Sankarshakanda 23
Saṅkarṣakāṇḍa 23
- Language
- Sanskrit
Contents
- 23.22 — 2 parts
23.1
ātmasamārūḍhe vipratiṣedhāt || 3-2-70 || (pū)
ekārthatvādvā niyamyeta śruteraviśiṣṭatvāt || 3-2-71 || (si)
23.2
atigrāhyāsamānavidhānāstadvyākhyātam || 3-3-1 || (si)
23.3
viśvajiti sarvapṛṣṭhe grahītavyā apyagniṣṭome ityapi viśvajito vādena viśvajittvena vyapadiśyate || 3-3-2 || (si)
23.4
sa prakṛtigaḥprakaraṇāt saṃbandhe'nārabhyavidhiḥ || 3-3-3 || (pū)
yatpṛṣṭhacena gṛhṇīyāt prāñcaṃ yajñaṃ pṛṣṭhāni saṃsṛ[śṛ]ṇīyuḥ yadukthye gṛhṇīyāt
pratyañcaṃ yajñamatigrāhyāḥ saṃsṛṇīyuḥ iti nindārthavādāt pratiṣedho gamyate | sa kiṃ
prakṛtyarthaḥ uta pārthika iti vākyādagniṣṭomamātrasya saṃśītiḥ|| vikalpo vā pṛṣṭhayaśabdena¹ vidhīyate || 3-3-4 || (si)
23.6
dvayāśrayavikalpaḥ syāt || 3-3-5 || (pū)
samāne vā kāle'vicyāvanaśabdo'vipratiṣiddhaḥ || 3-3-6 || (si)
23.12
vairājasya stotrāyāgneyo gṛhyata iti devatāvikāra
śruturthīsaṃyogāt || 3-3-7
aṅgavidhirvā yathā kvāsya rathasya puruṣa iti || 3-3-8 || (si)
kālavādo yathā prātassavane'tigrāhyā gṛhyanta iti || 3-3-9 || (si)
prātassavane gṛhyanta iti kālatvādantaraṃ grahaṇoktā gṛhyanta ityekeṣām || 3-3-10 || (si)
devatānānātvāt na hyanyadevatyānāṃ yājyānāṃ2 devatā-pṛthaktvāt || 3-3-11 || (pū)
samānayājyā vā'nuhūyanta ityarthasamavāyenopapadyate3 || 3-3-12 || (si)
dadhigraho nityastadvacāravyātam || 3-3-13
ādito gṛhyeta kramasaṃyogāt || 3-3-14
jyeṣṭhaśabdācca || 3-3-15
na vā mantrakramabalīyastvāt jyeṣṭhaśabdo yathā jyeṣṭhameva gacchatīti || 3-3-16
liṅgācca || 3-3-17
upayāmagṛhīto'si prajāpataye tvā jyotiṣmate jyotiṣmantaṃ gṛhṇāmīti grahaṇe liṅgatvaṃ mantre grahaṇaliṅgāt || 3-3-18
'apendradviṣato manopajijyāsato jahi' ityayamapi tat (?) || 3-3-19
prāṇāya tvā'pānāya tvā vyānāya tveti homaliṅgāt || 3-3-20
kāmasaṃyogastadvacākhyātam || 3-3-21 || (si)
23.13
nitye kāmo yathā aindravāyave || 3-3-22 || (si)
23.14
somagraho dadhikṛtassomadharmainainaimittikatvāt
dadhigrahavikāratvācca || 3-3-24 || (si)
23.15
tannārthagrahaṇo'bhiṣavaḥ pātrasaṃyogāt || 3-3-25 || (si)
23.16
tisro vahnasya samidha ityetayā somaṃ karotīti
pratyakṣasya sataḥ somasya kriyā nopapadyate || 3-3-26 || (pū0)
karmasaṃyāgādvā karaṇīyaṃ yathā hiraṇyakāraḥ || 3-3-27 || (si0)
23.17
aṃśvadābhyavākyaṃ cordhvamavabhṛthāt vidyate kriyeta cordhvamavabhṛthāt athavaupānuvākye tasyetaraśeṣo'khilavidhānāt
paśuśirasāṃ triṃśadvākye tadvākhyātam
3-3-28 || (si0)
liṅgācca || 3-3-29
23.18
ātṛvyavatā'dābhyo grāhyo bubhūṣatāṃ'śuriti kāmasaṃyogastadvyākhyātam || 3-3-30 || (si)
23.19
nānārthānāṃ samāsavacanaṃ yathā stutaśastravatāṃ somānāmāheti || 3-3-31 || (pū)
apadeśo vā grahāṇāmāmnātatvāt || 3-3-32 || (pū)
a[u]padeśo vā tulyatvāccamasasyā[pi]pavādaḥ || 3-3-33
na guṇatvāt || 3-3-34 || (si)
āmnāyate khalu sarvatrāviśeṣāt || 3-3-35
vikalpo vā vyapadeśāt stotramupākuryāditi || 3-3-36
nānārthānāṃ samāsavacanaṃ yathā stutaśastravatāṃ
somānāheti || 3-3-37
23.20
pṛśnigrahāḥ prāṇagrahāstadvyākhyātam || 3-3-38
23.21
prāṇabhṛddhirgṛhyeran liṅgasaṃyogāt || 3-3-39 || (si)
saṅkhyāyogācca daśa gṛhyanta iti || 3-3-40
23.22
pṛśniprāṇagrahānvyatiṣajati iti graheṣu nopapadyate || 3-3-41 || (pū)
grahā ete mānasthāne vā grahavyatiṣaṅgāt || 3-3-42 || (si)
vyapadeśāt || 3-3-43
grahaśabdācca || 3-3-44
sthānānmānakāle vacanāt || 3-3-45
23.22.p1
prāyaṇīye codayanīye ca gṛhyanta iti tadahīnena
vyākhyātam 3-3-46
anārabhyādhītāḥ pṛścipāṇagrahāḥ | te kiṃ prakṛtau niviśante uta vikṛtāviti
sandehaḥ | kiṃ prāptaṃ ? prakṛtyarthāḥ pṛśnayaḥ yathā anye'nārabhyavādāḥ anārabhyādhītatvāt prakṛtau niviśeran yathā aṃśvadābhyau | evaṃ prāpte brūmaḥ | utkarṣa iti | kutaḥ ?
vacanāt "prāṇagrahā gṛhyanta" iti | tadahīnena vyākhyātam | yathā 'dvādaśāhīnasya'
iti dvādaśāhīnatvaṃ prakṛtitaḥ utkṛṣṭa evametepi pṛścipaṇagrahāḥ "prāyaṇīyodayanīyayordaśame'hati gṛhyante" iti vacanāt prakṛtita utkṛṣyante iti
prāyaṇīyādivākyaiḥ prāṇagrahāḥ prakṛtitaḥ utkṛṣyante | mānaiḥ pṛścipāṇagrahān
vyatiṣajantīti vākyāt prāṇagrahasaṃbandhāt pṛścipāṇagrahāṇāmutkarṣa eveti
23.22.p2
iti saṅkarṣakāṇḍabhāṣye tṛtīyādhyāyasya tṛtīyaḥ pādaḥ