Pramāṇa · Search · About · API

Sadacarasmriti 1

Sadācārasmṛti 1

Language
Sanskrit

1.p6

harismaraṇapūrvakaṃ brāhme muhūrte śayanādutthāya maṅgalavastūni dṛṣṭvā śāstroktavidhinā śaucaṃ samāpya, gaṇḍūpānantaraṃ dantadhāvanaṃ kṛtvā, tata ācamya, vidhipūrvakaṃ śrīmaddhanumadbhīmamadhvāntargataśrīrāmakṛṣṇa vedavyāsātmakaśrīlakṣmīrahayagrīvāya namaḥ || śrīmadānandatīrthabhagavatpādācārya praṇītā sadācārasmṛtiḥ yasmin sarvāṇi karmāṇi sannyasyādhyātmacetasā | 1 nirāśīrnirmamo yāti paraṃ jayati so'cyutaḥ || 1

1.p7

smṛtvā 2viṣṇuṃ samutthāya kṛtaśauco yathāvidhi | dhautadantaḥ samācamya snānaṃ kuryād vidhānataḥ || 2

1.p8

uddhṛteti mṛdā''lipya dvipaḍaṣṭaṣaḍakṣaraiḥ | trinimajyāpyasūktena prokṣayitvā 3punastataḥ | mṛdā''lipya 4nimajya 5tristrijapedaghamarṣaṇam || 3

1.p9

sraṣṭāraṃ sarvalokānāṃ smṛtvā nārāyaṇaṃ param | yataśvāso 6nimajyāpsu praṇavenotthitastataḥ | siñcet puruṣasūktena svadehasthaṃ 7hariṃ smaran || 4

1.p10

vasitvā vāsa ācamya prokṣyā''camya ca 8mantrataḥ | gāyatryā cāñjaliṃ datvā dhyātvā sūryagataṃ harim || 5

1.p11

mantrataḥ parivṛtyātha samācamya surādikān | tarpayitvā nipīḍyātha vāso 9vistṛtya cāñjasā || 6

1.p12

arkamaṇḍalagaṃ 1viṣṇuṃ dhyātvaiva tripadīṃ japet | sahasraparamāṃ devīṃ śatamadhyāṃ daśāvarām ||7

1.p13

āsūryadarśanāt tiṣṭhet tatastūpaviśet vā | pūrvāṃ sandhyāṃ sanakṣatrāramuttarāṃ sadivākarām | 2uttarāmupaviśyaiva vāgyataḥ sarvadā japet ||8

1.p14

dhyeyaḥ sadā savitṛmaṇḍalamadhyavartī nārāyaṇaḥ sarasijāsanasanniviṣṭaḥ | keyūravān 3makarakuṇḍalavān kirīṭī hārī hiraṇmayavapurdhṛtaśaṅkhacakraḥ ||9

1.p15

4gāyatryāstriguṇaṃ viṣṇuṃ dhyāyannaṣṭākṣaraṃ japet | praṇamya devān viprāṃśca guruṃśca haripārṣadvān | 5evaṃ sarvottamaṃ viṣṇuṃ dhyāyannevārcayed harim ||10

1.p16

6dhyānapravacanābhyāṃ ca 7yathāyogyamupāsanam | dharmeṇejyāsādhanāni sādhayitvā vidhānataḥ ||11

1.p17

vaiśvadevaṃ valiṃ caiva 8kuryānnityaṃ tadarpaṇam | iṣṭaṃ dattaṃ hutaṃ japtaṃ pūrtaṃ yaccātmanaḥ priyam | dārān sutān priyān 9prāṇān parasmai sannivedayet ||12

1.p18

bhuktaśeṣaṃ bhagavato bhṛtyātithipurassaraḥ | bhuñjīta hṛdgataṃ viṣṇuṃ 1smaraṃstadgatamānasaḥ | ācamya mūlamantreṇa koṣṭhaṃ 2svamabhimantrayet ||13

1.p19

vedaśāstravinodena prīṇayan puruṣottamam | ahaḥśeṣaṃ nayet sandhyāmupāsītā'tha pūrvavat ||14

1.p20

yāmātparata evātha svaped 3dhyāyan janārdanam | 4antarāle tato budhvā smareta bahuśo harim ||15

1.p21

kāyena vācā manasendriyairvā buddhyātmanā vā'nusṛta5svabhāvam | 6karoti yadyat sakalaṃ parasmai nārāyaṇāyeti samarpayettat ||16

1.p22

dvāvimau puruṣau loke kṣaraścākṣara eva ca | kṣarassarvāṇi bhūtāni kūṭastho'kṣara ucyate ||17

1.p23

uttamaḥ puruṣastvanyaḥ paramātmetyudāhṛtaḥ | yo lokatrayamāviśya bibhartyavyaya īśvaraḥ ||18

1.p24

yasmāt 7kṣaramatīto'hamakṣarādapi cottamaḥ

1.p25

ato'smi loke 1vede ca prathitaḥ puruṣottamaḥ || 16

1.p26

yo māmevamasammūḍho jānāti puruṣottamam | sa sarvavid bhajati māṃ sarvabhāvena bhārata || 20

1.p27

iti guhyatamaṃ śāstram idamuktaṃ mayānagha | etad buddhvā buddhimān syāt 2kṛtakṛtyaśca bhārata || 21

1.p28

rudraṃ samāśritā devā rudro brahmāṇamāśritaḥ | brahmā 3māmāśrito nityaṃ 4nāhaṃ kañcidupāśritaḥ || 22

1.p29

5 ye me matamidaṃ nityamanutiṣṭhanti 6mānavāḥ | śraddhāvanto'nasūyanto mucyante te'pi karmabhiḥ || 23

1.p30

ye tvetadabhyasūyanto nānutiṣṭhanti 7me matam | sarvajñānavimūḍhāṃstān 8viddhi naṣṭānacetasaḥ || 24

1.p31

9 dvau bhūtasargau loke'smin daiva āsura eva ca | viṣṇubhaktiparo daivo viparītastathā'suraḥ || 25

1.p32

smarttavyaḥ satataṃ viṣṇurvismarttavyo na jātucit | sarve vidhiniṣedhāḥ syuḥ etayoreva kiṅkarāḥ || 26

1.p33

dharmo bhavatyadharmo'pi kṛto bhaktaistavācyuta | pāpaṃ bhavati dharmo'pi yo na 1bhaktaiḥ kṛto hare || 27

1.p34

2manmanā bhava madbhakto madyājī māṃ namaskuru | nityaṃ bhavecca 3manniṣṭho bubhūṣuḥ puruṣastathā || 28

1.p35

4eṣa nityaḥ sadācāro gṛhiṇo vaninastathā | vaiśvadevaṃ baliṃ dantadhāvanaṃ cāpyṛte vaṭoḥ || 29

1.p36

evameva yateḥ svīyavittena tu vinā sadā | mūlamantraiḥ sadā snānaṃ 5viṣṇoreva ca tarpaṇam || 30

1.p37

viśeṣo niṣkriyayate6rjalāñjalitā tathā | tarpaṇaṃ tu harereva hareranyasya coditam | samiddhomo vaṭoścaiva smṛtvā viṣṇuṃ hutāśane || 31

1.p38

sarvavarṇāśramairviṣṇuḥ eka evejyate sadā | ramā brahmādayastasya parivārata eva tu || 32

1.p39

kaviṃ purāṇamanuśāsitāram aṇoraṇīyāṃsa 7manusmared yaḥ | sarvasya dhātāramacintyarūpa - mādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt || 33

1.p40

vedohametaṃ puruṣaṃ mahāntam ādityavarṇaṃ tamasastu pāre | sarvāṇi rūpāṇi 1vicitya dhīro nāmāni kṛtvā abhivadan yadāste || 34

1.p41

dhātā purastād yamudājahāra 2śakraḥ pravidvān pradiśaścatasraḥ | tamevaṃ vidvānamṛta iha bhavati nānyaḥ panthā ayanāya vidyate || 35

1.p42

ānandatīrthamuninā vyāsavākyasamuddhṛtiḥ | sadācārasya viṣaye kṛtā saṅkṣepataḥ śubhā || 36

1.p43

aśeṣakalyāṇaguṇanityānubhavasattanuḥ | aśeṣadoṣarahitaḥ prīyatāṃ puruṣottamaḥ || 37

1.p44

śrīmadānandatīrthabhagavatpādācāryaviracitā sadācārasmṛtiḥ samāptā

1.p45

śrīmaddhanumadbhīmamadhvāntargataśrīrāmakṛṣṇa vedavyāsātmakaśrīlakṣmīhayagrīvāya namaḥ || śrīmadānandatīrthabhagavatpādācārya praṇītā sa dā cā ra smṛ tiḥ vyākhyātrayasamalaṅkṛtā

1.p46

sarvakarmasamarpaṇarahasyajña eva saṃsārānmukto bhavati

1.p47

yasmin sarvāṇi karmāṇi sannyasyādhyātmacetasā | nirāśīrnirmamo yāti paraṃ jayati so'cyutaḥ ||1

1.p48

sadācārasmṛtiḥ

1.p49

viṣṇusmṛtivihīnā cet kriyā naiva phalapradā

1.p50

smṛtvā viṣṇuṃ samutthāya kṛtaśauco yathāvidhi | dhautadantaḥ samācamya snānaṃ kuryād vidhānataḥ || 2

1.p51

yasmin deśe tu yattoyaṃ yā ca yatraiva mṛttikā | saiva tatra praśastā syāt tathā śaucaṃ vidhīyate || gṛhītaśiśnaścotthāya mṛdbhirabhyuddhṛtairjalaiḥ | gandhalepakṣayakaraṃ kuryāt śaucamatandritaḥ || liṅgaśaucaṃ purā kāryaṃ gudaśaucamataḥ param | ārdrāmalakamātrā hi mūtraśauce tu mṛttikā | mūtrāttu dviguṇaṃ śukre maithune triguṇaṃ smṛtam || mehane mṛttikāḥ sapta liṅge dve parikīrtite | ekasmin viṃśatirhaste 1dvayordeyāścaturdaśa | tisrastu pādayordeyāḥ śaucakāmasya sarvadā | śaucametad gṛhasthānāṃ dviguṇaṃ brahmacāriṇām | triguṇaṃ syād vanasthānāṃ yatīnāṃ ca caturguṇam | 2yadivā vihitaṃ śaucaṃ tadadhaṃ niśi kīrtitam | tadardhamāture proktamāturasyārdhamadhvani | strīśūdrāṇāmaśaktānāṃ bālānāṃ nopanītinām | gandhalepakṣayakaraṃ śaucaṃ kuryānna saṅkhyayā || ṣaḍ‌vāraṃ kurute mūtraṃ trivāraṃ ca purīṣakam | etacchaucavidhiḥ pūrvamata ūrdhvaṃ na doṣabhāk

1.p52

ācamya jalamādāya pātre vāmakare'thavā | gāyatryā vā'tha mūlena 1trivāramabhimantrayet | tajjalaṃ prokṣayed gātre darbhairvā tulasīdalaiḥ | tarjanīmadhyamābhyāṃ vā ṛcenābdaivatena vai | bhūmau śirasi cākāśe ākāśe bhuvi mastake | mastake ca tathākāśe bhūmau ca navadhā kṣipet | abdaivataḥ smṛto mantra āpo hiṣṭheti vai ṛcaḥ | trirāvṛtya kṣipettoyaṃ pratyṛcaṃ navadhā dvijaḥ | ākāśaṃ hṛdayaṃ proktaṃ bhūmiḥ pādāviti smṛtam | tata 2ācamya vidhivat kuryāt sandhyādikarma ca | yadāpyetanna śaknoti vṛddho vāpyatha 3vā''turaḥ | śayāno'pi prakurvīta dhyānasnānamatandritaḥ | sarvalakṣaṇasaṃyuktāṃ manmūrtiṃ sveṣṭadevatām || mastakopari tāṃ dhyāyet tatpādābhyāṃ vinissṛtām | brahmaṇā 4kṣālyamānāṃ ca gaṅgāṃ tripathagāminīm | dhṛtāṃ śivena śirasā tato'pi nissṛtāṃ vahiḥ | nipatantīṃ svake mūrdhni plāvayantīṃ muhurmuhuḥ | sarvāṅgāni tataḥ samyak ācamya śucitāṃ vrajet | snāto'pi 5vidhivacchakto vāruṇena jalena vā | mantrasnānaṃ tathā dhyānasnānaṃ kuryācca nityadā | jalasnānamatho vakṣye siddhyarthaṃ sarvakarmaṇām || iti bhūmisthamuddhṛtāt puṇyaṃ tataḥ prasravaṇodakam | tato'pi sārasaṃ puṇyaṃ tasmānnādeyamucyate | tīrthatoyaṃ tataḥ puṇyaṃ tato gāṅgaṃ tu sarvataḥ || iti

1.p53

mārkaṇḍeyokteḥ tāratamye sthite'pi yatra yadasti tatra tadevottamamudakamiti jñeyam | pravāhābhimukho majjet yatrāpaḥ pravahanti vai

1.p54

dantakāṣṭhānyāha nāradaḥ - 1khadiraśca karañjaśca kadambaśca vaṭastathā | tintriṇīveṇu (kāṣṭhaṃ) ca āmro nimbastathaiva ca | 2apāmārgaśca vilvaśca campakodumbarau tathā | ete prasaktāḥ proktāśca dantadhāvanakarmasu | āsane śayane yāne pāduke dantadhāvane | palāśāśvatthakau vṛkṣau sarvakarmasu garhitau || iti uśanāśca - kārpāsadantakāṣṭhaṃ ca viṣṇorapi harecchriyam | na bhakṣayecca pālāśaṃ kārpāsaṃ kāśameva ca | etāni bhakṣayedyastu kṣīṇapuṇyaḥ prajāpate || iti

1.p55

varjyatithīnāha viṣṇuḥ - 3pratipatparvaṣaṣṭhīṣu caturdaśyaṣṭamīṣu ca | 4navamyāṃ bhānuvāre ca dantakāṣṭhaṃ vivarjayet || yamo'pi - caturdaśyaṣṭamī 5darśaḥ pūrṇimāsaṅkramo raveḥ | eṣu 6strītailamāṃsāni dantakāṣṭhaṃ ca varjayet | śrāddhe janmadine caivaṃ vivāhe jīrṇadoṣataḥ | vrate caivopavāse ca varjayeddantadhāvanam | iti | vyāso'pi - śrāddhakarturniṣiddho'yaṃ na tu bhoktuṃ kadācana | alābhe dantakāṣṭhānāṃ niṣiddhāyāṃ tathā tithau | kuryād dvādaśagaṇḍūṣaṃ vidadhyād dantadhāvanam | iti | 7iṣṭakāloṣṭapāṣāṇairitarāṅgulibhistathā | muktvā tvanāmikāṅguṣṭhau varjayed dantadhāvanam || iti

1.p56

aśeṣamantrasiddhayarthaṃ mantroccāraṇasiddhaye | tṛṇaparṇaiḥ sadā kuryād amāṃ ekādaśīṃ vinā | tayorapi ca kartavyaṃ 1jambūnimbarasālakaiḥ

1.p57

iti dantadhāvanavidhiḥ

Linked texts (5)