Nyayasutra 2.2: Adhyāya 2, Āhnika 2
Nyāyasūtra 2.2
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.2.12 — 1 part
- 2.2.39 — 1 part
- 2.2.59 — 1 part
- 2.2.61 — 1 part
- 2.2.64 — 1 part
- 2.2.65 — 1 part
- 2.2.67 — 1 part
- 2.2.71 — 3 parts
Adhyāya 2, Āhnika 2
2.2.1
na catuṣṭvam, aitihyārthāpattisambhavābhāvaprāmāṇyāt
{pūrvapakṣa-sūtra}
2.2.2
śabde aitihyānarthāntarabhāvāt anumāne arthāpattisambhavābhāvānarthāntara bhāvāt ca apratiṣedhaḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.3
arthāpattiḥ apramāṇam anaikāntikatvāt
{arthāpattiprāmāṇyaparīkṣā}
2.2.4
anarthāpattau arthāpattyabhimānāt
{nānaikāntikatvamarthāpatteḥ}
2.2.5
pratiṣedhāprāmāṇyaṃ ca anaikāntikatvāt
(-)
2.2.6
tatprāmāṇye vā na arthāpattyaprāmāṇyam
{siddhānta-sūtra}
[abhāvaprāmāṇyasiddhiḥ - avāntaraprakaraṇam]
2.2.7
na abhāvaprāmāṇyaṃ prameyāsiddheḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
2.2.8
lakṣiteṣvalakṣaṇalakṣitatvāt alakṣitānāṃ tatprameyasiddheḥ
{udāharaṇa sūtra}
2.2.9
asati arthe na abhāvaḥ iti cet na, anyalakṣaṇopapatteḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.10
tatsiddheḥ alakṣiteṣu ahetuḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
2.2.11
na, lakṣaṇāvasthitāpekṣasiddheḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.12
prāk utpatteḥ abhāvopapatteḥ ca
{siddhānta-sūtra}
2.2.12.p1
[śabdānityatvaparīkṣāprakaraṇam(13-39)]
2.2.13
ādimatvāt aindriyakatvāt kṛtakavat upacārāt ca
{śabdānityatva-pratipādana-sūtra}
2.2.14
na, ghaṭābhāvasāmānyanityatvāt nityeṣu api anityavat upacārāt ca
{siddhānta-sūtra}
2.2.15
tattvabhāktayoḥ nānātvavibhāgāt avyabhicāraḥ
{śabdānityatva-pratipādana-sūtra}
{siddhānta-sūtra}
2.2.16
santānānumānaviśeṣaṇāt
{śabdānityatva-pratipādana-sūtra}
{siddhānta-sūtra}
2.2.17
kāraṇadravyasya pradeśaśabdenābhidhānāt
{śabdānityatva-pratipādana-sūtra}
{siddhānta-sūtra}
2.2.18
prāk uccāraṇāt anupalabdheḥ āvaraṇādyanupalabdheḥ ca
{śabdānityatva-pratipādana-sūtra}
2.2.19
tadanupalabdheḥ anupalambhāt āvaraṇopapattiḥ
{śabdānityatva-pratipādana-sūtra}
2.2.20
anupalambhāt anupalabdhisadbhāvāt na āvaraṇānupapattiḥ anupalambhāt
{siddhānta-sūtra}
2.2.21
anupalambhātmakatvāt anupalabdheḥ ahetuḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.22
asparśatvāt
{siddhānta-sūtra}
2.2.23
na, karmānityatvāt
{siddhānta-sūtra}
2.2.24
na, aṇunityatvāt
{siddhānta-sūtra}
2.2.25
sampradānāt
{siddhānta-sūtra}
2.2.26
tadantarālānupalabdheḥ ahetuḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.27
adhyāpanāt apratiṣedhaḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.28
ubhayoḥ pakṣayoḥ anyatarasya adhyāpanāt apratiṣedhaḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.29
abhyāsāt
{siddhānta-sūtra}
2.2.30
na anyatve api abhyāsasya upacārāt
{siddhānta-sūtra}
2.2.31
anyat anyasmāt ananyatvāt ananyat iti anyatābhāvaḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.32
tadabhāve na asti ananyatā, tayoḥ itaretarāpekṣasiddheḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.33
vināśakāraṇānupalabdheḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.34
aśravaṇakāraṇānupalabdheḥ satataśravaṇaprasaṅgaḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.35
upalabhyamāne ca anupalabdheḥ asattvāt anapadeśaḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.36
pāṇinimittapraśleṣāt śabdābhāve na anupalabdhiḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.37
vināśakāraṇānupalabdheḥ ca avasthāne tannityatvaprasaṅgaḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.38
asparśatvāt apratiṣedhaḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.39
vibhaktyantaropapatteḥ ca samāse
{siddhānta-sūtra}
2.2.39.p1
[śabdapariṇāmaparīkṣāprakaraṇam(40-56)]
2.2.40
vikārādeśopadeśāt saṃśayaḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
2.2.41
prakṛtivivṛddhau vikāravivṛddheḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.42
nyūnasamādhikopalabdheḥ vikārāṇām ahetuḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.43
dvividhasya api hetoḥ abhāvāt asādhanaṃ dṛṣṭāntaḥ
{udāharaṇasūtra}
2.2.44
na, atulyaprakṛtīnām vikāravikalpāt
{siddhānta-sūtra}
2.2.45
dravyavikāravaiṣamyavat varṇavikāravikalaḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
2.2.46
na, vikāradharmānupapatteḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.47
vikāraprāptānām apunarāpatteḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.48
suvarṇādīnāṃ punarāpatteḥ ahetuḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
2.2.49
na, tadvikārāṇāṃ suvarṇabhāvāvyatirekāt
{siddhānta-sūtra}
2.2.50
varṇatvāvyatirekāt varṇavikārāṇām apratiṣedhaḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.51
sāmānyavato dharmayogo na sāmānyasya
{siddhānta-sūtra}
2.2.52
nityatve avikārāt anityatve ca anavasthānāt
{siddhānta-sūtra}
2.2.53
nityānām atīndriyatvāt taddharmavikalpāt ca varṇavikārāṇām apratiṣedhaḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
2.2.54
anavasthāyitve ca varṇopalabdhivat tadvikāropapattiḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
2.2.55
vikāradharmitve nityatvābhāvāt kālāntare vikāropapatteḥ ca apratiṣedhaḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.56
prakṛtyaniyamāt
{siddhānta-sūtra}
2.2.57
aniyame niyamāt na aniyamaḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
2.2.58
niyamāniyamavirodhāt aniyame niyamāt ca apratiṣedhaḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.59
guṇāntarāpattyupamarda-hrāsa-vṛddhi-śleṣebhyaḥ tu vikāropapatteḥ varṇavikārāḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.59.p1
[śabdaśaktiparīkṣāprakaraṇam]
2.2.60
te vibhaktyantāḥ padam
{pada-lakṣaṇa-sūtram}
2.2.61
vyaktyākṛtijātisannidhau upacārāt saṃśayaḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
2.2.61.p1
[vyaktivāda-avāntaraprakaraṇam]
2.2.62
yāśabda-samūha-tyāga-parigraha-saṅkhyā-vṛddhyapacaya-varṇa-samāsānubandhānām vyaktau upacārāt vyaktiḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
2.2.63
na, tat anavasthānāt
{siddhānta-sūtra}
2.2.64
sahacaraṇa-sthāna-tādarthya-vṛtta-māna-dhāraṇa-sāmīpya-yoga-sādhanādhipatyebhyaḥ brāhmaṇa-mañca-kaṭa-rāja-saktu-candana-gaṅgā-śāṭakānna-puruṣeṣvatadbhāve api tadupacāraḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.64.p1
[ākṛtivāda-avāntaraprakaraṇam]
2.2.65
ākṛtiḥ, tadapekṣatvāt sattvavyavasthānasiddheḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
2.2.65.p1
[jātivāda-avāntaraprakaraṇam]
2.2.66
vyaktyākṛtiyukte api aprasaṅgāt prokṣaṇādināṃ mṛdgavake jātiḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
2.2.67
na, ākṛtivyaktyapekṣatvāt jātyabhivyakteḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.67.p1
[siddhāntavāda-avāntaraprakaraṇam]
2.2.68
vyaktyākṛtijātayaḥ tu padārthaḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.69
vyaktiḥ guṇaviśeṣāśrayaḥ mūrtiḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.70
ākṛtiḥ jātiliṅgākhyā
{siddhānta-sūtra}
2.2.71
samānaprasavātmikā jātiḥ
{siddhānta-sūtra}
2.2.71.p1
(iti nyāyasūtre dvitīyādhyāyasya dvitīyam āhnikam)
2.2.71.p2
samāptaḥ ca ayam dvitīyādhyāyaḥ
2.2.71.p3
(atha tṛtīyaḥ adhyāyaḥ)
(prathamam āhnikam)
[indriyavyatiriktātmaparīkṣāprakaraṇaṃ(1-3)]
Commentaries (4)
- Nyāyabhāṣya — Vātsyāyana, Sanskrit
- Vivaraṇa of Rādhāmohana Vidyāvācaspati Gosvāmin — Rādhāmohana Vidyāvācaspati Gosvāmin 1730, Sanskrit
- Nyāyasūtroddhāra — Vācaspatimiśra (Maithila smārta), Sanskrit
- Nyāyasūtravṛtti — Viśvanātha Nyāyapañcānana 1634, Sanskrit