<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.2.38 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Philosophy](https://indike.org/pramana/in.darsana) › [Logic and epistemology](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya) › [A Cluster of Nyāya Flowers](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari) › 1.2.38

# A Cluster of Nyāya Flowers 1.2.38

Nyāyamañjarī 1.2.38

- **Language:** Sanskrit

### [1.2.38](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.2.38)

na samastyeveti . pratyakṣe prathamaṃ vastugrahaṇamātraṃ, sukhasādhanatvanirṇayaśca parāmarśādhīna iti yathocyate, tathā anumitisthale'pi anumānena dharmimātraṃ gṛhyate . iṣṭasādhanatvanirṇayaśca pāścātya iti khalu vaktavyam . evañcānumityā hānopādānādikaṃ na syādeveti . nanvetadiṣṭameva, yataḥ tatrānumānāntaradvāraiva pravṛttyādirityatrāha tataśceti . na yukte iti . śabdasyopasthityabhāvena, upamānasya śaktigrāhakatvena ceti śeṣaḥ . nanu agneḥ parokṣatve'pi pratyakṣo dhūma eva prathamaṃ vahniṃ, tatastasya sukhasādhanatvaṃ cāvagamayatīti na doṣa iti śaṃkate— dhūmākhyālliṅgādeva sa utpadyata iti cet—na—liṅgasya parāmarśāviṣayīkṛtasyānumeyamitijanananaipuṇyānabhyupagamāt . dhūmāvamarśasya tadānīmatikrāntatvāt . tathā hi—prathamaṃ liṅgajñānaṃ, tato vyāptismaraṇam, tato dhūmaparāmarśaḥ, tato vahnijñānam, tena dhūmaparāmarśasya vinaśyattā, tato'gnau sukhasādhanatvānusmaraṇam . tadā ca dhūmaparāmarśasya vināśa eveti tasmin vinaṣṭe na kevalo dhūmastadānīmanalaparāmarśaṃ janayitumutsahate .. agnau sukhasādhanatvānusmaraṇānantaraṃ punaḥ dhūmajñānaṃ indriyādutpadyata iti cet—maivam—ananubhavāt . bhavatu vā dhūmajñānam, tathā'pi dhūmajñānānantaraṃ punarvyāptismṛtiḥ punaḥ dhūmaparāmarśaścāvaśyaṃ bhavet, ityatrāntare hutabhuji sukhasādhanatvānusmṛtiratikrānteti tatsahāyaparāmarśajanyasukhasādhanatvaniścayotpādo na syāt . sukhasādhanatvānusmaraṇena hi vinaśyadavasthena janyamānaḥ pratyakṣaviṣayo'sau dṛṣṭa iti .. dhūmeti . liṅgasya—liṅgasvarūpasya . anabhyupagamāt . parāmṛśyamānaliṅgasyaivānumitikaraṇatvāt ityarthaḥ . nanu prathamameva parāmarśasya niṣpannatvena parāmṛśyamānaṃ liṅgamastyeveti kā hānirityatrāha—dhūmāvamarśasyeti . tadā— sukhasādhanatvānusmaraṇakāle . kevalaḥ—parāmarśāviṣayaḥ . analaparāmarśe— tathā cāyaṃ jvalanajātīyaḥ iti parāmarśaṃ upādeyatvahetubhūtam ..

- [Previous: 1.2.37](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.2.37)
- [Next: 1.2.39](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.2.39)
- [Up: 1.2](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.2)

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.2.38](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.2.38) · Pramāṇa
