Nyayasutra 3.1: Adhyāya 3, Āhnika 1
Nyāyasūtra 3.1
- Language
- Sanskrit
Contents
- 3.1.6 — 1 part
- 3.1.14 — 1 part
- 3.1.26 — 1 part
- 3.1.31 — 1 part
- 3.1.51 — 1 part
- 3.1.61 — 1 part
- 3.1.73 — 3 parts
Adhyāya 3, Āhnika 1
3.1.1
darśanasparśanābhyām ekārthagrahaṇāt
{pūrvapakṣa-sūtra}
3.1.2
na, viṣayavyavasthānāt
{pūrvapakṣa-sūtra}
3.1.3
tadvyavasthānāt eva ātmasadbhāvāt apratiṣedhaḥ
{siddhānta-sūtra}
[śarīravyatiriktātmaparīkṣāprakaraṇam]
3.1.4
śarīradāhe pātakābhāvāt
{siddhānta-sūtra}
3.1.5
tadabhāvaḥ sātmakapradāhe api, tannityatvāt
{pūrvapakṣa-sūtra}
3.1.6
na, kāryāśrayakartṛvadhāt
{siddhānta-sūtra}
3.1.6.p1
[prāsaṅgikaṃ cakṣuradvaitaparīkṣāprakaraṇam(7-14)]
3.1.7
savyadṛṣṭasya itareṇa pratyabhijñānāt
{siddhānta-sūtra}
3.1.8
na ekasmin nāsāsthivyavahite dvitvābhimānāt
{pūrvapakṣa-sūtra}
3.1.9
ekavināśe dvitīyāvināśāt na ekatvam
{siddhānta-sūtra}
3.1.10
avayavanāśe api avayavyupalabdheḥ ahetuḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
3.1.11
dṛṣṭāntavirodhāt apratiṣedhaḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.12
indriyāntaravikārāt
{siddhānta-sūtra}
3.1.13
na, smṛteḥ smarttavyaviṣayatvāt
{pūrvapakṣa-sūtra}
3.1.14
tadātmaguṇasadbhāvāt apratiṣedhaḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.14.p1
[ātmamanobhedaparīkṣāprakaraṇam(15-17)]
3.1.15
na, ātmapratipattihetūnāṃ manasi sambhavāt
{pūrvapakṣa-sūtra}
3.1.16
jñātuḥ jñānasādhanopapatteḥ saṃjñābhedamātram
{siddhānta-sūtra}
3.1.17
niyamaḥ ca niranumānaḥ
{siddhānta-sūtra}
[ātmanityatvaparīkṣāprakaraṇam(18-26)]
3.1.18
pūrvābhyastasmṛtyanubandhāt jātasya harṣabhayaśokasampratipatteḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.19
padmādiṣu prabodhasammīlanavikāravat tadvikāraḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
3.1.20
na, uṣṇaśītavarṣākālanimittatvāt pañcātmakavikārāṇām
{siddhānta-sūtra}
3.1.21
pretyāhārābhyāsakṛtāt stanyābhilāṣāt
{siddhānta-sūtra}
3.1.22
ayasaḥ ayaskāntābhigamanavat tadupasarpaṇam
{pūrvapakṣa-sūtra}
3.1.23
na, anyatra pravṛttyabhāvāt
{siddhānta-sūtra}
3.1.24
vītarāgajanmādarśanāt
{siddhānta-sūtra}
3.1.25
saguṇadravyotpattivat tadutpattiḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
3.1.26
na, saṅkalpanimittatvāt rāgādīnām
{siddhānta-sūtra}
3.1.26.p1
[śarīraparīkṣāprakaraṇam(27-31)]
3.1.27
pārthivaṃ guṇāntaropalabdheḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.28
pārthivāpyataijasaṃ tadguṇopalabdheḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.29
niḥśvāsocchvāsopalabdheḥ cāturbhauntikam
{pūrvapakṣa-sūtra}
3.1.30
gandhakledapākavyūhāvakāśadānebhyaḥ pāñcabhautikam
{pūrvapakṣa-sūtra}
3.1.31
śrutiprāmāṇyāt ca
{siddhānta-sūtra}
3.1.31.p1
[indriyaparīkṣāprakaraṇam(32-51)]
3.1.32
kṛṣṇasāre sati upalambhāt vyatiricya ca upalambhāt saṃśayaḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.33
mahadaṇugrahaṇāt
{sāṅkhyamatakhaṇḍanam}
3.1.34
raśmyarthasannikarṣaviśeṣāt tadgrahaṇam
{siddhānta-sūtra}
3.1.35
tadanupalabdheḥ ahetuḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.36
na anumīyamānasya pratyakṣataḥ anupalabdhiḥ abhāvahetuḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.37
dravyaguṇadharmabhedāt ca upalabdhiniyamaḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.38
anekadravyasamavāyāt rūpaviśeṣāt ca rūpopalabdhiḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.39
karmakāritaḥ ca indriyāṇāṃ vyūhaḥ puruṣārthatantraḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.40
madhyandinolkāprakāśānupalabdhivat tadanupalabdhiḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.41
na, rātrau api anupalabdheḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.42
bāhyaprakāśānugrahāt viṣayopalabdheḥ anabhivyaktitaḥ anupalabdhiḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.43
abhivyaktau ca abhibhavāt
{siddhānta-sūtra}
3.1.44
naktañcaranayanaraśmidarśanāt ca
{siddhānta-sūtra}
3.1.45
aprāpyagrahaṇaṃ kācābhrapaṭalasphaṭikāntaritopalabdheḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
3.1.46
kuḍyāntaritānupalabdheḥ apratiṣedhaḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.47
apratīghātāt sannikarṣopapattiḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.48
ādityaraśmeḥ sphaṭikāntarite api dāhye avighātāt
{siddhānta-sūtra}
3.1.49
na itaretaradharmaprasaṅgāt
{pūrvapakṣa-sūtra}
3.1.50
ādarśodakayoḥ prasādasvābhāvyāt rūpopalabdhiḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.51
dṛṣṭānumitānāṃ hi niyogapratiṣedhānupapattiḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.51.p1
[indriyanānātvaparīkṣāprakaraṇam(52-62)]
3.1.52
sthānānyatve nānātvāt avayavinānāsthānatvāt ca saṃśayaḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.53
tvak avyatirekāt
{pūrvapakṣa-sūtra}
3.1.54
na yugapat arthānupalabdheḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.55
vipratiṣedhāt ca na tvak ekā
{siddhānta-sūtra}
3.1.56
indriyārthapañcatvāt
{siddhānta-sūtra}
3.1.57
na, tadarthabahutvāt
{pūrvapakṣa-sūtra}
3.1.58
gandhatvādyavyatirekāt gandhādīnāmapratiṣedhaḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.59
viṣayatvāvyatirekāt ekatvam
{siddhānta-sūtra}
3.1.60
na, buddhilakṣaṇādhiṣṭhāna-gatyākṛti-jātipañcatvebhyaḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.61
bhūtaguṇaviśeṣopalabdheḥ tādātmyam
{siddhānta-sūtra}
3.1.61.p1
[arthaparīkṣāprakaraṇam(62-74)]
3.1.62
gandha-rasa-rūpa-sparśa-śabdānāṃ sparśaparyantāḥ pṛthivyāḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.63
ap-tejo-vāyūnāṃ pūrvaṃ pūrvam apohya ākāśasya uttaraḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
3.1.64
na, sarvaguṇānupalabdheḥ
{siddhānta-sūtra}
3.1.65
ekaikaśyena uttaraguṇāsadbhāvāt uttarottarāṇāṃ tadanupalabdhiḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
3.1.66
viṣṭaṃ hi aparaṃ pareṇa
{pūrvapakṣa-sūtra}
3.1.67
na, pārthivāpyayoḥ pratyakṣatvāt
{siddhānta-sūtra}
3.1.68
pūrvapūrvaguṇotkarṣāt tattat pradhānam
{siddhānta-sūtra}
3.1.69
taddhyavasthānaṃ tu bhūyastvāt
{siddhānta-sūtra}
3.1.70
saguṇānām indriyabhāvāt
{siddhānta-sūtra}
3.1.71
tena eva tasya agrahaṇāt ca
{siddhānta-sūtra}
3.1.72
na, śabdaguṇopalabdheḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
3.1.73
tadupalabdhiḥ itaretaradravyaguṇavaidharmyāt
{siddhānta-sūtra}
3.1.73.p1
(iti nyāyasūtre tṛtīyādhyāyasya prathamam āhnikam)
3.1.73.p2
(dvitīyam āhnikam)
3.1.73.p3
[buddheranityatvaparīkṣāprakaraṇam(1-9)]
Commentaries (5)
- Nyāyabhāṣya — Vātsyāyana, Sanskrit
- Nyāyasūtroddhāra — Vācaspatimiśra (Maithila smārta), Sanskrit
- Vivaraṇa of Rādhāmohana Vidyāvācaspati Gosvāmin — Rādhāmohana Vidyāvācaspati Gosvāmin 1730, Sanskrit
- Prakāśa of Keśava Miśra Tarkācārya — Keśava Miśra Tarkācārya 1500, Sanskrit
- Nyāyasūtravṛtti — Viśvanātha Nyāyapañcānana 1634, Sanskrit
Linked texts (1)
- Nyāyapariśiṣṭa — Udayana, Sanskrit