<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari!granthibhanga.1.16.4 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Philosophy](https://indike.org/pramana/in.darsana) › [Logic and epistemology](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya) › [Nyāyamañjarī](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari) › [Nyayamanjarigranthibhanga](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari!granthibhanga) › 1.16.4

# A Cluster of Nyāya Flowers 1.16.4

Nyāyamañjarīgranthibhaṅga 1.16.4

- **Language:** Sanskrit

### [1.16.4](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari!granthibhanga.1.16.4)

upasarjanaṃ nopasarjanamiti | ‘idamupasarjanamataḥ padāntarasāpekṣaṃ na samasyate, idantu nopasarjanaṃ pradhānam, ataḥ padāntarasāpekṣamapi samasyate’ iti 15 na kāraṇam | vigrahavākyasamānārthateti vocyate | tarhi viśeṣato gṛhyate niścīyate samāsārthaḥ | tathā hi--‘rājapuruṣaḥ’ ityādau kiṃ ‘rājñaḥ puruṣaḥ’ āhosvit ‘rājā puruṣo yasya’ atha ‘rājā cāsau puruṣaśca’ ityādyāḥ śaṅkāḥ ‘rājñaḥ puruṣaḥ’ ityanena nivartante | tena vigrahavākyena tulyārthatā yatra tatra samāsaḥ | ‘rājapuruṣaḥ śobhanaḥ’ ityatra ‘rājñaḥ puruṣaḥ śobhanaḥ’ iti vigrahavākyāsamānārthatayā samāso na, pradhānasya 20 sāpekṣatvāt | ‘ṛddhasya rājñaḥ puruṣaḥ’ ityetadvigrahavākyasamānārthatvābhāvād ‘ṛddhasya rājapuruṣaḥ’ ityasamāsaḥ, nopasarjanasya sāpekṣatvāt | śabdānuśāsanamityatra śabdānāmanuśāsanamiti samāsaḥ, keṣāṃ śabdānāmityetatsāpekṣasyāpi ‘śabda’śabdasya, anyathā samāse guṇībhūtasya keṣāmiti pratyavamarśo na syāt | anyajñānānaupayikamiti | anyajñānamanaupayikamadvāramanupāyo yasya | upāya 25 evaupayikamiti svārthe vinayādipāṭhāt ṭhak hrasvaśca | anyajñānasya vā'nupāyaḥ sadapavargasādhanaṃ na punaḥ pramāṇādijñānamiva prameyajñānopāyatayetyarthaḥ | upamānaṃ tu kvacit karmaṇi sopayogaṃ 'gavayamālabheta' ityādau | saṃśayamantareṇa nyāyapravṛttiriti | yadā kāryāntaraprayukto deśāntaraṃ gacchan sahasaiva dhūmāvalokanādagnimanumimīte, tadā saṃśayaṃ vināpi nyāyapravṛtterupalambhaḥ |

- [Previous: 1.16.3](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari!granthibhanga.1.16.3)
- [Next: 1.16.5](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari!granthibhanga.1.16.5)
- [Up: 1.16](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari!granthibhanga.1.16)

## Linked texts (1)

- [Nyāyamañjarī](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.1.82) — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari!granthibhanga.1.16.4](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari!granthibhanga.1.16.4) · Pramāṇa
