<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vardhamana.1.4.1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Philosophy](https://indike.org/pramana/in.darsana) › [Logic and epistemology](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya) › [Nyāyasūtra](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra) › [Anvikshanayatattvabodha](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vardhamana) › 1.4.1

# Nyayasutra 1.4.1

Anvīkṣānayatattvabodha 1.4.1

- **Language:** Sanskrit

### [1.4.1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vardhamana.1.4.1)

iha yadyapi varṇyaṃ jñāpyam | tacca hetoḥ sādhyasya vā | nādyo hetāvanuvartanīyaṃ sādhyam, tena ca pratyavasthānamasambhavo\[vi\] | nāntyaḥ, sādhyasya sādhyāntarābhāvāt kena pratyavastheyam | ata eva sādhyasamāpi visadhnā1\[visaṃsthulā\] varṇyasamapunaruktā ca dharmiṇaḥ svaparasādhāraṇyābhāvāt | samapadānvayaścāvarṇyenājñāpyena ca pratyavasthānāsambhavaḥ | tathāpi varṇyāvarṇye \[vikalpa\] sādhyasameṣu bhāvapradhāno nirdeśaḥ | tatra kṛtyasya sādhutvāt | prakaraṇāvacchedakaikarūpalābhāya sarvapadārthapradhāno dvandvaḥ | tathāpyutkarṣādīnāṃ lakṣyapadatvāt sādhyadṛṣṭāntayordharmavikalpādityasya ca jātiṣaṭkasādhāraṇyenātivyāpakatvādenekalakṣaṇaparatayāpi tasya vyākhyāne prakaraṇopādhyaprāpterlakṣaṇaṃ kimāsāmiti cenna sasādhyāniruktyanantavaryaṃ2 viśeṣamāśritya sādhyadṛṣṭāntadharmavikalpānāṃ tattajjātilakṣaṇatvāt | \[sa\] sādhyārthamātrasyālakṣaṇatvāt | pakṣāvidyamānadharmasañjanāderjātyantare'pi sambhavāt | tatra dharmavikalpādityantena pañca lakṣaṇāni | tatsādhyatvāditi ṣaṣṭhamiti prāñcaḥ | ubhayamapi sarvatreti navdyāḥ | utkarṣasamādiṣvapyubhayasādhyatvāt | sādhyasamasyāpi sādhyadṛṣṭāntadharmavikalpādevotthānāt | ghaṭe dṛṣṭānte dṛṣṭā tatkṛtakatvādyathā.śabde sādhyamanityatvaṃ, tathā tatraiva tasya rūpasāhacaryamapyastīti tata eva rūpavattvamapyastu | nahyubhayoḥ sādhyatvena viśeṣo'stītyubhayasādhyatvenotkarṣādīnāmapyutthānāt |

- [Previous: 1.3](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vardhamana.1.3)
- [Next: 1.4.2](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vardhamana.1.4.2)
- [Up: 1.4](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vardhamana.1.4)

## Linked texts (1)

- [Nyāyasūtra](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.4) — Akṣapāda Gautama, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vardhamana.1.4.1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vardhamana.1.4.1) · Pramāṇa
