Citrapata 82
Citrapaṭa 82
- Language
- Sanskrit
Contents
- 82.19 — 1 part
82.59
avagoraṇādhikaraṇam (11)
puruṣārthatayā bodhyamavagoraṇavarjanam
82.11
ityavagoraṇādhikaraṇam
82.60
malavadvāso'dhikaraṇam (12)
na saṃvadeta malavadvāsasetyapi pūrvavat
na tāvadvaitadikatvena kartūpasthānaniyamaḥ| svargatadutpattyorapi vaidikatvāt | ataḥ ārthavādikaṃ phalamuddiśya vidhīyamānā svarṇadhṛtiḥ puruṣārthā
jayāḥ karmaṇi vaidike
82.15
aśveṣṭirvaidike dāne
ityaśvapratigraheṣṭyadhikaraṇam
82.61
dāturevāśvapratigraheṣṭiḥ (16)
nasyādeṣāpratigrahe
pratigrahe niṣedhārtho vārtike nāstyayaṃ nayaḥ
82.62
pānavyāpadadhikaraṇam (17)
vaidyasomavamāviṣṭiḥ
homa iti cet —
atha vārtike
82.63
kṛtsne haviṣi yāgārthe prakṣepo dvyavadānagaḥ
sarvebhyaḥ sviṣṭakṛdanuṣṭhānādhikaraṇam (20)
prāthamikaśeṣāt sviṣṭakṛdanuṣṭhānādhikaraṇam (21)
ekasyādyadi mukhyataḥ
82.64
caturdhākaraṇabhakṣaṇādhikaraṇam (22)
ājye, nopāṃśuyājārthe śeṣakāryaṃ vidhīyate
82.65
sarvapṛṣṭhapuroḍāśe nāvartyāḥ pratipattayaḥ
82.66
some śeṣasya sadbhāvādvacanāccheṣabhakṣaṇam
82.67
hotrādīnāṃ bhavedbhakṣaḥ camaseṣu samākhyayā
udgātṛcamasaṃ tasya gaṇaḥ sarvo'pi bhakṣayet
82.68
mataṃ vārtikakārasya subrahmaṇyaṃ vineti tu
hāriyojanasya labhate grāvastotāpi bhakṣaṇam
82.69
vaṣaṭkāranimitto'pi bhakṣaḥ some'stikaścana
tathaivāstyaparo bhakṣo homābhiṣavahetukaḥ
82.70
uktānāṃ bhakṣahetūnāṃ samavāye samuccayaḥ
samavāye vaṣaṭkartuḥ prathamaṃ bhakṣaṇaṃ matam
82.71
anujñātaiḥ somabhakṣaḥ kartavyo vacanādbhavet
anujñānaśca mantreṇa kartavyaṃ liṅgadarśanāt
82.72
anujñānujñāpanayormantrau vyutkramato matau
ekapātraprasaktānāmevānuṣṭhānamiṣyate
yājyāyāṃ yaṣṭurasyaiva syādvaṣaṭkṛtibhakṣaṇam
82.18
phalacamasādhikaraṇam (18)
'yadi rājanyaṃ vaiśyaṃ vā yājayet, sa yadi somaṃ vibhakṣayiṣet, nyagrodhastiminīrāhṛtya taḥssaṃpiṣya dadhanyunmṛjya tamasmai bhakṣaṃ prayacchet, na somam' ityatra yajamānacamase bhakṣamātraṃ vikriyate| tasyaivācantayoḥ kīrtanāt| iti cet —
stiminyassādhanaṃ yāge
yāgīyadravyapratipattitvādkṣasya tasyaiva prākkṛtasyeha pratyabhijñānāt anena krameṇa yajamānacamasayāgābhyāsa eva dravyaṃ vidhīyate| tadvidhau ca bhakṣaṇaṃ prāsamevānūdyata iti yāga eva stiminyaḥ sādhanam| etenābhiṣavayuktapūtīkānāmapi yāgasādhanatvaṃ vyākhyātam| iti phalacamasādhikaraṇam
82.19
anuprasarpyadhikaraṇam (19)
rājasūye daśapeyo nāma somayāgaḥ| tatra prakṛtito daśa camasāḥ prāptāḥ| tatra vacanadvayaṃ śrūyate—'daśa daśaikaikaṃ camasamanuprasarpeyuḥ' ityekaṃ 'śataṃ brāhmaṇāḥ somaṃ bhakṣayanti' ityaparam| tatra yajamānacamasaṃ daśa rājanyā bhakṣayeyuḥ| 'anuprasarpeyuḥ' iti viśiśravaṇena daśatvasaṃkhyāvidhānāt prākṛtī saṃkhyā bādhitā| jātistu sthitaiva| tatra jātisaṃkhyayorniyamena yajamānacamase daśarājanyāḥ, śiṣṭeṣu daśa daśa brāhmaṇā iti phaliṣyati| (susthitau ca tatra jātisaṃkhyayorniyame)¹ brāhmaṇa iti tu vartamānasarūpatvāt, pracayaśiṣṭasaṃkhyānuvādaḥ| brāhmaṇapadantu bhūmnā brāhmaṇābrāhmaṇasamudāyānuvādakamiti cet —
pibeyurbrāhmaṇāśśatam
samastānuvādasya lakṣaṇāyāśrayati bādhake'nupapatteḥ, śatānuvādena brāhmaṇatvaṃ pañcamalakāreṇa vidhīyate| tena nyāyaprāptā rājajātirnivartata iti brāhmaṇā eva śataṃ bhakṣayeyuḥ
ityanuprasarpyadhikaraṇam
82.19.p1
iti laghuvārtikāṭīkāyāṃ tṛtīyādhyāyasya pañcamaḥ pādaḥ
Linked texts (1)
- Adhikaraṇaratnamālā — Sāyaṇa, Sanskrit