<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*complete.11.p33 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Philosophy](https://indike.org/pramana/in.darsana) › [Logic and epistemology](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya) › [Nyāyasūtra](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra) › [Nyāyabhāṣya](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana) › [Nyayabhashya (complete text)](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*complete) › 11.p33

# Commentary on the Nyāyasūtra 11.p33

Nyāyabhāṣya (complete text) 11.p33

- **Language:** Sanskrit

### [11.p33](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*complete.11.p33)

hyupekṣaṇīyaṃ niṣprayojanamiti nānubhūyate| nāpi sukhaṃ prayojanāntaraśūnyakiti neṣyate| nāpi mumukṣuṇānapekṣite svarge yāgādikaṃ tatsādhanatayā nānubhūyate| puruṣārthasādhane tvicchālakṣaṇā vā prayatnalakṣaṇā vā pravṛttirna svarasasiddhā| na hi kaścit kṣudhī duḥkhaprahāṇaṃ tṛptisauhityasukha vā ananusaṃdhāyānnamattumicchati prayatate vā| tasmād yatra yaḥ pravartayitavyaḥ sa tatsādhyamarthaṃ daśayitvā, yataśca yo nivartayitavyaḥ sa tatsādhyamanarthaṃ darśayitveti| uktaṃ pracojanādikam| tattu śrotā kathaṃ śraddhāsyati, aśraddadhāno vā kathaṃ pravartsyatītyavaśiṣyate| tatrāha--viniściteti| yadyapi munerāptatvāvadhāraṇe prayojanānabhidhāne'pi prayojanasāmānyaniścayo bhavatyeva prayojanavadidaṃ śāstramāptoktatvāditi , tathāpi nāsau pravṛttyaṅgam| na hi prayojanavadityeva pravartate| kiṃ tarhi? asmadapekṣitaprayojanavadidamiti kṛtvā| sa ca prayojanaviśeṣo vacanādevāvasīyata iti sārthakametadabhidhānam| tadidamuktam--prayojanādi viniścitya| viśeṣata iti śeṣaḥ| viniścayaśca śāstropāyakamevedaṃ niḥśreyasamityākāro na tvavaśyaṃbhāviprayojanākāraḥ, kṛṣyādāvavagrahādivadatrāpyantarāyasaṃbhavāt| tadidaṃ prayojanasya pravartakatvamuddeśyatayā, na tu pravṛttiviṣayatayā| tena neṣṭābhyupāyatāvidhivirodhaḥ||

- [Previous: 11.p32](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*complete.11.p32)
- [Next: 11.p34](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*complete.11.p34)
- [Up: 11](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*complete.11)

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*complete.11.p33](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*complete.11.p33) · Pramāṇa
