<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayaparisista.1.p111 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Philosophy](https://indike.org/pramana/in.darsana) › [Logic and epistemology](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya) › [Nyayaparishishta](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayaparisista) › 1.p111

# Nyayaparishishta 1.p111

Nyāyapariśiṣṭa 1.p111

- **Language:** Sanskrit

### [1.p111](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayaparisista.1.p111)

chalasya pañcamavahirbhāvaḥ | tatra jātiviśeṣalakṣaṇaṃ prathamāhikārthaḥ | tadvibhāgārthaṃ sūtram— ¹sādharmyavaidharmyetyādi | yadyapi mamottaraṃ hetuto notkṛṣṭaṃ tathā'pi tena samīkariṣyāmīti prayogaḥ samaḥ ²syāt | ³arthāttadabhiprāyapūrvakatvādityetyācāryaḥ | yadūce—“samārthaḥ samīkaraṇārthaḥ prayogo draṣṭavyaḥ” iti | ⁴tena buddhipūrvako jātiprayogo sāmyāpādanāyeti sūcitaṃ bhavati | ⁵etaduktaṃ bhavati ; yadi hyayaṃ jātyuttareṇa ⁶vyākulīkṛto niṣpratibhaḥ syāt asadvā ⁷brūyāt mama niranuyojyānuyogavadetasyāpi paryanuyojyopekṣaṇaṃ niranuyojyānuyogo vā syāt iti samau syāvaḥ, anyathā tvahamevāpakṛṣṭaḥ syāmiti buddhyāḥ pravṛtteriti | bhāṣyakārastu prayogagataṃ viśeṣa ⁸hetvabhāvamāha | yadvocat—“sādharmyeṇa pratyavasthānamaviśiṣyamāṇam ” iti | tathāhi ⁹tvaduktaṃ sādharmyaṃ tathā'¹⁰smaduktamapi, yathedaṃ vaidharmyaṃ tathedamapi, tathedmetatsacaritamupalabdhaṃ tathed¹¹mapītyādinākāreṇa jātivādinaḥ pratyavasthānāt, tena pratyavasthānasvarūpaṃ sarvajātisādhāraṇaṃ sūcitam | etacca tatra tatra¹² vakṣyate iti || anye tu vaktṛdharmaṃ vacana upacaranti | jātivādī hi samaḥ sādhāraṇo notkṛṣṭo'pakṛṣṭa ityarthaḥ | sa ca sādharmyādyuttara¹³dvāreṇaivonnīyata iti uttarameva samamapakṛṣṭamityarthaḥ | tacca apakṛṣṭamuttaraṃ ¹⁴dvidhā bhavati; dūṣaṇasamarthamapyasiddhaṃ, siddhamapi vā dūṣaṇāsamartham | prathamamapi kalpitadūṣyaṃ yat tacchalamuktaṃ; akalpitadūṣyantu ¹⁵kevalaniranuyojyānuyogo vakṣyate

- [Previous: 1.p110](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayaparisista.1.p110)
- [Next: 1.p112](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayaparisista.1.p112)
- [Up: 1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayaparisista.1)

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayaparisista.1.p111](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayaparisista.1.p111) · Pramāṇa
