Commentary on the Nyāyasūtra 41
Text of the Tokyo Indology Student Team 41
- Language
- Sanskrit
41.2
% sādhanabhūtasya ...] p.318
ata ūrdhvaṃ tarko lakṣaṇīya ity athedam ucyate ---
41.3
avijñātatattve 'rthe kāraṇopapattitas tattvajñānārtham ūhas tarkaḥ ||
41.4
avijñāyamānatattve 'rthe jijñāsā tāvaj jāyate jānīyemam artham iti/ atha jijñāsitasya vastuno vyāhatau dharmau vibhāgena vimṛśati ---
41.5
% jijñāsitasya vastuno ...] p.321
kiṃsvid ittham āhosvin nettham iti/ vimṛśyamānayor dharmayor ekaṃ kāraṇopapattyānujānāti, sambhavaty asmin kāraṇaṃ pramāṇaṃ hetur iti kāraṇopapattyā syād evam etan netarad iti/
tatra nidarśanam --- yo 'yaṃ jñātā jñātavyam arthaṃ jānīte taṃ tattvato jānīyeti jijñāsā/ sa kim utpattidharmako 'thānutpattidharmaka iti vimarśaḥ/ vimṛśyamāne 'vijñātatatte 'rthe yasya dharmasyābhyanujñākāraṇam upapadyate tam anujānāti/ yady ayam anutpattidharmakaḥ, tataḥ svakṛtasya karmaṇaḥ phalam anubhavati jñātā, duḥkhajanmapravṛttidoṣamithyājñānānām uttaram uttaraṃ pūrvasya pūrvasya kāraṇam, uttarottarāpāye tadanantarāpāyād apavarga iti syātāṃ saṃsārāpavargau/
41.6
% -pavargau/] p.322
utpattidharmake jñātari punar na syātām/ utpannaḥ khalu jñātā dehendriyabuddhivedanābhiḥ sambadhyata iti nāsyedaṃ svakṛtasya karmaṇaḥ phalam utpannaś ca bhūtvā na bhavatīti tasyāvidyamānasya niruddhasya vā svakṛtakarmaṇaḥ phalopabhogo nāsti/ tad evam ekasyānekaśarīrayogaḥ śarīraviyogaś cātyantaṃ na syād iti yatra kāraṇam anupapadyamānaṃ paśyati tan nānujānāti/ so 'yam evaṃlakṣaṇa ūhas tarka ity ucyate/
kathaṃ punar ayaṃ tattvajñānārtho na tattvajñānam eveti? anavadhāraṇāt/ anujānāty ayam ekataraṃ dharmaṃ kāraṇopapattyā, na tv avadhārayati na vyavasyati na niścinoti evam evedam iti/ kathaṃ tattvajñānārtha iti? tattvajñānaviṣayābhyanujñālakṣaṇānugrahabhāvitāt prasannād anatarapramāṇasāmarthyāt tattvajñānam utpadyata ity evaṃ tattvajñānārtha iti/
so 'yaṃ tarkaḥ pramāṇāni pratisandadhānaḥ pramāṇābhyanujñānāt pramāṇasahito vāde 'padiṣṭa ity avijñātatattvam anujānāti/
41.7
% vāde 'padiṣṭa ...] p.323
yathā so 'rho bhavati tasya tathābhāvaḥ tattvam, aviparyayo yāthātathyam//40//
Linked texts (4)
- Nyāyamañjarī — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit
- Vedāntakaumudī — Vallabha Deva, Sanskrit
- Vedāntakaumudī — Rāmadvaya, Sanskrit
- Prapañcahṛdaya — Madhusūdana Sarasvatī 1545, Sanskrit