Commentary on the Nyāyasūtra 51
Text of the Tokyo Indology Student Team 51
- Language
- Sanskrit
51.3
kālātyayāpadiṣṭaḥ kālātītaḥ ||
51.4
kālātyayena yukto yasyārthaikadeśo 'padiśyamānasya sa kālātyayāpadiṣṭaḥ kālātīta ity ucyate/ nidarśanam --- nityaḥ śabdaḥ saṃyogavyaṅgyatvād rūpavat/
51.5
prāg ūrdhvaṃ ca vyakter avasthitaṃ rūpaṃ pradīpaghaṭasaṃyogena vyajyate, tathā ca śabdo 'py avasthito bherīdaṇḍasaṃyogena vyajyate dāruparaśusaṃyogena vā, tasmāt samyogavyaṅgyatvān nityaḥ śabda iti; ayam ahetuḥ kālātyayāpadeśāt/ vyañjakasya saṃyogasya kālaṃ na vyaṅgyasya rūpasya vyaktir atyeti/ sati pradīpasaṃyoge rūpasya grahaṇaṃ bhavati, na nivṛtte saṃyoge rūpaṃ gṛhyate/ nivṛtte dāruparaśusaṃyoge dūrasthena śabdaḥ śrūyate vibhāgakāle/ seyaṃ śabdasya vyaktiḥ saṃyogakālam atyetīti na saṃyoganirmitā bhavati/ kasmāt? kāraṇābhāvād dhi kāryābhāva iti/ evam udāharaṇasādharmyasyābhāvād asādhanam ayaṃ hetur hetvābhāsa iti/
51.6
avayavaviparyāsavacanaṃ tu na sūtrārthaḥ/ kasmāt?
``yasya yenārthasambandho dūrasthasyāpi tasya saḥ/
arthato hy asamarthānām ānantaryam akāraṇam//''
ity etadvacanād viparyāsenokto hetur udāharaṇasādharmyāt tathā vaidharmyāt sādhyasādhanaṃ hetulakṣaṇaṃ na jahāti/ ajahaddhetulakṣaṇaṃ na hetvābhāso bhavatīti/
``avayavaviparyāsavacanam aprāptakālam'' iti nigrahasthānam uktam, tad evedaṃ punar ucyata iti, atas tan na sūtrārthaḥ// 9 //