<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.1.73 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Philosophy](https://indike.org/pramana/in.darsana) › [Logic and epistemology](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya) › [A Cluster of Nyāya Flowers](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari) › 1.1.73

# A Cluster of Nyāya Flowers 1.1.73

Nyāyamañjarī 1.1.73

- **Language:** Sanskrit

### [1.1.73](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.1.73)

vakṣyata iti . parīkṣyata ityarthaḥ . tena pramāṇādisvarūpapratipādanaparāṇāṃ uttaravākyānāṃ na virodhaḥ . atha vā—upariṣṭāt ityanenottaravākyasandarbha eva vivakṣitaḥ . tathā ca pramāṇādīnāṃ svarūpamātramidānīṃ kathyate, tatparīkṣaṇaṃ ca paścāditi bhāvaḥ . arthasvarūpaniṣkarṣaḥ—arthaparicchittiḥ . tatparicchedyamātmādi prameyam . nānārthāvamarśaḥ saṃśayaḥ . hitāhitaprāptiparihārau, tatsādhanaṃ ca prayojanam . hetoḥ pratibandhāvadhāraṇaṃ dṛṣṭāntaḥ . pramāṇato'bhyupagabhyamānaḥ sāmānyaviśeṣavānarthaḥ siddhāntaḥ . parārthānumānavākyaikadeśabhūtāḥ pratijñādayo'vayavāḥ . sandigdhe'rthe'nyatarapakṣānukūlakāraṇadarśanāt tasmin sambhāvanāpratyayastarkaḥ . sādhanopalambhajanmā tattvāvabodho nirṇayaḥ . vītarāgakathā vastunirṇayaphalā vādaḥ . vijigīṣukathā tu puruṣaśaktiparīkṣaṇaphalā jalpaḥ . tadviśeṣo vitaṇḍā . ahetavo hetuvadābhāsamānāḥ hetvābhāsāḥ . arthavikalpairvacanavighātaḥ chalam . hetupratibimbanaprāyaṃ pratyavasthānaṃ jātiḥ . satyavastvapratibhāsaḥ viparītapratibhāsaśca nigrahasthānam .. tatparicchedyaṃ—pramāṇaiḥ paricchedyaṃ—nirṇeyam . pratibandhaḥ—vyāptiḥ . yasminnadhikaraṇe hetorvyāptirniścīyate sa dṛṣṭānta ityarthaḥ . sāmānyaviśeṣavāniti . sāmānyaviśeṣavadarthābhyanujñā siddhāntaḥ iti vārtikamanusṛtyedamuktam . pratyekamapyavayavavyavahārasatvāt—ekadeśabhūtā ityuktam . tarkaphalabhūto nirṇayaḥ . vitarāgakathā iti lakṣaṇat . vastunirṇayaphala iti prayojanavākyam . na hi jalpe vastunirṇayo niyamena sambhavati; prāmāṇiko'pi san akasmādapratyavasthāne jalpe nigṛhyate, ata evoktaṃ puruṣaśaktiparīkṣaṇaphalā iti . vijigīṣukathā iti viśeṣyavācakam . tadviśeṣaḥ—jalpaviśeṣaḥ, vijigīṣukathātvāt puruṣaśaktiparīkṣaṇaphalatvāñca . svapakṣasthāpanāhīnā vitaṇḍeti tu viśeṣaḥ ..

- [Previous: 1.1.72](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.1.72)
- [Next: 1.1.74](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.1.74)
- [Up: 1.1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.1)

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.1.73](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.1.73) · Pramāṇa
