Pramāṇa · Search · About · API

Citrapata 4: atha tṛtīyo'dhyāyaḥ

Citrapaṭa 4

Language
Sanskrit

Contents

atha tṛtīyo'dhyāyaḥ

4.37

śeṣalakṣaṇamārabhyaṃ pārārthyaṃ śeṣatocyate

4.38

¹dravyādimatkarmaphalapuruṣeṣvapi sā bhavet
avaghātādyauṣadhādau yathāyogaṃ vyavasthitam

4.39

sphacādinodnanādyeva kraya evāruṇo guṇaḥ
na vivakṣyaṃ grahaikatvaṃ grahatvantu vivakṣitam

4.40

sāmnadśyamaratnīnāṃ paśvaṅgaṃ yūpagāmi sat
abhikramaḥ prayājāṅgamiṣṭacaṅgamupavītakam

4.41

pātrāṇi sarvayajñāṅgaṃ vārtike nāstyayaṃ nayaḥ
syādvārghnīvṛdhanvatyoḥ kālabhedād vyavasthitiḥ

4.42

kartavyasarvakarmāṅgaṃ hastāderavanejanam
āgneyasyaiva haviṣaścaturdhākaraṇaṃ bhavet

4.43

prathamaḥ pādaḥ:
mantrāṇāṃ mukhya evārthe viniyogaṃ pracakṣate
viniyogastu vacanādaindrādergārhapatyake

4.44

haviṣkṛdehimantrasya ¹nāvaghātā''jñatā bhavet
tathā visarjanotthāne ²vṛtamagnīditi dvayoḥ

4.45

aṅgatā sūktavākasya prastaraprahṛtau matā
tasya parvadvaye liṅgādvibhajya viniyojanam

4.46

kāmādyājyānuvākyāṅgamaindrāgnādiṣu saṅgatiḥ
āgneyī prakṛtaiva syādāgnīdhrāgnerupasthitau

4.47

liṅgarbhakṣānuvākyasya vibhajya viniyojanam
mandrābhibhūtirityāderna tṛsau viniyojyatā

4.48

anaindreṣvindrapītasya ³naivoho vinivartane
⁴ūhe tu maitrāvaruṇādiṣvindro'pyupalakṣaṇam

4.49

pātnīvata⁵grahe nendravāyvāderupalakṣaṇam
na tvaṣṭā na trayastriṃśat ⁶devā nānuvaṣaṭkṛteḥ

4.50

nivṛttiryadyanaindrebhyastadaindrāgnamasamantrakam
gāyatracchandasa iti syācchando'ntaravatyapi

4.51

dvitīyaḥ pādaḥ
⁷uccaiḥsvādyā vedadharmāḥ syurupakramagauravāt
pradhānavedadharmāṇo vedāntaragatā guṇāḥ

4.52

syātpradhānavidhistatra yatra vede'dhikā''jñatā
prayājānāṃ prakaraṇāt darśestu kramato''jñatā

4.53

kartāro'dhvaryuhotrādyā niyamyante samākhyayā
śruterliṅgaṃ tato vākyaṃ tataḥ prakaraṇaṃ tathā

4.54

tatassthānaṃ, tato'pyākhyā durbalatvaṃ prapadyate
prasaktyā yujyate prāptāvaprāptāvapi bādhanam

4.55

upasaddvādaśatvaṃ ¹syādahīnakratugocaram
yuvaṃ hi sthaḥ svarityasyotkarṣo dviyajamānake

4.56

utkarṣo nāsti jāghanyāḥ karmasantardanasya tu
bhavedādyaprayogāṅgaṃ ²pravarjananiṣedhanam

4.57

syādutkarṣaḥ peṣaṇasya carāveva bhavetsa tu
yatrānyasahitaḥ pūṣā bhavettatra na peṣaṇam

4.58

tṛtīyaḥ pādaḥ
arthavādo nivītoktissarvāṅgaṃ nopavītakam
upavyayata ityeṣaḥ kratvarthasya vidhirmataḥ

4.59

yajñopavītī hītyetat bhaveccāsyānuvādakam
darbhāṇāmudaggatratvaṃ smṛtiprāptamanūdyate

4.60

vidhirevopariṣṭau pratīcyāmiti tu stutiḥ
tathā yadantaretyādi ³kratoranṛtavarjanam

4.61

jaṃjabhyamānamantrasyāt puṃsaḥ kratumupeyuṣaḥ
puruṣārthatayā bodhyamavagoraṇavarjanam

4.62

na saṃvadeta malabaddhāsetyapi pūrvavat
puruṣārthā svarṇabhūtiḥ, jayāḥ karmaṇi vaidike

4.63

aśveṣṭirvaidike dāne ¹na syādeṣā pratigrahe
²pratigrahaniṣedhārtho vārtikenāstyayaṃ nayaḥ

4.64

vaidhasomavamāviṣṭiḥ ³na ṛtvigvamane bhavet
drucavadānasyaiva yāge dravyatvamatha vārtike

4.65

kṛtsne haviṣi yāgārthe prakṣepo drucavadānakaḥ
śeṣakāryāṇi sarvebhyaḥ ekasyādi mukhyataḥ

4.4

idaṃ brāhmaṇa ityādinirdeśo bhakṣaṇārthakaḥ

4.66

nājyenopāṃśuyājārthe śeṣakāryaṃ vidhīyate

4.67

na prasthāyīyakuṃbhyāṃ ⁴syānnāpi sautrāmaṇīgrahe
sarvapṛṣṭhapuroḍāśe nāvartyāḥ pratidattayaḥ

4.68

aindravāyavaśeṣasya dvivāraṃ bhakṣaṇaṃ bhavet
⁵somaśeṣasya sadbhāvādrucanāccheṣabhakṣaṇam

4.69

hotrādināṃ bhavedbhakṣaḥ camaseṣu samākhyayā
udgātracamasaṃ tasya gaṇassarvo'pi bhakṣayet

4.70

mataṃ vārtikakārasya subrahmaṇyaṃ ⁶vinaiva tu
hāryojanasya labhate grāva⁷studapi bhakṣaṇam

4.71

vaṣaṭkāranimitto'pi bhakṣassome'sti kaścana
tathaivāstyaparo bhakṣo homābhiṣavahetukaḥ

4.72

uktānāṃ bhakṣahetūnāṃ samavāye samuccayaḥ
samavāye vaṣaṭkartuḥ prathamaṃ bhakṣaṇaṃ matam

4.73

anujñātasomabhakṣaḥ kartavyo vacanādbhavet
anujñātaśca mantreṇa kartavyaṃ liṅgadarśanāt

4.74

anujñānujñāpanayormantrau nyutkramato matau
ekapātraprasaktānāmevānuṣṭhānamiṣyate

4.75

²yājyāyāṃ yaṣṭurastyeva syādvaṣaṭkṛtibhakṣaṇam
³stibhinyassādhanaṃ yāge pibeyurbrāhmaṇāśśatam

4.75.p1

iti pañcamaḥ pādaḥ