Sadacarasmriti 1
Sadācārasmṛti 1
- Language
- Sanskrit
1.p6
harismaraṇapūrvakaṃ brāhme muhūrte śayanādutthāya maṅgalavastūni dṛṣṭvā śāstroktavidhinā śaucaṃ samāpya, gaṇḍūpānantaraṃ dantadhāvanaṃ kṛtvā, tata ācamya, vidhipūrvakaṃ śrīmaddhanumadbhīmamadhvāntargataśrīrāmakṛṣṇa vedavyāsātmakaśrīlakṣmīrahayagrīvāya namaḥ || śrīmadānandatīrthabhagavatpādācārya praṇītā sadācārasmṛtiḥ yasmin sarvāṇi karmāṇi sannyasyādhyātmacetasā | 1 nirāśīrnirmamo yāti paraṃ jayati so'cyutaḥ || 1
1.p7
smṛtvā 2viṣṇuṃ samutthāya kṛtaśauco yathāvidhi | dhautadantaḥ samācamya snānaṃ kuryād vidhānataḥ || 2
1.p8
uddhṛteti mṛdā''lipya dvipaḍaṣṭaṣaḍakṣaraiḥ | trinimajyāpyasūktena prokṣayitvā 3punastataḥ | mṛdā''lipya 4nimajya 5tristrijapedaghamarṣaṇam || 3
1.p9
sraṣṭāraṃ sarvalokānāṃ smṛtvā nārāyaṇaṃ param | yataśvāso 6nimajyāpsu praṇavenotthitastataḥ | siñcet puruṣasūktena svadehasthaṃ 7hariṃ smaran || 4
1.p10
vasitvā vāsa ācamya prokṣyā''camya ca 8mantrataḥ | gāyatryā cāñjaliṃ datvā dhyātvā sūryagataṃ harim || 5
1.p11
mantrataḥ parivṛtyātha samācamya surādikān | tarpayitvā nipīḍyātha vāso 9vistṛtya cāñjasā || 6
1.p12
arkamaṇḍalagaṃ 1viṣṇuṃ dhyātvaiva tripadīṃ japet | sahasraparamāṃ devīṃ śatamadhyāṃ daśāvarām ||7
1.p13
āsūryadarśanāt tiṣṭhet tatastūpaviśet vā | pūrvāṃ sandhyāṃ sanakṣatrāramuttarāṃ sadivākarām | 2uttarāmupaviśyaiva vāgyataḥ sarvadā japet ||8
1.p14
dhyeyaḥ sadā savitṛmaṇḍalamadhyavartī nārāyaṇaḥ sarasijāsanasanniviṣṭaḥ | keyūravān 3makarakuṇḍalavān kirīṭī hārī hiraṇmayavapurdhṛtaśaṅkhacakraḥ ||9
1.p15
4gāyatryāstriguṇaṃ viṣṇuṃ dhyāyannaṣṭākṣaraṃ japet | praṇamya devān viprāṃśca guruṃśca haripārṣadvān | 5evaṃ sarvottamaṃ viṣṇuṃ dhyāyannevārcayed harim ||10
1.p16
6dhyānapravacanābhyāṃ ca 7yathāyogyamupāsanam | dharmeṇejyāsādhanāni sādhayitvā vidhānataḥ ||11
1.p17
vaiśvadevaṃ valiṃ caiva 8kuryānnityaṃ tadarpaṇam | iṣṭaṃ dattaṃ hutaṃ japtaṃ pūrtaṃ yaccātmanaḥ priyam | dārān sutān priyān 9prāṇān parasmai sannivedayet ||12
1.p18
bhuktaśeṣaṃ bhagavato bhṛtyātithipurassaraḥ | bhuñjīta hṛdgataṃ viṣṇuṃ 1smaraṃstadgatamānasaḥ | ācamya mūlamantreṇa koṣṭhaṃ 2svamabhimantrayet ||13
1.p19
vedaśāstravinodena prīṇayan puruṣottamam | ahaḥśeṣaṃ nayet sandhyāmupāsītā'tha pūrvavat ||14
1.p20
yāmātparata evātha svaped 3dhyāyan janārdanam | 4antarāle tato budhvā smareta bahuśo harim ||15
1.p21
kāyena vācā manasendriyairvā buddhyātmanā vā'nusṛta5svabhāvam | 6karoti yadyat sakalaṃ parasmai nārāyaṇāyeti samarpayettat ||16
1.p22
dvāvimau puruṣau loke kṣaraścākṣara eva ca | kṣarassarvāṇi bhūtāni kūṭastho'kṣara ucyate ||17
1.p23
uttamaḥ puruṣastvanyaḥ paramātmetyudāhṛtaḥ | yo lokatrayamāviśya bibhartyavyaya īśvaraḥ ||18
1.p24
yasmāt 7kṣaramatīto'hamakṣarādapi cottamaḥ
1.p25
ato'smi loke 1vede ca prathitaḥ puruṣottamaḥ || 16
1.p26
yo māmevamasammūḍho jānāti puruṣottamam | sa sarvavid bhajati māṃ sarvabhāvena bhārata || 20
1.p27
iti guhyatamaṃ śāstram idamuktaṃ mayānagha | etad buddhvā buddhimān syāt 2kṛtakṛtyaśca bhārata || 21
1.p28
rudraṃ samāśritā devā rudro brahmāṇamāśritaḥ | brahmā 3māmāśrito nityaṃ 4nāhaṃ kañcidupāśritaḥ || 22
1.p29
5 ye me matamidaṃ nityamanutiṣṭhanti 6mānavāḥ | śraddhāvanto'nasūyanto mucyante te'pi karmabhiḥ || 23
1.p30
ye tvetadabhyasūyanto nānutiṣṭhanti 7me matam | sarvajñānavimūḍhāṃstān 8viddhi naṣṭānacetasaḥ || 24
1.p31
9 dvau bhūtasargau loke'smin daiva āsura eva ca | viṣṇubhaktiparo daivo viparītastathā'suraḥ || 25
1.p32
smarttavyaḥ satataṃ viṣṇurvismarttavyo na jātucit | sarve vidhiniṣedhāḥ syuḥ etayoreva kiṅkarāḥ || 26
1.p33
dharmo bhavatyadharmo'pi kṛto bhaktaistavācyuta | pāpaṃ bhavati dharmo'pi yo na 1bhaktaiḥ kṛto hare || 27
1.p34
2manmanā bhava madbhakto madyājī māṃ namaskuru | nityaṃ bhavecca 3manniṣṭho bubhūṣuḥ puruṣastathā || 28
1.p35
4eṣa nityaḥ sadācāro gṛhiṇo vaninastathā | vaiśvadevaṃ baliṃ dantadhāvanaṃ cāpyṛte vaṭoḥ || 29
1.p36
evameva yateḥ svīyavittena tu vinā sadā | mūlamantraiḥ sadā snānaṃ 5viṣṇoreva ca tarpaṇam || 30
1.p37
viśeṣo niṣkriyayate6rjalāñjalitā tathā | tarpaṇaṃ tu harereva hareranyasya coditam | samiddhomo vaṭoścaiva smṛtvā viṣṇuṃ hutāśane || 31
1.p38
sarvavarṇāśramairviṣṇuḥ eka evejyate sadā | ramā brahmādayastasya parivārata eva tu || 32
1.p39
kaviṃ purāṇamanuśāsitāram aṇoraṇīyāṃsa 7manusmared yaḥ | sarvasya dhātāramacintyarūpa - mādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt || 33
1.p40
vedohametaṃ puruṣaṃ mahāntam ādityavarṇaṃ tamasastu pāre | sarvāṇi rūpāṇi 1vicitya dhīro nāmāni kṛtvā abhivadan yadāste || 34
1.p41
dhātā purastād yamudājahāra 2śakraḥ pravidvān pradiśaścatasraḥ | tamevaṃ vidvānamṛta iha bhavati nānyaḥ panthā ayanāya vidyate || 35
1.p42
ānandatīrthamuninā vyāsavākyasamuddhṛtiḥ | sadācārasya viṣaye kṛtā saṅkṣepataḥ śubhā || 36
1.p43
aśeṣakalyāṇaguṇanityānubhavasattanuḥ | aśeṣadoṣarahitaḥ prīyatāṃ puruṣottamaḥ || 37
1.p44
śrīmadānandatīrthabhagavatpādācāryaviracitā sadācārasmṛtiḥ samāptā
1.p45
śrīmaddhanumadbhīmamadhvāntargataśrīrāmakṛṣṇa vedavyāsātmakaśrīlakṣmīhayagrīvāya namaḥ || śrīmadānandatīrthabhagavatpādācārya praṇītā sa dā cā ra smṛ tiḥ vyākhyātrayasamalaṅkṛtā
1.p46
sarvakarmasamarpaṇarahasyajña eva saṃsārānmukto bhavati
1.p47
yasmin sarvāṇi karmāṇi sannyasyādhyātmacetasā | nirāśīrnirmamo yāti paraṃ jayati so'cyutaḥ ||1
1.p48
sadācārasmṛtiḥ
1.p49
viṣṇusmṛtivihīnā cet kriyā naiva phalapradā
1.p50
smṛtvā viṣṇuṃ samutthāya kṛtaśauco yathāvidhi | dhautadantaḥ samācamya snānaṃ kuryād vidhānataḥ || 2
1.p51
yasmin deśe tu yattoyaṃ yā ca yatraiva mṛttikā | saiva tatra praśastā syāt tathā śaucaṃ vidhīyate || gṛhītaśiśnaścotthāya mṛdbhirabhyuddhṛtairjalaiḥ | gandhalepakṣayakaraṃ kuryāt śaucamatandritaḥ || liṅgaśaucaṃ purā kāryaṃ gudaśaucamataḥ param | ārdrāmalakamātrā hi mūtraśauce tu mṛttikā | mūtrāttu dviguṇaṃ śukre maithune triguṇaṃ smṛtam || mehane mṛttikāḥ sapta liṅge dve parikīrtite | ekasmin viṃśatirhaste 1dvayordeyāścaturdaśa | tisrastu pādayordeyāḥ śaucakāmasya sarvadā | śaucametad gṛhasthānāṃ dviguṇaṃ brahmacāriṇām | triguṇaṃ syād vanasthānāṃ yatīnāṃ ca caturguṇam | 2yadivā vihitaṃ śaucaṃ tadadhaṃ niśi kīrtitam | tadardhamāture proktamāturasyārdhamadhvani | strīśūdrāṇāmaśaktānāṃ bālānāṃ nopanītinām | gandhalepakṣayakaraṃ śaucaṃ kuryānna saṅkhyayā || ṣaḍvāraṃ kurute mūtraṃ trivāraṃ ca purīṣakam | etacchaucavidhiḥ pūrvamata ūrdhvaṃ na doṣabhāk
1.p52
ācamya jalamādāya pātre vāmakare'thavā | gāyatryā vā'tha mūlena 1trivāramabhimantrayet | tajjalaṃ prokṣayed gātre darbhairvā tulasīdalaiḥ | tarjanīmadhyamābhyāṃ vā ṛcenābdaivatena vai | bhūmau śirasi cākāśe ākāśe bhuvi mastake | mastake ca tathākāśe bhūmau ca navadhā kṣipet | abdaivataḥ smṛto mantra āpo hiṣṭheti vai ṛcaḥ | trirāvṛtya kṣipettoyaṃ pratyṛcaṃ navadhā dvijaḥ | ākāśaṃ hṛdayaṃ proktaṃ bhūmiḥ pādāviti smṛtam | tata 2ācamya vidhivat kuryāt sandhyādikarma ca | yadāpyetanna śaknoti vṛddho vāpyatha 3vā''turaḥ | śayāno'pi prakurvīta dhyānasnānamatandritaḥ | sarvalakṣaṇasaṃyuktāṃ manmūrtiṃ sveṣṭadevatām || mastakopari tāṃ dhyāyet tatpādābhyāṃ vinissṛtām | brahmaṇā 4kṣālyamānāṃ ca gaṅgāṃ tripathagāminīm | dhṛtāṃ śivena śirasā tato'pi nissṛtāṃ vahiḥ | nipatantīṃ svake mūrdhni plāvayantīṃ muhurmuhuḥ | sarvāṅgāni tataḥ samyak ācamya śucitāṃ vrajet | snāto'pi 5vidhivacchakto vāruṇena jalena vā | mantrasnānaṃ tathā dhyānasnānaṃ kuryācca nityadā | jalasnānamatho vakṣye siddhyarthaṃ sarvakarmaṇām || iti bhūmisthamuddhṛtāt puṇyaṃ tataḥ prasravaṇodakam | tato'pi sārasaṃ puṇyaṃ tasmānnādeyamucyate | tīrthatoyaṃ tataḥ puṇyaṃ tato gāṅgaṃ tu sarvataḥ || iti
1.p53
mārkaṇḍeyokteḥ tāratamye sthite'pi yatra yadasti tatra tadevottamamudakamiti jñeyam | pravāhābhimukho majjet yatrāpaḥ pravahanti vai
1.p54
dantakāṣṭhānyāha nāradaḥ - 1khadiraśca karañjaśca kadambaśca vaṭastathā | tintriṇīveṇu (kāṣṭhaṃ) ca āmro nimbastathaiva ca | 2apāmārgaśca vilvaśca campakodumbarau tathā | ete prasaktāḥ proktāśca dantadhāvanakarmasu | āsane śayane yāne pāduke dantadhāvane | palāśāśvatthakau vṛkṣau sarvakarmasu garhitau || iti uśanāśca - kārpāsadantakāṣṭhaṃ ca viṣṇorapi harecchriyam | na bhakṣayecca pālāśaṃ kārpāsaṃ kāśameva ca | etāni bhakṣayedyastu kṣīṇapuṇyaḥ prajāpate || iti
1.p55
varjyatithīnāha viṣṇuḥ - 3pratipatparvaṣaṣṭhīṣu caturdaśyaṣṭamīṣu ca | 4navamyāṃ bhānuvāre ca dantakāṣṭhaṃ vivarjayet || yamo'pi - caturdaśyaṣṭamī 5darśaḥ pūrṇimāsaṅkramo raveḥ | eṣu 6strītailamāṃsāni dantakāṣṭhaṃ ca varjayet | śrāddhe janmadine caivaṃ vivāhe jīrṇadoṣataḥ | vrate caivopavāse ca varjayeddantadhāvanam | iti | vyāso'pi - śrāddhakarturniṣiddho'yaṃ na tu bhoktuṃ kadācana | alābhe dantakāṣṭhānāṃ niṣiddhāyāṃ tathā tithau | kuryād dvādaśagaṇḍūṣaṃ vidadhyād dantadhāvanam | iti | 7iṣṭakāloṣṭapāṣāṇairitarāṅgulibhistathā | muktvā tvanāmikāṅguṣṭhau varjayed dantadhāvanam || iti
1.p56
aśeṣamantrasiddhayarthaṃ mantroccāraṇasiddhaye | tṛṇaparṇaiḥ sadā kuryād amāṃ ekādaśīṃ vinā | tayorapi ca kartavyaṃ 1jambūnimbarasālakaiḥ
1.p57
iti dantadhāvanavidhiḥ
Linked texts (5)
- Smṛtivivaraṇa — Madhva, Sanskrit
- Smṛtyarthasāgara — Chalāri Nṛsiṃha, Sanskrit
- Smṛticandrikā — Devaṇṇabhaṭṭa, Sanskrit
- Ācāraratna (Maṇirāma) — Maṇirāma 1630, Sanskrit
- Ācārabhūṣaṇa — Tryambaka rāma oka 1794, Sanskrit