<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*tokyo.4 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Philosophy](https://indike.org/pramana/in.darsana) › [Logic and epistemology](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya) › [Nyāyasūtra](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra) › [Nyāyabhāṣya](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana) › [Text of the Tokyo Indology Student Team](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*tokyo) › 4

# Commentary on the Nyāyasūtra 4

Text of the Tokyo Indology Student Team 4

- **Language:** Sanskrit

### [4.2](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*tokyo.4.2)

trividhā cāsya śāstrasya pravṛttiḥ, --- uddeśo lakṣaṇaṃ parīkṣā ceti/ tatra nāmadheyena padārthamātrasyābhidhānam uddśaḥ/

### [4.3](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*tokyo.4.3)

% nāmadheyena ... uddeśaḥ/\] p.84  
tatroddiṣṭasya tattvavyavacchedako dharmao lakṣaṇam/ lakṣitasya yathālakṣaṇam upapadyate na veti pramāṇair avadhāraṇaṃ parīkṣā/ tatroddiṣṭasya pravibhaktasya lakṣaṇam ucyate,

### [4.4](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*tokyo.4.4)

% -ddiṣṭasya pravibhaktasya lakṣaṇam ucyate,\] p.85  
yathā --- pramāṇānāṃ prameyasya ca/ uddhiṣṭasya lakṣitasya ca vibhāgavacanam, yathā --- chalasya \`\`vacanavighāto 'rthavikalpopapattyā cchalam'', \`\`tat trividham'' iti/ athoddiṣṭasya vibhāgavacanam ---

### [4.5](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*tokyo.4.5)

pratyakṣānumānopamānaśabdāḥ pramāṇāni ||

### [4.6](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*tokyo.4.6)

akṣasyākṣasya prativiṣayaṃ vṛttiḥ pratyakṣam/ vṛttis tu --- sannikarṣaḥ, jñānaṃ vā/

### [4.7](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*tokyo.4.7)

yadā sannikarṣas tadā jñānaṃ pramitiḥ, yadā jñānam, tadā hānopādānopekṣābuddhayaḥ phalam/

### [4.8](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*tokyo.4.8)

anumānaṃ --- mitena liṅgena liṅgino 'rthasya paścān mānam anumānam/

### [4.9](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*tokyo.4.9)

upamānaṃ --- sāmīpyajñānaṃ --- yathā gaur evaṃ gavaya iti/ sāmīpyaṃ tu sāmānyayogaḥ/ śabdaḥ --- śabdyate 'nenārtha ity abhidhīyate jñāpyate/

### [4.10](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*tokyo.4.10)

upalabdhisādhanāni pramāṇāni samākhyānirvacanasāmarthyāt boddhavyam/ pramīyate 'neneti karaṇārthābhidhāno hi pramāṇaśabdaḥ/ tadviśeṣasamākhyāyā api tathaiva vyākhyānam/  
kiṃ punaḥ pramāṇāni prameyam abhisaṃplavante? atha pratiprameyaṃ vyavatiṣṭhanta iti?

### [4.11](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*tokyo.4.11)

ubhayathā darśanam, \`\`asty ātmā'' ity āptopadeśāt pratīyate, tatrānumānam --- \`\`icchādveṣaprayatnasukhaduḥkhajñānāny ātmano liṅgam'' iti, pratyakṣaṃ --- yuñjānasya yogasamādhijam \`\`ātmamanasoḥ saṃyogaviśeṣād ātmā pratyakṣa'' iti/ agnir āptopadeśāt pratīyate \`\`atrāgniḥ''iti, pratyāsīdatā dhūmadarśanenānumīyate, pratyāsannena ca pratyakṣata upalabhyate/ vyavasthā punaḥ --- \`\`agnihotra juhuyāt svargakāmaḥ'' iti, laukikasya svarge na liṅgadarśanam, na pratyakṣam/ stanayitnuśabde śrūyamāṇe śabdahetor anumānam, tatra na pratyakṣam, nāgamaḥ/ pāṇau pratyakṣata upalabhyamāne nānumānam, nāgama iti/  
sā ceyaṃ pramitiḥ pratyakṣaparā/ jijñāsitam artham āptopadeśāt pratipadyamāno liṅgadarśanenāpi bubhutsate,

### [4.12](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*tokyo.4.12)

% bubhutsate,\] p.93  
liṅgadarśanānumitaṃ ca pratyakṣato didṛkṣate, upalabdhe 'rthe jijñāsā nivarttate/ pūrvoktam udāharaṇam \`\`agniḥ'' iti/ pramātuḥ pramāṇānāṃ sambhavo 'bhisaṃplavaḥ, asambhavo vyavastheti//3//

### [4.13](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*tokyo.4.13)

iti trisūtrībhāṣyam/

## Linked texts (3)

- [Nyāyamañjarī](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.2.280) — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit
- [Vedāntakaumudī](https://indike.org/pramana/in.darsana.advaita.vedantakaumudi.3.p328) — Vallabha Deva, Sanskrit
- [Vedāntakaumudī](https://indike.org/pramana/in.darsana.advaita.sastra.vedantakaumudi.3.p328) — Rāmadvaya, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*tokyo.4](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*tokyo.4) · Pramāṇa
