<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.2.49 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Philosophy](https://indike.org/pramana/in.darsana) › [Logic and epistemology](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya) › [A Cluster of Nyāya Flowers](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari) › 1.2.49

# A Cluster of Nyāya Flowers 1.2.49

Nyāyamañjarī 1.2.49

- **Language:** Sanskrit

### [1.2.49](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.2.49)

kapitthādeḥ—kapitthādiniṣṭhasya . kṛtamityādi . sukhasādhanatvaṃ hi kapitthadharmaḥ, ata eva bāhya iti tasya manasā grahaṇe, tadvadeva sarvamapi bāhyaṃ manasā gṛhyeta cet bāhyendriyāṇi vyarthānyeveti . ataśceti . cakṣurindriyavināśe'pi manasā rūpagrahaṇe ko vā'ndhaḥ syādityarthaḥ . samanasketi . manassahakṛtetyarthaḥ . ayaṃ bhāvaḥ—manaḥ sarvathā na bāhye viṣaye sarvatra sukhasādhanatvaṃ na mānasaṃ bhavitumarhati nanu ca ! sambandhagrahaṇakāle yadi mānasena pratyakṣeṇa sukhasādhanatvāvadhāraṇaṃ, tarhi tatkāla iva vyavahārakāle'pi mānasapratyakṣa eva sukhasādhanatvaniścayo'stu, kiṃ tajjātīyatvaliṅgāpekṣaṇeneti— maivam—śabdaliṅgendriyādyuparatau kevalamantaḥkaraṇaṃ karaṇaṃ kalpyate, paridṛśyamānāyāḥ pratīterapahnotumaśakyatvāt . liṅgādyupāyāntarasaṃbhave tu yadi mana eva kevalaṃ kāraṇamucyate tanmānasamevaikaṃ pramāṇaṃ syāt, na catvāri pramāṇāni bhaveyurityalaṃ prasaṅgena .. tasmāt sambandhagrahaṇakāle yattatkapitthādiviṣayamakṣajaṃ jñānaṃ tat upādeyādijñānaphalamiti bhāṣyakṛtaścetasi sthitam . sukhasādhanatvajñānamevopādeyādijñānamityuktam .. pramāṇa-phalayorabhedavādimatam āha—kimarthamayamīdṛśaḥ kleśa āśrīyate ? pramāṇādabhinnameva phalamastu ! tadeva cakṣurādijanitaṃ kapitthādipadārthadarśanaṃ viṣayaprakāśena vyāpriyamāṇamivābhātīti karaṇamucyatām, tadeva viṣayānubhavasvabhāvatvāt phalamiti kathyatām . itthaṃ ca pramāṇaphale na bhinnāvikaraṇe bhaviṣyataḥ, anyatra pramāṇaṃ, anyatra phalamiti . taduktam pramāṇasamuccaye—9— savyāpārapratītitvāt pramāṇaṃ phalameva sat iti .. pravartata iti na vaktuṃ śakyam, ghaṭādiviṣayakasmaraṇādīnāmanupapatteḥ . ataḥ prāthamikagrahaṇameva kevalena manasā na saṃbhavatīti vaktavyamiti prakṛte na doṣa iti ..

- [Previous: 1.2.48](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.2.48)
- [Next: 1.2.50](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.2.50)
- [Up: 1.2](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.2)

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.2.49](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.2.49) · Pramāṇa
