Nyayasutra 4.2: Adhyāya 4, Āhnika 2
Nyāyasūtra 4.2
- Language
- Sanskrit
Contents
Adhyāya 4, Āhnika 2
4.2.1
doṣanimittānāṃ tattvajñānādahaṅkāranivṛttiḥ
{siddhānta-sūtra}
4.2.2
doṣanimittaṃ rūpādayo viṣayaḥ saṅkalpakṛtāḥ
{siddhānta-sūtra}
4.2.3
tannimittaṃ tvavayavyabhimānaḥ
{siddhānta-sūtra}
4.2.3.p1
[prāsaṅgikam avayaviprakaraṇam(4-17)]
4.2.4
vidyāvidyādvaividhyāt saṃśayaḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
4.2.5
tadasaṃśayaḥ, pūrvahetuprasiddhatvāt
{siddhānta-sūtra}
4.2.6
vṛttyanupapatterapi tarhi na saṃśayaḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
4.2.7
kṛtsnaikadeśāvṛttitvādavayavānāmavayavyabhāvaḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
4.2.8
teṣu cāvṛtteravayavyabhāvaḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
4.2.9
pṛthak cāvayavebhyo 'vṛtteḥ
{siddhānta-sūtra}
4.2.10
na cāvayavyavayavāḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
4.2.11
ekasmin bhedābhāvād bhedaśabdaprayogānupapatterapraśnaḥ
{siddhānta-sūtra}
4.2.12
avayavāntarabhāve 'pyavṛtterahetuḥ
{siddhānta-sūtra}
4.2.13
keśasamūhe taimirikopalabdhivat tadupalabdhiḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
4.2.14
svaviṣayānatikrameṇendriyasya paṭumandabhāvādviṣayagrahaṇasya tathābhābo nāviṣaye pravṛttiḥ
{siddhānta-sūtra}
4.2.15
avayavāvayaviprasaṅgaścaivamāpralayāt
{siddhānta-sūtra}
4.2.16
na pralayo 'ṇusadbhāvāt
{siddhānta-sūtra}
4.2.17
paraṃ vā truṭeḥ
{siddhānta-sūtra}
4.2.17.p1
[aupodghātikaṃ niravayavaprakaraṇam(18-25)]
4.2.18
ākāśavyatibhedāt tadanupapattiḥ
{siddhānta-sūtra}
4.2.19
ākāśāsarvagatatvaṃ vā
{pūrvapakṣa-sūtra}
4.2.20
antarbahiśca kāryadravyasya kāraṇāntaravacanādakārye tadabhāvaḥ
{siddhānta-sūtra}
4.2.21
śabdasaṃyogavibhāvācca sarvagatam
{siddhānta-sūtra}
4.2.22
avyūhāviṣṭambhavibhutvāni cākāśadharmāḥ
{siddhānta-sūtra}
4.2.23
mūrtimatāṃ ca saṃsthānopapatteravayavasadbhāvaḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
4.2.24
saṃyogopapatteśca
{pūrvapakṣa-sūtra}
4.2.25
anavasthākāritvādanavasthānupapatteścāpratiṣedhaḥ
{siddhānta-sūtra}
4.2.25.p1
[bāhyārthabhaṅganirākaraṇaprakaraṇam(26-37)]
4.2.26
buddhyā vivecanāttu bhāvānāṃ yāthātmyānupalabdhistantvapakarṣaṇe paṭasadbhāvānupalabdhivat tadanupalabdhiḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
4.2.27
vyāhatatvādahetuḥ
{siddhānta-sūtra}
4.2.28
tadāśrayatvādapṛthaggrahaṇam
{siddhānta-sūtra}
4.2.29
pramāṇataścārthapratipatteḥ
{siddhānta-sūtra}
4.2.30
pramāṇānupapattyupapattibhyām
{siddhānta-sūtra}
4.2.31
svapnaviṣayābhimānavadayaṃ pramāṇaprameyābhimānaḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
4.2.32
māyāgandharvanagaramṛgatṛṣṇikāvadvā
{pūrvapakṣa-sūtra}
4.2.33
hetvabhāvādasiddhiḥ
{siddhānta-sūtra}
4.2.34
smṛtisaṃkalpavacca svapnaviṣayābhimānaḥ
{siddhānta-sūtra}
4.2.35
mithyopalabdhervināśastattvajñānātsvapnaviṣayābhimānapraṇāśavat pratibodhe
{siddhānta-sūtra}
4.2.36
buddheścaivaṃ nimittasadbhāvopalambhāt
{siddhānta-sūtra}
4.2.37
tattvapradhānabhedācca mithyābuddherdvaividhyopapattiḥ
{siddhānta-sūtra}
4.2.37.p1
[tattvajñānavivṛddhiprakaraṇam(38-49)]
4.2.38
samādhiviśeṣābhyāsāt
{siddhānta-sūtra}
4.2.39
na, arthaviśeṣaprāvalyāt
{pūrvapakṣa-sūtra}
4.2.40
kṣudādibhiḥ pravartanācca
{pūrvapakṣa-sūtra}
4.2.41
pūrvakṛtaphalānubandhāt tadutpattiḥ
{siddhānta-sūtra}
4.2.42
araṇyaguhāpulinādiṣu yogābhyāsopadeśaḥ
{siddhānta-sūtra}
4.2.43
apavarge 'pyevaṃ prasaṅgaḥ
{pūrvapakṣa-sūtra}
4.2.44
na, niṣpannāvaśyambhāvitvāt
{siddhānta-sūtra}
4.2.45
tadabhāvaścāpavarge
{siddhānta-sūtra}
4.2.46
tadarthaṃ yamaniyamābhyāsātmasaṃskāro yogāccādhyātmavidhyupāyaiḥ
{siddhānta-sūtra}
4.2.47
jñānagrahaṇābhyāsastadvidyaiśca saha saṃvādaḥ
{siddhānta-sūtra}
4.2.48
taṃ śiṣyagurusabrahmacāriviśiṣṭaśreyo 'rthibhiranasūyibhirabhyupeyāt
{siddhānta-sūtra}
4.2.49
pratipakṣahīnam api vā prayojanārthamarthitve
4.2.49.p1
[tattvajñānaparipālanaprakaraṇam(50-51)]
4.2.50
tattvādhyavasāyasaṃrakṣaṇārthaṃ jalpavitaṇḍe, bījaprarohasaṃrakṣṇārthaṃ kaṇṭakaśākhāvaraṇavat
{siddhānta-sūtra}
4.2.51
tābhyāṃ vigṛhyakathanam
{siddhānta-sūtra}
4.2.51.p1
(iti nyāyasūtre caturthādhyāyasya dvitīyam āhnikam)
4.2.51.p2
(samāptaśca caturthaḥ adhyāyaḥ)
4.2.51.p3
(atha pañcamaḥ adhyāyaḥ)
(prathamam āhnikam)
[satpratipakṣadeśanābhāsaprakarṇam(1-3)]
Commentaries (5)
- Nyāyabhāṣya — Vātsyāyana, Sanskrit
- Prakāśa of Keśava Miśra Tarkācārya — Keśava Miśra Tarkācārya 1500, Sanskrit
- Nyāyasūtroddhāra — Vācaspatimiśra (Maithila smārta), Sanskrit
- Vivaraṇa of Rādhāmohana Vidyāvācaspati Gosvāmin — Rādhāmohana Vidyāvācaspati Gosvāmin 1730, Sanskrit
- Nyāyasūtravṛtti — Viśvanātha Nyāyapañcānana 1634, Sanskrit
Linked texts (1)
- Utpādasiddhi — Candrasena, Sanskrit