇānvitam | dadhi hastena mathitaṃ takraṃ jīrṇamapeyavat | uddhṛtya vāmahastena yastoyaṃ pivati dvijaḥ | surāpānena tattulyamevamāha janārdanaḥ | na krandayan na ca hasan na vahirvā vilokayan | nāśnīyāt pralapan jalpan bahirjānukaro na ca | nāśnīyāt bhāryayā sārdhaṃ putrairvā'pi na vihvalaḥ | bahūnāṃ bhuñjatāṃ madhye nāśnīyācca tvarānvitaḥ | grāsaśeṣaṃ na cāśnīyāt pītaśeṣaṃ pivenna tu | śaśvanmūlaphalādīni dantacchinnaṃ na khādayet | annaṃ vṛthā na vikiret niṣṭhīvennātikāṅkṣayā
3.p54
1gurūnnatithikhālāṃśca tarpayet pūrvameva tu | ātmānaṃ tarpayet paścāt niyato vāgyataḥ śuciḥ | strīśūdraṃ tarpayed paścāt eṣa dharmaḥ sanātanaḥ
3.p55
bhojane diṅniyamavāsanaviśeṣanirūpaṇam
3.p56
vyāsaḥ - pañcārdro bhojanaṃ kuryāt prāṅmukho maunamāsthitaḥ | hastau pādau tathaivāsyameṣāṃ pañcārdratā matā | baudhāyanaḥ - prāṅmukho'nnāni bhuñjīta śuciḥ pīṭhamadhiṣṭhitaḥ | pracetā varjyāsanānryāha - 2gośakṛnmṛnmayaṃ bhinnaṃ nimbapālāśapippalam | lohabaddhaṃ sadaivārdraṃ varjayet āsanaṃ budhaḥ || manuḥ - prāṅmukhastu tato vipraḥ pratīcyāṃ vā yathāsukham | uttare pitṛkāryeṣu dakṣiṇaṃ tu visarjayet || iti || brahmāṇḍapurāṇe - upatipte same sthāne śucau 3śuddhāsanānvite | maṇḍanaṃ gomayena syādathavā gauramṛtsayā || śaṅkho viśeṣamāha - catuṣkoṇaṃ dvijāgrasya trikoṇaṃ kṣatriyasya tu | maṇḍalākṛti vaiśyasya śūdrasyābhyukṣaṇaṃ smṛtam .|| caturasraṃ 4trikoṇaṃ ca vartulaṃ cārthacandrakam | kartavyamānupūrvyeṇa brāhmaṇādiṣu maṇḍalam || iti śaṅkhaḥ - ādityā vasavo rudrāḥ brahmā caiva pitāmahaḥ | maṇḍalānyupajīvanti tasmāt kurvīta maṇḍalam || iti manuḥ -
3.p57
tulasyāstu rajojuṣṭaṃ naivedyasya tu bhakṣaṇe | koṭijanmakṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati
3.p58
annaṃ saghṛtamādāya baliṃ tatra vinikṣipet | prāksaṃsthaṃ pratyaksaṃsthaṃ vā baliṃ tatra nidhāya ca | bhojanāt prāk tadannena dharmarājāya vai balim | citrāya citraguptāya 1pretebhyaśca tamuddharet | hastaprakṣālanaṃ kṛtvā baliṃ caiva visarjayet | citrāhutipradāne tu svāhākāraṃ tu varjayet | namaḥ śabdena kartavyaṃ tat sthānāttu parityajet | bhojanādau baliṃ datvā tamagnau na vinikṣipet | 2grāse grāse malaṃ bhuṅkte pitṛhā so'pi jāyate | bhojanādau 3balerannaṃ yāvad bhūmau ca tiṣṭhati | abhojyaṃ tad bhavedannaṃ tasmāt sthānāt tyajet budhaḥ | patnīputrakumārībhiḥ śiṣyairvā'tha svabandhubhiḥ | baleruddharaṇaṃ kuryāt nānyaiḥ kuryāt kathañcana | viṣṇuvidveṣiṇo ye ca ye ca sajjanadūṣakāḥ | ye ca varṇāśramabhraṣṭāḥ te vai paṅktibahiṣkṛtāḥ | ahaṃ vaiśvānaro bhūtvā prāṇināṃ dehamāśritaḥ | prāṇāpānasamāyuktaḥ pacāmyannaṃ caturvidham || (bha.gī.15.14) naivedyaśeṣaṃ tulasīvimiśritaṃ viśeṣataḥ pādajalena siktam | yo'śnāti nityaṃ purato murāreḥ prāpnoti yajñāyutakoṭipuṇyam || (kṛ.ma.99) 4koṭyaindavasahasraistu māsopoṣaṇakoṭibhiḥ | tatphalaṃ labhyate pumbhiḥ viṣṇornaivedyabhakṣaṇāt || (kṛ.ma.97) pāvanaṃ viṣṇunaivedyaṃ subhojyamṛṣibhiḥ smṛtam | anyadevasya naivedyaṃ bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret || (kṛ.ma.96) smartavyaḥ satataṃ viṣṇuḥ vismartavyo na jātucit | sarve vidhiniṣedhāḥ syuretayoreva kiṅkarāḥ || (sa.smṛ.26) saṅkarṣaṇaśca pradyumnaḥ tatra bhoktṛṣu saṃsthitau
3.p59
bhoktṛśaktipradau nityaṃ bhoktārau ca viśeṣataḥ | nārāyaṇāniruddhau ca bhojyavastuṣu saṃsthitau | 1tarpakau sarvajīvānāṃ tasmād bhogyau na carvyataḥ | avakāśaprado nityaṃ vāsudevo nabhaḥ sthitaḥ | evaṃ pañcātmakaṃ viṣṇuṃ ya upāste sadā 2vibhum | avakāśapradaḥ so'pi 3svajātīnāṃ bhaviṣyati | śubhaṃ pivatyasau nityaṃ nāśubhaṃ sa hariḥ pivet | pūrṇānandamayasyāsya ceṣṭā na jñāyate kvacit | ityādyanusandhāya annamaya-prāṇamaya-manomaya-vijñānamaya-ānandamayātmakāniruddhapradyumnasaṅkarṣaṇavāsudevanārāyaṇātmakaśrīviṣṇuprītyarthaṃ prāṇāgnihotraṃ kariṣya iti saṅkalpya 'amṛtopastaraṇamasi' iti mantreṇodakaṃ prāśayet | taccodakaṃ 4uttarāpośanīyaṃ ca prāṇasya vastradvayamiti buddhyā pivet | taduktaṃ chāndogyabhāṣye - pañcamaprapāṭhake ādimakhaṇḍadvaye - siddhamevānnavastrādyaṃ viṣṇoḥ svātantryataḥ sadā | svārthaṃ samarpayed viṣṇau yathā prāṇe surāḥ purā | prāṇasya vastrabuddhyā tu bhojanobhayataḥ pivan | svarge muktau tathā divyavastralābhī bhavatyalam || iti
3.p60
tadanantaraṃ 'om prāṇāya svāhā prāṇātmane aniruddhāya idaṃ na mama' | evaṃ 'prāṇāhutī pañca hutvā hastaṃ prakṣālayet tataḥ' | brahmagranthiṃ samutsṛjya punaḥ prakṣālayet karam | śraddhāyāmiti vākyāni pañca japtvā samāhitaḥ | amṛtopastaraṇamasīhyāpaḥ pītvā vicakṣaṇaḥ | prāṇebhyo juhuyādannaṃ vyañjanakṣāravarjitam | ghṛtayuktaṃ samādāya vidhivatprāṇapañcakaiḥ | tulasīmiśritaṃ cānnaṃ yo dadyāt prāṇapañcake | śikthe śikthe bhavettasya puṇyaṃ yajñaśatādhikam | ghṛtahīnaṃ tu yo bhuṅkte narastvāhutipañcakam
3.p61
paścād ghṛtena yo bhuṅkte sa cāndrāyaṇamācaret | 1āpośanamakṛtvā tu yo bhuṅkte'nāpadi dvijaḥ | bhuñjānastu yadā brūyāt gāyatryaṣṭaśataṃ japet | harismaraṇamutsṛjya bhojanaṃ ṣaḍrasānvitam | śuno māṃsaṃ 2śunocchiṣṭaṃ pitṛbhiḥ saha bhuñjate | svāhāntā praṇavādyāśca nāmnā mantrāśca vāyavaḥ | jihvayaiva grasedannaṃ 3darśanena na saṃspṛśet
3.p62
yo'nena vidhinā kuryāt sa yāti brahmaṇaḥ padam || iti || 13
3.p63
sadācārasmṛtiḥ
3.p64
veda-śāstraśravaṇamananādinā kālaṃ yāpayet
3.p65
vedaśāstravinodena prīṇayan puruṣottamam | ahaḥśeṣaṃ nayet sandhyāmupāsītā'tha pūrvavat ||14
3.p66
bhuktvopaviṣṭo viśrānto brahma kiñcid vicārayet | itihāsapurāṇāni svādhyāyaṃ ca paṭhennaraḥ | astaṅgate dinakare sandhyāṃ kurvīta pūrvavat
3.p67
sāyāhne'pi aupāsanaṃ-vaiśvadevaśca kartavya eva
3.p68
yadupasthakṛtaṃ pāpaṃ padbhyāṃ yacca kṛtaṃ bhavet | sāyaṃ sandhyāmupasthāya tena tasmāt pramucyate | sāyamaupāsanaṃ hutvā 4paścāddhomaṃ samācaret | ājyena 5caruṇā vā'pi tilairvrīhibhireva vā | atandrito hariṃ dhyāyan vaiśvadevaṃ samācaret
3.p69
sadācārasmṛtiḥ yāmāt parata evātha svaped dhyāyan janārdanam | antarāle tato buddhvā smareta bahuśo harim || 15
3.p70
ekapūgaṃ tripūgaṃ vā'danaṃ khādanamuttamam | ekadvitricatuḥpañcaṣaḍbhiḥ pūgīphalaiḥ kramāt | lābhālābhau sukhaṃ duḥkhamādhirmaraṇameva ca | tataḥ pūgena patrāṇi prātastrīṇyeva khādayet | madhyandine tu catvāri sāyaṃ ṣaḍbhiḥ samācaret | agrataḥ śrīryaśo mūle madhye viṣṇuḥ pratiṣṭhitaḥ | tasmādagraṃ ca mūlaṃ ca madhyaṃ ca parivarjayet | 1anidhāya mukhe parṇaṃ pūgaṃ khādati yo naraḥ | daśajanmadaridraśca maraṇe na hariṃ smaret | strīhastena na khātavyaṃ vāmahastena vā punaḥ | pāṇḍutvaṃ dantadaurbalyam akṣirogaṃ valakṣayam | karoti 2mukharogāṃśca tāmbūlamatisevanāt | vidyākāmo'hani rātrau tāmbūlaṃ tu na bhakṣayet | yatiśca brahmacārī ca vidhavā ca rajasvalā | pratyekaṃ māṃsatastulyaṃ melane surayā samam | mātāpitroḥ kṣaye śrāddhe tathaiva mṛtasūtake | tāmbūlaṃ carvayed yastu pitṛhā sa nigadyate
3.p71
iti vaśiṣṭhaḥ | iti tāmbūlavidhiḥ
4.p1
svāpe diṅniyamaḥ dhyeyadevatāśca
4.p2
atha mantrasvāpavidhiḥ - suprakṣālitapādaḥ sarvato rakṣāṃ kṛtvā śayyāmadhiṣṭhāya rātrisūktaṃ japtvā viṣṇuṃ gurvādīṃśca smṛtvā, ‘sarpāya sarpa bhadraṃ te’ iti ślokadvayaṃ japtvā, agastyādi pañca ṛṣīn smṛtvā, maṅgalaśrutiśaṅkhaṃ śṛṇvan, dakṣiṇaśirāḥ pūrvaśirāḥ vā svapet
4.p3
tathā cāha vistarataḥ smṛtisārasaṅgrahe - prāk śirāḥ śayane vidyāṃ dharmamāyuśca dakṣiṇe | paścime prabalā cintā hānirmṛtyustathottare
4.p4
strīdharmanirūpaṇam
4.p5
atha prasaṅgāt strīdharmāḥ | śayanādutthitā nārī śuciḥ syādaśuciḥ pumān | nāsti strīṇāṃ pṛthag jñānaṃ na vrataṃ nāpyupoṣaṇam | patiśuśrūṣaṇaṃ tāsāṃ tena 2svargo vidhīyate | abhyañjanamalaṅkāragandhapuṣpādivāraṇam | iṣṭānnabhojanaṃ caiva 3tyajetproṣitabhartṛkā | sādhvīnāmeṣa nārīṇāmagniprapatanād ṛte | nānyo dharmo'sti vijñeyo mṛte bhartari kutracit | garbhiṇī vā videśasthā sūtikā vā bhavedyadi | na cānugamanaṃ bharturbrahmacaryavrate sthitā | śiraso muṇḍanaṃ kṛtvā sarvabhogavivarjitā | ekabhoktrī hyadhaśśayyā snānaṃ triṣavaṇaṃ caret | paryaṅkaśayanānnārī vidhavā pātayet patim | naivāṅgonmardanaṃ kāryaṃ striyā vidhavayā kvacit | pratyahaṃ tarpaṇaṃ kāryaṃ bhartuḥ 4kuśatilodakaiḥ | tatpitustatpituścā'pi nāmagrahaṇapūrvakam | snānaṃ dānaṃ tīrthayātrāṃ viṣṇornāmagrahaṃ punaḥ | evaṃvidhaiśca niyamaiḥ kṛcchrairvā vijitendriyā | 5nādhirohedanaḍvāhaṃ prāṇaiḥ kaṇṭhagatairapi | kañcukaṃ na parīdadhyāt vāso na vikṛtaṃ vaset | apṛṣṭvā ca sutān kiñcit na kuryād bhartṛtatparā | vivāhāt prāk pitā rakṣet patī rakṣettu yauvane | rakṣeyurvārdhake putrāstrīṇāṃ nāsti svatantratā
4.p6
dhautavastraṃ ca tāmbūlaṃ saṃyoge ca śubhāvaham | namaskṛtyā pade bhartuḥ paścājjāyā samāviśet | nārī sukhamavāpnoti na bhavedduḥkhabhāginī | tāmbūlena mukhaṃ pūrṇaṃ kuṅkumādisamanvitam | patiṃ prahlādasaṃyuktaṃ kṛtvā yogaṃ samācaret | vinā tāmbūlavadanāṃ nagnāṃ kalahakāriṇīm | durmukhīṃ ca kṣudhāyuktāṃ saṃyoge ca parityajet | 1varjayed gurviṇīṃ caiva ṣaṇmāsādupari varjayet | tāmbūlaṃ carvayenmartyaḥ pavitraṃ śrīkaraṃ param | sarvadiśeṣadharmo'yaṃ pathi tāmbūlabhakṣaṇam | saṃsmṛtya paramātmānaṃ 2patnījaṅghāṃ prasārayet | yoniṃ spṛṣṭvā japetsamyak viṣṇuryoniṃ prajāpate | mādṛśo hi bhavetputra iti matvā smareddharim | aṣṭāṃviśañjapenmantraṃ anyonyamavalokayet | stanau dhṛtvā tu pāṇibhyāmanyonyaṃ cumbayenmukham | 3balaṃ dehīti mantreṇa yonyāṃ śiśnaṃ praveśayet | yonestu kiñcidadhiko bhavelliṅgo balānvitaḥ | santuṣṭo bhāryayā bhartā bhartrā bhāryā tathaiva ca | yasminnetatkule nityaṃ kalyāṇaṃ tatra vai dhruvam | sambhoge caiva bhāryāyāḥ sudṛḍhaḥ sthiravīryavān | skandhau vā'tha kaṭiṃ dhṛtvā yatheṣṭaṃ maithunaṃ caret | kāmayajñamiti prāhuḥ gṛhiṇāmeva sarvadā | anena labhate putraṃ saṃsārārṇavatārakam | ṛtau tu garbhaṃ śaṅkitvā snānaṃ 4maithuninaḥ smṛtam | anṛtau tu yadā gacchet śaucaṃ mūtrapurīṣavat | ṛtau nābhigamed yastu svastriyaṃ manujeśvara | sa yāti narakaṃ ghoraṃ brahmahatyāṃ ca vindati | aṣṭamyāṃ caiva saṅkrāntau vyatīpāte ca parvaṇi
4.p7
vaidhṛtau ca caturdaśyāṃ pradoṣe ca tathā niśi | sandhyayorjanmanakṣatre vrateṣu ca piturdine | eteṣu divaseṣveva na gacchet svastriyaṃ ṛtau | yadi gacchet sa pāpī syāt mohādvā rauravaṃ vrajet | dvāvetāvaśucī syātāṃ dampatī śayanaṃ gatau | śayanādutthitā nārī śuciḥ syādaśuciḥ pumān
4.p8
sadācārasmṛtiḥ kāyena vācā manasendriyairvā buddhyātmanā vā'nusṛtasvabhāvam | karoti yadyat sakalaṃ parasmai nārāyaṇāyeti samarpayettat || 16
4.p9
sadācārasmṛtiḥ
4.p10
kṣarākṣarapuruṣottamatvaṃ viṣṇoranusandhyāyopāsya kṛtakṛtyo bhavet
4.p11
dvāvimau puruṣau loke kṣaraścākṣara eva ca | kṣarassarvāṇi bhūtāni kūṭastho'kṣara ucyate || 17 || uttamaḥ puruṣastvanyaḥ paramātmetyudāhṛtaḥ | yo lokatrayamāviśya bibhartyavyaya īśvaraḥ || 18 || yasmāt kṣaramatīto'hamakṣarādapi cottamaḥ | ato'smi loke vede ca prathitaḥ puruṣottamaḥ ||19|| yo māmevamasammūḍho jānāti puruṣottamam | sa sarvavid bhajati māṃ sarvabhāvena bhārata || 20 || iti guhyatamaṃ śāstraṃ idamuktaṃ mayānagha | etad budhvā buddhimān syāt kṛtakṛtyaśca bhārata || 21
4.p12
sadācārasmṛtiḥ
4.p13
rudraṃ samāśritā devā rudro brahmāṇamāśritaḥ
4.p14
brahmā māmāśrito nityaṃ nāhaṃ kañcidupāśritaḥ || 22 || ye me matamidaṃ nityamanutiṣṭhanti mānavāḥ | 1śraddhāvanto'nasūyanto mucyante te'pi karmabhiḥ || 23 || ye tvetadabhyasūyanto nānutiṣṭhanti me matam | sarvajñānavimūḍhāṃstān viddhi naṣṭānacetasaḥ || 24
4.p15
sadācārasmṛtiḥ dharmo bhavatyadharmo'pi kṛto bhaktaistavācyuta | pāpaṃ bhavati dharmo'pi yo na bhaktaiḥ kṛto hare || 27 || manmanā bhava madbhakto madyājī māṃ namaskuru | nityaṃ bhavecca manniṣṭho bubhūṣuḥ puruṣastathā || 28
4.p16
sadācārasmṛtiḥ
4.p17
vānaprasthācārakramaḥ
4.p18
eṣa nityaḥ sadācāro gṛhiṇo vaninastathā | vaiśvadevaṃ baliṃ dantadhāvanaṃ cāpyṛte vaṭoḥ || 29
4.p19
sadācārasmṛtiḥ
4.p20
yatidharmanirūpaṇam
4.p21
evameva yateḥ svīyavittena tu vinā sadā | mūlamantraiḥ sadā snānaṃ viṣṇoreva ca tarpaṇam || 30
4.p22
mādhūkaraṃ tathaivānnaṃ paramo haṃsa ācaret
4.p23
sadācārasmṛtiḥ
4.p24
haṃsa - paramahaṃsayorviśeṣadharmanirūpaṇam
4.p25
viśeṣo niṣkriyayaterajalāñjalitā tathā
4.p26
tarpaṇaṃ tu harereva yateranyasya coditam | samiddhomo vaṭoścaiva smṛtvā viṣṇuṃ hutāśane || 31
4.p27
sadācārasmṛtiḥ ( mukhyejyaḥ viṣṇureva | anye devatā parivāratayaiva pūjyā na svātantryeṇa) sarvavarṇāśramairviṣṇuḥ eka evejyate sadā | ramābrahmādayastasya parivārata eva tu || 32
4.p28
sarvavarṇaibhirāśramibhiśca viṣṇureva sadā sandhyādikāle'pi ijyate pūjyate mukhyataḥ
4.p29
sadācārasmṛtiḥ kaviṃ purāṇamanuśāsitāram aṇoraṇīyāṃsamanusmared yaḥ | sarvasya dhātāramacintyarūpamādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt || 33
4.p30
sadācārasmṛtiḥ
4.p31
viṣṇossarvottamattve pramāṇodāharaṇam
4.p32
vedāhametaṃ puruṣaṃ mahāntam ādityavarṇaṃ tamasastu pāre | sarvāṇi rūpāṇi vicitya dhīro nāmāni kṛtvā abhivadan yadāste || 34
4.p33
dhātā purastād yamudājahāra śakraḥ pravidvān 4pradiśaścatasraḥ | tamevaṃ vidvānamṛta iha bhavati nānyaḥ panthā ayanāya vidyate || 35
4.p34
viṣṇuprasādāya na vidyate | 34, 35
4.p35
sadācārasmṛtiḥ ānandatīrthamuninā vyāsavākyasamuddhṛtiḥ | sadācārasya viṣaye kṛtā saṅkṣepataḥ śubhā || 36
4.p36
sadācārasmṛtiḥ aśeṣakalyāṇaguṇanityānubhavasattanuḥ | aśeṣadoṣarahitaḥ prīyatāṃ puruṣottamaḥ || 37
4.p37
yasmin sarvāṇi karmāṇi saṁnyasyādhyātmacētasā . nirāśīrnirmamō yāti paraṁ jayati sō'cyutaḥ .. 1 ..
4.p38
smr̥tvā viṣṇuṁ samuttāya kr̥taśaucō yathāvidhi . dhautadaṁtaḥ samācamya snānaṁ kuryādvidhānataḥ .. 2 .. prātarbhajāmi bhavabhītimahārtiśāṁtai nārāyaṇaṁ garuḍavāhanamabjanābham . grāhābhibhūtavaravāraṇamuktihētuṁ cakrāyudhaṁ taruṇavārijapatranētram ..
4.p39
uddhr̥tēti mr̥dā''lipya dviṣaḍaṣṭaṣaḍakṣaraiḥ . trirnimajjyāpsusūktēna prōkṣayitvā punastataḥ . mr̥dā''lipya nimajja triḥ trirjapēdaghamarṣaṇam .. 3 ..
4.p40
uddhr̥tā'si varāhēṇa kr̥ṣṇēna śatabāhunā . mr̥ttikē hara mē pāpaṁ yanmayā duṣkr̥taṁ kr̥tam .. mr̥ttikē brahmadattāsi kāśyapēnābhimaṁtritā . mr̥ttikē dēhi mē puṣṭiṁ tvayi sarvaṁ pratiṣṭhitaṁ . tvayā hatēna pāpēna gacchāmi paramāṁ gatim ..
4.p41
namaḥ kamalanābhāya namastē jalaśāyinē . namastē'stu hr̥ṣīkēśa gr̥hāṇārghyaṁ namō'stu tē ..
4.p42
atitīkṣṇa mahākāya kalpāṁtadahanōpama . bhairavāya namastubhyaṁ anujñāṁ dātumarhasi ..
4.p43
samastajagadādhāra śaṁkhacakragadādhara . dēva dēhi mamānujñāṁ yuṣmattīrthaniṣēvaṇē ..
4.p44
naṁdinī nalinī sītā mālatī ca malāpahā . viṣṇupādābjasaṁbhūtā gaṁgā tripathagāminī . bhāgīrathī bhōgavatī jāhnavī tridaśēśvarī ..
4.p45
ēhi sūrya sahasrāṁśō tējōrāśē jagatpatē . anukaṁpaya māṁ bhaktyā gr̥hāṇārghyaṁ namō'stu tē ..
4.p46
brahmakamaṁḍalusaṁbhūtē pūrṇacaṁdranibhānanē . trailōkyavaṁditē gaṁgē gr̥hāṇārghyaṁ namō'stu tē .. vr̥ddhagaṁgē mahāpuṇyē gautamasyāvanāśinī . gr̥hāṇārghyaṁ mayā dattaṁ gōdāvari namō'stu tē ..
4.p47
1. āpō vā idaṁ sarvam viśvābhūtānyāpaḥ prāṇā vā āpaḥ paśava āpō'nnamāpaḥ samrāḍāpō virāḍāpaḥ svarāḍāpaḥ chaṁdāṁsyāpaḥ jyōtīṁṣyāpaḥ satyamāpaḥ sarvadēvatā āpaḥ bhūrbhuvassuvarāpaḥ ōm
4.p48
2. āpō hi ṣṭhā mayōbhuvaḥ tāna ūrjē dadhātana mahēraṇāya cakṣasē yō vaḥ śivatamō rasaḥ tasya bhājayatē hanaḥ uśatīriva mātaraḥ tasmā araṁgamāmavaḥ yasya kṣayāya jinvatha āpō janayathā ca naḥ
4.p49
r̥taṁ ca satyaṁ cābhīddhāt tapasō'dhyajāyata tatō rātryajāyata tataḥ samudrō arṇavaḥ samudrādarṇavādadhi saṁvatsarō ajāyata ahōrātrāṇi vidadhad viśvasya miṣatō vaśī sūryācaṁdramasau dhātā yathāpūrvamakalpayat divaṁ ca pr̥thivīṁ cāṁtarikṣamathō svaḥ 3
4.p50
sraṣṭāraṁ sarvalōkānāṁ smr̥tvā nārāyaṇaṁ param yataśvāsō nimajjyāpsu praṇavēnōtthitastataḥ siṁcēt puruṣasūktēna svadēhasthaṁ hariṁ smaran 4
4.p51
vasitvā vāsa ācamya prōkṣyācamya ca maṁtrataḥ gāyatryā cāṁjaliṁ dattvā dhyātvā sūryagataṁ harim 5
4.p52
tulasīpatragalitaṁ yastōyaṁ śirasā vahēt gaṁgāpuṇyamavāpnōti śatadhēnuphalaṁ labhēt 5
4.p53
maṁtrataḥ parivr̥tyātha samācamya surādikān tarpayitvā niṣīdyātha vāsō visr̥jya cāṁjasā 6
4.p54
3. ajapitvā tu gāyatrīṁ brahmayajñaṁ karōti yaḥ . sa brahmahā samuddiṣṭaḥ sarvakarmasu garhitaḥ ..
4.p55
vyāsasmr̥tiḥ
First 200 of 258 passages. Read on
See also: more in Hymns, Ritual Manuals, and Ascetic Rules
- Yatipranavakalpa (Yatipraṇavakalpa) — Sanskrit; 1238–1317 CE; partly digitised
- Kandukastuti — Sanskrit; 1238–1317 CE