<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*complete.11.p41 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Philosophy](https://indike.org/pramana/in.darsana) › [Logic and epistemology](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya) › [Nyāyasūtra](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra) › [Nyāyabhāṣya](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana) › [Nyayabhashya (complete text)](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*complete) › 11.p41

# Commentary on the Nyāyasūtra 11.p41

Nyāyabhāṣya (complete text) 11.p41

- **Language:** Sanskrit

### [11.p41](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*complete.11.p41)

dūṣayati--tacca sarvamiti| evaṃ pramātvasya duradhigamatvamāpādya tadāyattāvadhāraṇe pramāṇānāṃ pramāṇatve yojayati--yadā ceti| nanu yadi prāmāṇyāvadhāraṇenaivapravṛttiḥ, tadā saiva sārvalaukikī svata ityādivikalpān phalgūkariṣyati| atha tadavadhāraṇavyatirekeṇāpi pravṛttirapratyūhā tadā māvadhāri prāmāṇyam, kiṃ naśchinnamityata āha--tadevamiti| vaidikaṃ vyavahāramadhikṛtya cedaṃ śāstraṃ pravṛttam, na laukikamityabhisandhiḥ| prakṛte yojayati--tasmāditi| nanu nityayoge matubiti durghaṭam, pramāṇārthayorevānityatvāt, parasparasamavāyabhāvāccetyata āha--nityatā ceti| nanvavyabhicāro'pi vyāpyavyāpakabhāvalakṣaṇaḥ pramāṇaprameyayornāstītyata āha--iyameva ceti| so'yamavisaṃvadādo visaṃvādābhāvo'vyabhicāralakṣaṇam| avyabhicārasvarūpaṃ tu lakṣyabhūtaṃ bhūtārthaparicchedakatvam, lakṣyalakṣaṇayorabhinnāśrayatvāt| avyabhicārasvarūpaṃ tu lakṣyabhūtaṃ bhūtārthaparicchedakatvam, lakṣyalakṣaṇayorabhinnāśrayatvāt sāmānādhikaraṇyamiti mantavyam| yadyapi deśāvasthābhede kālabhedo'pyarthasiddhastathāpi yathākathi\*cat kālabhedamātraṃ vivakṣitamatreti jñāpanārthaṃ tadgrahaṇam| tathā hi dūrasthe sthāṇau puruṣarpatyayasya kālāntare'pi visaṃvādo nāsti yāvat

- [Previous: 11.p40](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*complete.11.p40)
- [Next: 11.p42](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*complete.11.p42)
- [Up: 11](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*complete.11)

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*complete.11.p41](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*complete.11.p41) · Pramāṇa
