Commentary on the Nyāyasūtra 43
Text of the Tokyo Indology Student Team 43
- Language
- Sanskrit
43.2
iti vātsyāyanīye nyāyabhāṣye prathamādhyāyasya prathamāhnikam/
43.3
dvitīyāhnikam
43.4
tisraḥ kathā bhavanti --- vādo jalpo vitaṇḍā ceti/ tāsām ---
43.5
pramāṇatarkasādhanopālambhaḥ siddhāntāviruddhaḥ pañcāvayavopapannaḥ pakṣapratipakṣaparigraho vādaḥ ||
43.6
ekādhikaraṇasthau viruddhau dharmau pakṣapratipakṣau pratyanīkabhāvāt, asty ātmā nāsty ātmeti/
43.7
% -tmeti] p.336
nānādhikaraṇasthau viruddhau na pakṣapratipakṣau, yathā --- nitya ātmā anityā buddhir iti/ parigraho 'bhyupagamavyavasthā/ so 'yam pakṣapratipakṣaparigraho vādaḥ/ tasya viśeṣanaṃ pramāṇatarkasādhanopālambhaḥ, pramāṇais tarkeṇa ca sādhanam upālambhaś cāsmin kriyata iti/ sādhanaṃ sthāpanā/ upālambhaḥ pratiṣedhaḥ/ tau sādhanopālambhāv ubhayor api pakṣayor vyatiṣaktāv anubaddhau ca yāvad eko nivṛtta ekataro vyavasthita iti nivṛttasyopālambho vyavasthitasya sādhanam iti/
43.8
% ubhayor api ... sādhanam iti/] p.339
jalpe nigrahasthānaviniyogād vāde tatpratiṣedhaḥ/ pratiṣedhe kasyacid abhyanujñānārthaṃ siddhāntāviruddha iti vacanam/
43.9
% siddhāntāviruddha iti vacanam/] p.340
``siddhāntam abhyupetya tadvirodhī viruddha'' iti hetvābhāsasya nigrahasthānasyābhyanujñā vāde/ pañcāvayavopapanna iti
43.10
``hīnam anyatamenāpy avayavena nyūnam'' ``hetūdāharaṇādhikam adhikam'' iti caitayor abhyanujñānārtham iti/ avayaveṣu pramānatarkāntarbhāve pṛthak pramāṇatarkagrahaṇaṃ sādhanopālambhavyatiṣaṅgajñāpanārtham/ anyathobhāv api pakṣau sthāpanāpravṛttau vāda iti syāt/
43.11
% pravṛttau vāda iti syāt/] p.342
antareṇāpi cāvayavasambandhaṃ pramāṇāny arthaṃ sādhayantīti dṛṣṭam, tenāpi kalpena sādhanopālambhau vāde bhavata iti jñāpayati/ ``chalajātinigrahasthānasādhanopālambho jalpa'' iti vacanād vinigraho jalpa iti mā vijñāyi, chalajātinigrahasthānasādhanopālambha eva jalpaḥ pramāṇatarkasādhanopālambho vād eveti mā vijñāyīty evamarthaṃ pṛthak pramānatarkagrahaṇam iti// 1 //
Linked texts (5)
- Nyāyamañjarī — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit
- Vedāntakaumudī — Vallabha Deva, Sanskrit
- Vedāntakaumudī — Rāmadvaya, Sanskrit
- Nyāyasāra — Bhāsarvajña, Sanskrit
- Tārkikarakṣā — Varadarāja, Sanskrit