<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Philosophy](https://indike.org/pramana/in.darsana) › [Logic and epistemology](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya) › [Nyayasutra](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra) › 5.1

# Nyayasutra 5.1: Adhyāya 5, Āhnika 1

Nyāyasūtra 5.1

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [5.1.3](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.3) — 1 part
- [5.1.6](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.6) — 1 part
- [5.1.8](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.8) — 1 part
- [5.1.11](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.11) — 1 part
- [5.1.13](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.13) — 1 part
- [5.1.15](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.15) — 1 part
- [5.1.17](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.17) — 1 part
- [5.1.20](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.20) — 1 part
- [5.1.22](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.22) — 1 part
- [5.1.24](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.24) — 1 part
- [5.1.26](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.26) — 1 part
- [5.1.28](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.28) — 1 part
- [5.1.31](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.31) — 1 part
- [5.1.34](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.34) — 1 part
- [5.1.36](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.36) — 1 part
- [5.1.38](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.38) — 1 part
- [5.1.43](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.43) — 2 parts

### Adhyāya 5, Āhnika 1

### [5.1.1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.1)

sādharmyavaidharmyotkarṣāpakarṣavarṇyāvarṇyavikalpasādhyaprāpty aprāptipraṣaṅgapratidṛṛṣṭāntānutpattisaṃśayaprakaraṇahetvarthā pattyaviśeṣopapattyupalabdhyanupalabdhinityānityakaāryasamāḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.2](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.2)

sādharmyavaidharmyābhyāmupasaṃhāre taddharmaviparyayopapatteḥ sādharmyavaidharmyasamau  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.3](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.3)

gotvād gosiddhivat tatsiddhiḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.3.p1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.3.p1)

utkarṣasamādijātiṣaṭkaprakaraṇam(4-6)ṭa

### [5.1.4](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.4)

sādhyadṛṣṭāntayordharmavikalpādubhayasādhyatvāccotkarṣāpakarṣa varṇyavikalpasādhyasamāḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.5](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.5)

kiñcitsādharmyādupasaṃhārasiddhervaidharmyādapratiṣedhaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.6](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.6)

sādhyātideśācca dṛṣṭāntopaptteḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.6.p1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.6.p1)

\[prāptyaprāptisamajātidvayaprakaraṇam(7-8)\]

### [5.1.7](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.7)

prāpya sādhyamaprāpya vā hetoḥ prāptyāviśiṣṭatvādaprāptyāsādhāka tvācca prāptyaprāptisamau  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.8](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.8)

ghaṭādiniṣpattidarśanāt pīḍane cābhicārādapratiṣedhaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.8.p1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.8.p1)

\[prasaṅgapratidṛṣṭāntasamaprakaraṇam(9-11)\]

### [5.1.9](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.9)

dṛṣṭāntasya kāraṇānapadeśāt pratyavasthānācca pratidṛṣṭāntena prasaṅgapratidṛṣṭāntasamau  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.10](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.10)

pradīpopādānaprasaṅganivṛttivat tadvinivṛttiḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.11](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.11)

pratidṛṣṭāntahetutve ca nāheturdṛṣṭāntaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.11.p1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.11.p1)

\[anutpattisamaprakaraṇam(12-13)\]

### [5.1.12](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.12)

prāgutpatteḥ kāraṇābhāvādanutpattisamaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.13](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.13)

tathābhāvādutpannasya kāraṇopapatterna kāraṇapratiṣedhaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.13.p1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.13.p1)

\[saṃśayasamaprakaraṇam(14-15)\]

### [5.1.14](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.14)

sāmānyadṛṣṭāntayoraindriyakatve samāne nityānityasādharmyāt saṃśayasamaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.15](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.15)

sādharmyātsaṃśaye na saṃśayo vaidharmyādubhayathā vā saṃśaye 'tyanta saṃśayaprasaṅgo nityatvānabhyūpagamācca sāmānyasyāpratiṣedhaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.15.p1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.15.p1)

\[prakaraṇasamaprakaraṇam(16-17)\]

### [5.1.16](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.16)

ubhayasādharmyāt prakriyāsiddheḥ prakaraṇasamaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.17](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.17)

pratipakṣāt prakaraṇasiddheḥ pratiṣedhānupapattiḥ pratipakṣopapatteḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.17.p1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.17.p1)

\[ahetusamaprakaraṇam(18-20)\]

### [5.1.18](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.18)

traikālyāsiddherhetorahetusamaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.19](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.19)

na hetutaḥ sādhyasiddhestraikālyāssiddhiḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.20](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.20)

pratiṣedhānupapatteśca pratiṣeddhavyāpratiṣedhaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.20.p1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.20.p1)

\[arthāpattisamaprakaraṇam(21-22)\]

### [5.1.21](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.21)

arthāpattitaḥ pratipakṣasiddherarthāpattisamaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.22](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.22)

anuktasyārthāpatteḥ pakṣahānerupapattiranuktatvādanaikāntikatvāc cārthāpatteḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.22.p1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.22.p1)

\[aviśeṣasamaprakaraṇam(23-24)\]

### [5.1.23](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.23)

ekadharmopapatteraviśeṣe sarvāviśeṣaprasaṅgātsadbhābopapatter-  
aviśeṣasamaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.24](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.24)

kvaciddharmānupapatteḥ kvaciccopapatteḥ pratiṣedhābhāvaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.24.p1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.24.p1)

\[uapapattisamaprakaraṇam(25-26)\]

### [5.1.25](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.25)

ubhayokāraṇopapatterupapattisamaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.26](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.26)

uapapattikāraṇābhyaniñjānādapratiṣedhaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.26.p1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.26.p1)

\[upalabdhisamaprakaraṇam(27-28)\]

### [5.1.27](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.27)

nirdiṣṭakāraṇābhāve 'pyupalambhādupalabdhisamaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.28](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.28)

kāraṇāntarādapi taddharmopapatterapratiṣedhaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.28.p1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.28.p1)

\[anupalabdhisamaprakaraṇam(29-31)\]

### [5.1.29](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.29)

tadanupalabdheranupalambhādabhāvasiddhau tadviparītopapatter anupalabdhisamaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.30](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.30)

anupalambhātmakatvādanupalabdherahetuḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.31](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.31)

jñānavikalpānāṃ ca bhāvābhāvasaṃvedanādadhyātmam  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.31.p1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.31.p1)

\[anityasamaprakaraṇam(32-34)

### [5.1.32](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.32)

sādharmyāttulyadharmopapatteḥ sarvānityatvaprasaṅgādanityasamaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.33](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.33)

sādharmyādasiddheḥ pratiṣedhāsiddhiḥ pratiṣedhyasādharmyācca  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.34](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.34)

dṛṣṭānte ca sādhyasādhanabhāvena prajñātasya dharmasya tasysa cobhayathā bhāvānnāviśeṣaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.34.p1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.34.p1)

\[anityasamaprakaraṇam(35-36)\]

### [5.1.35](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.35)

nityamanityabhāvādanitye nityatvopapatternityasamaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.36](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.36)

pratiṣedhye nityamanityabhāvādanitye 'nityatvopapatteḥ pratiṣedhābhāvaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.36.p1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.36.p1)

\[kāryasamaprakaraṇam(37-38)\]

### [5.1.37](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.37)

prayatnakāryānekatvāt kāryasamaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.38](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.38)

kāryānyatve prayatnāhetutvamanupalabdhikāraṇopapatteḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.38.p1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.38.p1)

\[ṣaṭpakṣīprakaraṇam(39-40)\]

### [5.1.39](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.39)

pratiṣedhe 'pi samānadoṣaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.40](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.40)

sarvatraivam  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.41](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.41)

pratiṣedhavipratiṣedhe pratiṣedhadoṣavad doṣaḥ  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.42](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.42)

pratiṣedhaṃ sadoṣamabhyupetya pratiṣedhavipratiṣedhe samāno doṣaprasaṅgo matānujñā  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.43](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.43)

svapakṣalakṣanāpekṣopapattyupasaṃhāre hetunirdeśe parapakṣadoṣā bhyupagamāt samāno doṣa iti  
{siddhānta-sūtra}

### [5.1.43.p1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.43.p1)

(iti nyāyasūtre pañcamādhyāyasya prathamam āhnikam)

### [5.1.43.p2](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.43.p2)

(dvitīyam āhnikam)

## Commentaries (6)

- [Nyāyabhāṣya](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana) — Vātsyāyana, Sanskrit
- [Anvīkṣānayatattvabodha](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vardhamana.1.2.1) — Vardhamāna Upādhyāya, Sanskrit
- [Prakāśa of Keśava Miśra Tarkācārya](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!kesava-misra-tarkacarya.13.2) — Keśava Miśra Tarkācārya 1500, Sanskrit
- [Nyāyasūtroddhāra](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vacaspati-misra.12.3) — Vācaspatimiśra (Maithila smārta), Sanskrit
- [Vivaraṇa of Rādhāmohana Vidyāvācaspati Gosvāmin](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!radhamohana-vidyavacaspati-gosvamin.10.1) — Rādhāmohana Vidyāvācaspati Gosvāmin 1730, Sanskrit
- [Nyāyasūtravṛtti](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!visvanatha.5.4.1) — Viśvanātha Nyāyapañcānana 1634, Sanskrit

## Linked texts (5)

- [Nyāyamañjarī](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.2.8.8) — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit
- [Nyāyapariśiṣṭa](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayaparisista.1.p112) — Udayana, Sanskrit
- [Nyāyasāra](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.nyayasara.2.p46) — Bhāsarvajña, Sanskrit
- [Tārkikarakṣā](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.tarkikaraksa.2.13) — Varadarāja, Sanskrit
- [Utpādasiddhi](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.pramana.utpadasiddhi.11.1.11) — Candrasena, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1) · Pramāṇa
